Mara sawzy pi he eima pahrana Mararah liata ko 40 a sie hapa liana khata ozipa cha pi ta, atanoh deikua ozipa eima tah thei khao va tly ma? Disaopa ta eima y hai tah sila a do thei aw ma? Chyhsapa he leidia hlei leipa ta eima chi nata phozy deikua a lei thlah thei khiah maw. Chi nata pho pabohsana liata thapi eima phia via n'awpa ta he article he vaw reih hra ma y.
A CHYHSA LEIDIA HLEI LEIPA TA CHIPHOZY A LEIDIA THEI

By St. Cholaibie Choza, Yangon.
..alei liata phozy hry liata a chyhsa eih pachaipa châ ei chi ta; pho hropa hlâta nama hluhpa vâta nama chô liata a kyhpachâna pa-ysapata a châtlypa ei châleipa ta, pho zydua hry ta pho chyhchaipa nama châ mâhta……
Marapa heta pahrâ n’awpa su – eima eih hawhta pachâ theipa nata hmaohkha ta pahrâ thei n’awpa râhri eihhrâhpa (Specific Boundary) vaw hnei leipa ei sila, chihropa nata reih cheina alyu leipa reihkah (Dialect) chhao hnei hra leipa ei sila, cha dei châleipa ta khihtlâh hro liata pathaihna nata asohsi theinazy palâhâhtuhpa Phohro nata Phoryhpa (Culture & Customs) chhao hnei hra leipa ei sila, atanoh Marapa chipho miah ama tah ngâpa chhao aza y hra nata pangiasa vana. Keima la hezy tlai he chipho miakha hawhta eimâ duana tôh nata tlâh tôhpipazy a châpa ta ei pahno. Hezy pabohsa pi ta, eima hrokhei thlaha chhôhta cha chipho tlohpa eima châ parei aw. He hmozy keimo liata a y khao vei daihti cha eima leidiana noh a châ hra aw.
Chiphozy he kheih hawhta ma ama leidia thlaha tyh tly? A nohthlahpa taopa châsala he hawhta a cha aw ma? Globalization thlihpipa he chahra hmeihseih ta, a eih viapa ta chichyh penawh chô liata a aohraoh pachai. Chilaipa nata chichyhpazy pahlao-pahli ta, chatanachata chilaipazy ta chichyh penawh cha ama nie khai thlaha. Chi thokhazy sasyh a pahno hmâleipa ta chihropa moh ama phaoh aw. A chyhsapa cha pahlei-padiapa châ hlei aw vei ei. Chipho tlohpa hawhta amâ duana tôh nata tlâhzy leichhaw ta chaih lymâ ta, raokei khai ha ta, cha tawhta amo tata ama pao thlaha aw. Cha tawhta ama chipho moh cha chhâtliasawzy mo awpa ta hmoparohpazy chhyna o (Museum) lâta ama paphao aw. A chyhsa leidia hlei leipa ta chipho leidiapa a châpa vâta chihropa diesaopa ta ama leidiapa a châ aw tahpa cha a sia kaw thla haw. Myanmar Migration Office liata ama ropa kha na hmô tly ma? “A Human race will not be extinct if swallowed by the Earth. It will if by another race (Chhaohlei palâpa ta chipho leidia aw vei; chipho ta chipho palâ ta, a pahlei-padia aw)” tahpa a cha.
Bie hropa eima rei hlâta châreih-tuhpa nata rohtuhpa chhao he biehiahrina he palôhrupa ta a chhy tua suh vy.
- Keimo he miah a palâ awpa chipho ama y ma?
- Y ei sala kheih hawhpa chiphozy e ama châ chai aw?
- Kheihtazie ta palâ theipa eima châ?
Khôchiehpa kô sypalih hlâ daihtizy kha Marapa he ozipa eima cha. Khizaw notla lâta Mongyuh nawhzy taihta miah ama tlyh. Keimo eimâ ngiahna pabie awpa ta amâ vy. Atanoh Marapa he khichhaipa eima châ haw. Râhto suto liata eima paipatlah. Chahrasala amo bao awpa hlâta ama hneirôna ahly awpa vâta a châ chai aw. He hawhpa duahmo vâta sasyh maoh a paphao thei rimâ awpa châ hlei hra vei. A chhâpa rei awpa hluhpi a y. A phahnaina chhao a y. Anodeikua chipho a bohna châta pahaona lai kawpa a tlôkhei.
Mohropa o liata eima pahrâpa vâta a o nata lyu khâsiapa awpa a byuh. A reih chhao eima cheipa awpa abyuh heih. Ama hry liata eima pahrâ vâta ama hrozie nata taoziezy hâ alapa ta eima zi lymâ. Eima chipathlazy kyh athei ta, eima reih chei nawpa daihti ruapa hmâhta hnei khao mapi. A daihti pasina hawhta eima my pâ laih thlaha. He he eima tôh nata tlâh arao pathaona lâpi sâ kha a cha.
A likawh liata chihropa ta eima râh liata ozipa a vaw châ awpa chhao pachâ âchhih kaw. Mo pavi hlâta chihropazy – sawhkha raihriapa nata sôhpaliepa – ta eima râh liata ama vaw pahrâ aw. Eima lâpizy he lôhhrâ tlô kawpa ta amâ chhih aw. Tâkâ hluhpi hmâpa ta raihria ama pasua aw. Amo athôbiehna châta rai eima hriapa aw. Hriahlao miah pie aw ei ta, miah ama piepa hlâta hluh via syulyu ama nie aw. Amo tâkâ hmotaotheina siepahliepa ta eima lei-lô, râhpaw nata theipawzy eima nie aw. He chhaohlei he a hneituhpa khohna hawhta châleipa ta taotheituhpa pachhi-pachâna liata a y aw. He hawhpa daihti eima tlô khiah eima leidiana lâpi a châ pyly.
He deita a daih khâchâ vei. Marapa hmisâ he Mizo, Lai nata Burmapazy hmisâ nata pathlua thai a ru kaw. Mara reih dei leipa ta chipho ‘ngiana’ pha viapa hnei ma pi. Anodeikua ngiachhie chhih kawpa hmo miakha a y. Marapa thokha ta chihropa reih cheipa eima pasâhsa kaw. Eima khihpipa Siaha liata thokhazy Mara reih vyuhpata Mizo reih cheih ei ta, mohropa reih ama pabohsa lilaw thla haw. Hiakha, Thatla vaw tlô pi ta, thokhazy cha Lai reih cheihtu haw ei ta, Mara reih chei n’awpa daihti chhao to vei ei. Ama ochhôh liata Mara reih a hmâhpa chhôhkha kuparo ta rei paki khi chhao tah vei ei. Yangon za tlô pi ta, thokhazy cha viah reih thaitu haw ei ta, Mara reih chei awpa ama my thlaha. English, Medical, Engeering, Computer Training hpz.. kia nawpa ta tâkâ ileipa he a pha kaw. Cha hawhta eima reih hmâ thei awpa ta tâkâ pie a byuh leipa ‘apiepasaina’ ilei awpa chhao a pha kaw hra.
Eima chipho ngiana châta chhaichhi pha kawpa ‘reihkah’ hnei pi ta, anodeikua chi hropa eih eimâ hly thla haw. Thokha nôpawzy ta Mara reih pasâhsa awpa ama reih tyh. A ly’pa a châ kaw. Thokhazy ama pakah ta reih ta, ku nata phei âhlao lalih leipa deikua mopati âchhihpâ kaw. Ama chhôhkhasawzy cheingei chihropa reih liata tily amâ paphao thla haw. Miah a pathlatuhpa manô-mapawzy kha vaw thyu ei sala eima reih cheipa chhao miah ama thei thai aw ma? tahpa chhao ngia khoh a chhih vei. Chihropa reih eima thaipa cha byhnâ a cha. Chihropa reih vâta eima reih eima pahlei khiah deikua chichhihpa Virus a châ pyly heih. Chihropa reih eima thailei vâta nozana eima pahno. Cha hawhta eima reih nata châ eima thailei vâta nozanana chy pahno awpa chhao a pha kaw.
Eima phohro nata phoryhpa hrokhei awpa chhao a peimawh hmeihseih. Marapa he ta nôpaw, chhôhkha, sanawh-rihnô nata viasa rihchâh apasôna hro a pikheipa eima châ. He he keimo ta tao mapi. Manômapawzy ta miah ama paryu. Pasô tlâh a cha. Eima chipho mâhneina (Value) chhao a cha. Tahmâ deikua he hmozy a leidia ngâ kawbâ. Nohkha cha ei sanawh chhôhkha ei charei ei. ‘Pahpu’ nâ tah awpa chhôh ama cha. Chahrasala amo ta, ‘A-Ko-Gyi’ eina tah thlaha ei. Eikha ei charei heih. Ama unawhpa châ na ta, ‘Uhta’ tlyma, Chapi-Ngiaphia-Sabyh reih ta ‘Pawpaw’ tlyma nâ tah awpa ama cha. Chahrasala ‘Saya’ (Burmese ta Pachutuhpa awna) eina tah thlaha ei. Ei pahnei chhi kaw ta, ei no chhao a âh pyly. Ama nô nata paw hra cha amo pachu-pahria awpa cha reileipa ta ‘He liata a pihpa châta pachâpa thai thla mah y’ ama tah. Pachâ thaipa cha arai ru vei. ‘Pachâ thaipa’ vâta thaichâpa hawhta eima pachâ tlamaw khiah a pei kaw. Eima phohro nata phoryhpa eima zi vei khiah chihropa hmia liata mâ hnei khao aw ma pi. Eima ‘Nôpakia kyhchhi’ chhao a thlâhthli pathao lymâ. Hmialâ tawh cha notla lâta eima unawhzy ta ‘Living together system’ khohchhih lei kawpa miah ama vaw phaopa aw. Pachâpa ta hupo khei a chhih hmeihseih.
Alei awpa chipho eima châhapa chhao ta a chyhsa la miah pahlei-padia aw vei ei. Lâpi (1)na; eima lei-lô chô liata mohropa ta biehneina ama vaw to aw. Lâpi (2)na; eima yna suto liata eima reih vyuhpa ta mohropa reih eima cheih aw. Eima reih hmâh eima thai vei khiah Mara châ thai nawpa a ru kaw. Hawtipa ta ‘Thlapa pôlôpa na pie ula’ a tahpa kha alyu aw. Lâpi (3)na; Mara phohro nata atobi dâh zileipa ta mohropa taopa hâ eima la aw. Hezy hlâta chipho leidiana lâpi pha viapa a sôh kaw.
Eima Myanmar Constitution liata chichyhpazy thlah palôh theipa bie hmô’pa a chyh kaw. Section (355) liata ‘Every citizen of the Union shall have a right to settle and reside at any place within the Republic of the Union of Myanmar according to law” a tah. A pha kawpa a lyu. Keimo chhao eima khohna su liata eima pahrâ thei. Charasala chilaipazy ta eima râh buahpata liata pahrâ thei ei ta, sôh chhao palie thei ei ta, khih chhao ama sa thei. Chihropazy eima râh liata daopalie lei awpa pakhâ thei mapi. Permanent Residence chhao pakhâ thei mapi. Constitution ta biehneina miah pie vei. Eima râh he ‘Tipasohpa lona nata sipanyupa yna su’ a cha. He râh buahpata vâta manô-mapaw thisai hluhpi chhaohlei ta a palâ haw. Eima pheitlyna ry liata cheingei ama luh amâ pabu. Keimo vâta sai a cha.
Chitozy ama leidia thei thlaha. Thokô-rihkô nata sahrohzy cha amo ama leidia tawhta ama chi amua eima ta tyh. ‘Dinosaur’ sarâhpazy cha ama pôhpa leidia ta, ama chi a leidia hra. Chyhsapa deikua hro thlapata leidia theipa a châ thlahapa he ânano kaw. He vâta chitozy ama taovyuh laichaipa cha chipho abohna a cha ama tah tyh. Puhpa Hiphei, Ex-MP biereipa eina patheisa hmeihseih. Tahmâ India Politics cha 2050 liata Super Power tloh awpa a cha. Myanmar Politics cha Democracy siapa taopapua awpa a cha. Marapa Politics laichaipa cha chilai penawh tawhta a boh n’awpa he a châ aw, a tah. Eimâ boh n’awpa ta eima chhaolei liata azipa châ a byuh ta, eima reih chei awpa abyuh ta, eima phohro nata phoryhpa chhao eima hrokhei awpa a cha. Hezy a y khao vei noh cha keimo y thlaha hra ei sila Marapa chipho he a hu apo ha aw. He “A chyhsa leidia hlei leipa ta chiphozy aleidia thei” tahpa bietlâh he Marasawzy ta kheihta y awpa zie miah chhotuhpa bietlâh a châ thei awpa he chârohtuhpa hnabeiseihna chaipa a cha. Eima chipho a boh n’awpa ta taovyuh pie eihpa chyhsa hropa hnei mapi tahpa my kha ei suh vy!
Note: He article a vaw thyutuhpa St. Cholaibie Choza he Ngiaphiapi, Nochhi Mararah tawhtapa cha ta, Monywa nata Mandalay khihpi liazy ta University kiapa ta ko 2011 thaona liana khata LL.M (Master of Laws) hlaotloh kawpa ta patlo ta, atahma he Yangon liata a y ngahai no a cha. Marasawzy thapasana hneipa ta article pha kawpa maniah a vaw thyupa vata a cho liata eima ly kaw.
-
|2012-04-11 15:13:51 EsEsMarasawzy hry liata ama pohpa (chyhsa) leidia leipa ta ama chi nata pho a pahlei hawpa, a leidia hawpa rei awpa eima y holo ba. Article pha kawpa a cha. Mararah (India & Myanmar) chhoh liata a pahrapazy chata pacha peimawh kaw awpa a cha.
-
|2012-04-13 05:37:24 kmArticle pha kawpa a cha. Marasawzy hmo hmeiseihpa, issue hmeiseihpa nata hmo athu kawpa a pacha hmeiseihpa eima poh via lyma vata thlaloh achhih kaw. Vaw tiama lyma ma y. All the best.
-
|2012-04-13 07:38:00 Ro - A pha ei tah kawHe charohtuhpa he eima chhohkha thatih a pahnopa a lyu kaw. Keimo hawhta mohropa rah liata a pahrapazy pi ta eima reih eima thai awpa abyuh ei tah ngasa. Chi hropa rah liata pahra pi ta, chihropa hrozie nata taozie ha a la pi ta, eima reih chhao eima thai lei nata eima chiheih zy ta eima sawnawh he ama hmia ama vaw seih thai tyh bao va!!!!!!!!
-
|2012-04-13 11:06:37 ph.Na Article ropa apha ngasana, marah reih chhao na ro dah keima pahnona liata la ado tah na ta, a pha eitah hmeihseih hra. Marah reih cheihchalo lyma suh vy.
-
|2012-04-13 11:14:22 RangiaGlobalization thlihpipa he chahra hmeihseih ta, a eih viapa ta chichyh penawh chô liata a aohraoh pachai. Unawh, he liata 'aohraoh' tahpa reihkah na hma dah he ei khodah a cha ngasa. Marareih a vaw ngia thei dah la aw.... Vaw roh via lyma ma y.
-
|2012-04-13 14:03:23 AnonymousMister, Saya, etc tahpa reih hropazy he khazia ma Marasawzy ta eima khoh kaw tly? Mr tah cheingei leipa ta hma awpa hropa a hluh thlah bao na ta... apei kaw.
-
|2012-04-14 13:38:34 Laiu FachhaiCholaibie,
Na article he a pha ngasa. Nah pavah chhao a chhih kaw. Mara cha ro zie chhao na vaw thai kaw. Vaw roh via lyma mah y.
Na reipa hawhta, Marapa chi he a lei awpa a cha khiahta cha chi hropazy ta maniah pahlei leipa aw ei ta, keimo tlai he a pahleituhpazy cha eima cha aw. Na article he maniah a pahra awpa rie cha se!
-
|2012-04-15 13:40:27 AnonymousChipho leidiana lâthlô hryta sakha cha na khai cheingei ei cha ta... Na châpaw he Marapa palô chhôpahli via sala Marapa abona vaw châ maw sy!
-
|2012-04-16 04:28:53 vatleichozahNa article ro pahe a phakaw.eima palorupa mania a khai chhi ngasa.vawro via lyma ma y.
-
|2012-04-16 17:31:08 phaphana article ropa he apha hmeiseih...ngiachhiepata,,na contact no. na chhotheila ei chaly kaw aw..
-
|2012-04-17 03:58:05 CholaibieContact nawpa ta cha email he a ryhpaoh chai nata ei pangiasa..He Article nawh ngaitapa a reihpa nata pachana pietuhpa zy cho liata ei lyna a lai kaw..paloh pathaipa ta ei email ei chaw chho hri..
cholaibiechoza@gmail.com a cha..
-
|2012-04-18 09:41:33 AnonymousHa! article na ropa a pi thei da cha. eina pahniekaw e..he he Burma reih nata Laireihzy ta paliepa chasala a pha kaw aw bao...v aw tiama m ay..1
| < Prev | Next > |
|---|














A topic/heading deikua ado ngasa. A chyhsa pa cha lei leipaw pita, khizaw a y chhoh la eima y ngathla hra aw, anodeikhua tahma tawta eima khasia veikhia eima Chi nata Phoo deikua a lei thei. Ado ngasa