Mawma tlah thatih sia viapa Macha B.H. Sibei ta a vaw rohpa he vaw reih hra tua ma y. Note: MAWMÂ TLÂH(Mt. Mawmâ or Maumae) he Marah râh liata tlâh a sâh chaipa, feet 6,370 tlai a sâh pa a cha.
Mt. Mawma - MAWMÂ TLÂH
by Macha B.H. Sibei
Headmaster i/c
Gov`t High School, Chakhei.
BIEHMIAPA:
MAWMÂ TLÂH(Mt. Mawmâ or Maumae) he Marah râh liata tlâh a sâh chaipa, feet 6,370 tlai a sâh pa châ ta, British sawhkha eima rah liata biehneina a chaba(a hnei) na daihti chhôh liata tlâh hry liata hmâ tlâh châ pa, dot dot dash eima tah thlah tyh pa, Morse Code hmapata bie achhyna su zy ta hma pata, Mara rah liata mopâtlâh cha chaipa tlâh sakha avaw cha. Mawra chhoh liata châbu thokha lia zy ta "Mawma Tlang" tahpata record pa vaw cha ta, Marasaw hluh via zyta Mawmâ tlâh tahpa ta pahnopa a cha. Chakhei khih (Mawmâ tlâh ry liata khih a ypa) nata achheipah, Chapi reih a cheipa zy deikua ta Maumae tlâh or Mauma tlâh tah pata ama vaw bie/aw hra.

Pic: Acho la liata nothlahpa eima hmopa liata tlah sahpa khi Mawma tlah cha a cha, khih eima hmo pa he Chakhei khih a cha.
A YNA SU:
Mawma(Mt. Maumae) tlâh he Mara râh maw-nochhi chhâna, Chakhei khih luh chô, Chakhei khih tawhta km 2(sano) rachhôh a hlapa liata a ypa a châ. Coordinates: 22°17'29"N 93°8'24"E liata a ypa châ ta (source: wikimapia), Chakhei khih tawhta pheita sie theipa châta, Mawrah sawhkha ta pachâ peimawh kaw ta, motor patlôsa awpata ko 2007 kothaona rachhoh tawhta motor lapi sienawpa mona zy a pathaopatô nga haipa a châ.
A PI ZIE:
Mawma tlâh he hlâno via liata cha a tlâh laki tah leipata cha Râh hmâhpa, Tho, A phaw nata Sali(Ramawh chi chyhpa chi) zyta a khu(pahly) pa châta, mo pakha deita cha a chhôh(a ryh) he amâ ngia ngâh leipa a châ. Tahmâ deikua cha kô chareih ta mei ta a kâ pa vâta Âw thih lâta a lie khai ha bâh. Tlâh byuhpa pazaotuleipa, chyhsa châta a chhôh a hlai ru leipa, tlâh byuh by pha kawpa mohmiarâh pâh para a pha kawpa, tlâh pada kawpa, a tlâh zilih hualua kawpa a châ.
AMOH PATHÂHNA:
Mawma tlâh he Marahpa râh dei chalei pata, Tlaikaopa râh(Mizoram) chhâh liata chhao, tlâh mopathâh kawpa miakha a châ pata pahnopa châta, cha amoh pathâhna chhâpa zy cha:
1. A LEI PAROHPA:
Biehrai parohpa(OT) liata Naw daihti liata Tipa-ua(great flood/deluge) atlôna noh zy liata Tipa-ua khata Mawma tlâh laki byuhpa he a vao theileipa vâta, a tlâh laki byuhpa liata a leilâ he ‘ALEI PAROHPA’ tahpa a châ. He alei parohpa ta reihpa he anano kawna hneita, cha cha Hlano mahnô mahpaw daihti liana kha cha Meithei ta râh ama sie chyna heta, Mawma tlâh laki byuhpa alei parohpa liana heta chiepho tlyma, hrohrih tlyma charao(saoh) eita, ama phia heih nata ‘SAHMI’(Sahmul) a bai khiah cha ‘Sa phao nawpa’ tah ei ta, ‘SÂ BU’ (Chyhsapa sabu) a bai khiahta cha (Chyhsa thi nawpa) tahpa ta ama reih tyh. He pachana(ziehchhôhna) he a dopata atlâ lymapa achâ vâna heta he a lei parohpa he ama pasâhsa kawpa a vaw châ.
2. HROZÔ TI:
Mawma tlâh chhâh(Maumae tlâh area chhâh) atlâh laki byuhpa tawhta a hla tu leipa liata Hrozôti(living water) he a ypa hawhta reipa a châ. A yna su point chengeipa deikua ahy hmata pahnopasia theileipa chata, ahmô awpa chyhsa(pahmôsapa) zy deihta hmô theipa, pahnothai nawpata, hlâno daihti liana heta paw pakha he pieva(Tlaikao reih ta Be-ai) chôhta, Vachari nata Bykheipa zy, Rah-awh zy pa-ao hôlô ta, cha a pavaw pa-ao pazy cha Dawhbu ta paho laih pata he Hrozôti he vaw tlôthlu ta, a dahphi kawpa vâta he ti he doh ta, a pavaw pa-ao pazy cha pasi pata, sie aw pata thao heih bao cha a Dawhbu liata pavaw a pa-aopa zydua cha kaw hroh lilaw khaita, Dawhbu chhoh tawhta phie a zaw khai ha e, tahpa ta reipa a châ. He dei naikawh chava, (he dei cha vei) he paw lilaw heta, he Hrozô Ti yna su tawhna heta a thao heih chy ta aviapakao nata poh a bu haipa zy cha pahluh ta, ti liata nyh ta, saoh leipata O tlô tawhta saoh awpata khohta, a chhapa cha a saohna ti kha paso awpata akhopa vata a cha. Châhrasala, a su cha siesai rei thei leipata, Hrozôti lia pyly ta vaw tlô lilaw ngâthlah ta, a chhâna liata cha aviapakao nata poh cha saohta, cha khai tawhta O la a sie thei tahpata reipa a châ.
3. PAWPI NGIAPA CHIZY:
Mawma tlâh chhôh(area) liana he pawpi ngiapa chi nano nanopa hluhpi yta, chazy hry ta mohpathâh viapazy cha, Pawchha saihpa chi nata a râhpa chi zy, Maihtôpaw pawrâhpa nata a saihpa zy, Maihtôpaw a nohpazy he a châ. Pawchha kô he a dâh vâtlah pata a kô ahnai rualuahpa kia thei lei awpa chi y vei. A pawna daihti liata cha a ngia ngaita ta, palôh lie a pa chhihsa ngaitapa a châ. Mawma tlâh nohâh a pa ysa chaipa a châ. Maihtôpaw deikua tho chito rai, tlâhsâhpa liata a ypa tho lia maih ta a y thei khai ropa a cha. A paw saihpa zy, amaihpa zy nata a râhpa chi zy a thata a y hra.
4. THEILÂPA CHIZY:
Mawma tlâh chaby he theilâpa chi hluhpi Makei zy, Theihiah zy, Vyhvu zy, Theilukhupa nata theichava zy ta, Mawma tlâh nohhâh pa ysa tuhpa a châ. Makei nata theihia chhochhi cha Marapa râh chhôh liana he a soh kawpa a châ. A yna su eih hrapa lia ngâhlâh ta a ypa châta, su to liata y hlei vei.
5. RÂH SAZY(RÂHSA A PAHRAPAZY):
Mawma tlâh su (area) he kawh hlei leipata, Sq Km 3 râhchhôh a châ tarawpata râhsa chito rai tah thei pata a y. Hlâno cha Masiah, Kaora, Keihpi, Chakheih chi nanopa zy nata Chaoliah zy pahrana su a cha. Tâhma deikua leilôzy atha tlaita tlô ta, sa laipazy ngiaryh nawpa a châ khao leipa vâta sa lai viapa zy y tla khao vei. Tâhma nota sa apahrâpa zy cha- Sasu, Zuneihpa, Sawzaw, Sakhih, Sathawh, Chavyh, Sawku nata Sawthai zy apahra via chai. A châhta Ngiachâ, Ngiahraih zawzy avaw pahra tyh hra.
Chahawna chata, Pavaw chi Vahiah, Vakao, Vaku, Vazopa, Tuhpi Kali, Tyhkarupa chizy nata Vachari, Rah-awh, Valahaohpa, Vawvu, Bykheihpa nata Vapalaw zy he Mawma tlâh chaby liata apahrapa zy a châ. He vâna heta hlâno pasaipha sa aka theipazy ta he tlâh he ama palôh liata alah chaipa miakha a châpa a châ. Puhpa C. Zakia, Middle School Teacher, Chakhei ta hla phi ta:
“Hy na ngia pachaina Mawma tlâh,
Na chhôh lia Makei-Theihiah,
Tho sôh to lia Maitô-pawchhanô,
Ngie zaolao tlâhpada lia.”
Tahpata a vaw phi pâh ngâh kawpa a châ.
6. MAWMA TLÂH PHAHNAI/PEIMAWHNA:
Mawma tlâh he Marapa râh (Notla Mararah - West Maraland) liata tlah sâh chaihpa châta, hlâno British sawhkha ta miah avao thlâh ha nota ama hmâh phahnai kaw. Mongyuh p`eina ta viapa châdi thlala bie achhona(Mirror Signal) hmâpa ta Mawma tlâh tawhta Sairêp tlâh(Lunglei District) lâta bie chhona hmâna su(Station) lai chaipa ta ama hmâhna su a châ. Mongyuh-pa zy ta amâ ngia aryh kawpa ta pahnopa a châ. Tanoh daihti liata cha ECM Presbytery-III na ta kô 2003 liata Mawma tlâh laki pazaopa liata ‘ KRAWS’ pha kawpa nata lai kawpa, RCC ta taopa, bôh eita a ly achhih kaw. He su tawhta India Mara râh nata Myanmar Mara râh, khi hluhpi hmo theipa châta, reipa hlâta a peimawh nata aphahna na zie cha hmôtuhpazy mokhao liata a sia via syulyu aw.
BIE TLÂH PAKYUNA(CONCLUSION)
Eima rei ha chiehpa hawhta Mawma tlâh he Mizoram liata Tlâh sâh chaipa Phawngpui(Blue Mountain) nata a pazaopa châta.Hlâno daihti liata Chakhei khih a vaw pahrâpa zy ta ama ‘KAHRÔ’(Amachhytyhpa) peimawh chaipa a châ. Chasipaw daihti lia chhochhi cha chyhsa zy palôh apalie sa kawpa a châ. Satlia-Laihsa zy châta chhochhi(chhihia) cha, charei-chakâ n`awpa pha kawpa a châ. A tlah laki tawhta O lâta a zalie lilawna daihti liata a hmia/palôh aly leipa nata palôhliena bâhta chhâ hneilei pata a kuapa ama y nata pangiasa a chhi vei.
Chavâta, Mizoram sawhkha nata Mara Autonomous District Council zy nata Association nano nanopazy (MTP,MSO,MCHP etc.) zy ta a thata tobi via thei ei sala tahpa kho a chhih kaw.
Note: He "MAWMÂ TLÂH" Article pha kawpa Macha B.H.Sibei, Headmaster i/c Gov`t High School, Chakhei ropa he MCHP Souvenir - NOHZUAH - Special Issue on the occation of Maraland Gospel Centenary(1907-2007) tawhta lapachhuahpa cha ta, Article a rohtuhpa pasaina hawhta abyuhna liata a chyhta panano (edit) pa a cha.
-
|2009-09-26 04:58:24 emon_mara - Mara rah tla asa chaipa Tliatlu tla a cha ma!!Bie hmeiseipa hawta a cha cha khiata cha,daihti reileipa liana khata Chheihlu MTP zy ta Tipa sub Hq lata Mawma tla nata Tliatlu tla thlie pathi awhpa a hawna cha ama pangiah pa cha,hlaotlo kawpata thlie pathipa chat he liata ama thliena lia he cha,tliatlu tla he mawma tla hlata asa via hawta reipa chata,A sa via hmeisei tla ma!..Feet khazie tla ma asa via tapa nata new course a chuna bu lia chhao achyu ba awhpa hawta bie ay pazy he pahno byu achhi ngaita na.
Kei mo pakha ei mo na dah ta cha,tlai rai2 a tha by tawta ama thlie typa hawta pa hno nata,chavata a tha by tawta thliepa cha mawsala tliatlku tla he la mawma hla tala asa vie nata pangiasa va na.
| < Prev | Next > |
|---|






Biesoh
Yangon