India rah Capital liata Mara dawhty ahria tuapa Dr. Joseph Dena Apakyhna

E-mail Print PDF

Delhi liata Mara dawhty rai ahria tuachaipa thyudyu kawpa Dr. Joseph Dena cha Maraland.net ta apakyhna hnei pita, he liata heta viarah liata cha achuhaipazy nata rai ahriapazy chata eima pacha kaw awpa a peimawh kawpazy a pachana maniah chhota, Marasawzy chata hnatlana lachhah nata hmasiena lachhah thatihzy a pachana maniah a chho. Reih cheingei hra ma y.


Interview pitloh kawpa ei khana eima taona a cha vata asao leina eima hnei hluh kaw thei aw. Nama pachathaina eima cha haw hla.


(Dr. Joseph Dena, Delhi liata Lotus Temple tlyhmia liata nohthlah alapa)


Biehmiachhihpa:
Thyudyuta Dr. Joseph Dena S/o Puhpa Ngochhy Zawtha nata Pihno N. Siaza, Chhaolo khihpa, ko 1985 ta a pihpa he Mara dawhty zy hry liata India rah khihpi Delhi liata dawhty rai a vaw hria tuachaipa chata, Delhi liata ko 2 rachhoh rai hriata, byhna topa ta ano phusa ta ta a chaleipa motor zy chhao hneipa ta a y hainota eima rah lata khihsawzy nata biehneituhpazy ahawna vata eima rah la kua pakhua ta eima rah liata hospital, Chhaolo PHC (Primary Health Centre) liata Medical Officer ta atako Pato(May) thlapa tawh khata a pazao haw. Ko 2011 December thlapa liana khata Pihno Roseney Solo D/o Puhpa S. Pawkhu, Meisavaih, Siaha nata dah pathaihpa ta ahnei ei ta, atahma he Chhaolo liata khihsa haipa ama cha. A eihpachaipa ta Dawhty Joseph hnohta eima lyna cha Mizoram state liana heta thotlah lata hospital hluhpi liata dawhty post he arua chheih thlah ha, he he thotlah lata dawhty zy ama y hoh lei vata a cha. Chathota Dr. Joseph ta eima rah liata a kaw ypa he ly achhih hmeisei. Ano thatih hluhvia apakyhna chhana liata sochhi viapa chhao a cha.


(Dr. Joseph nata a viasano Pihno Roseney zy ahneina nothlahpa)


Dr. Joseph Dena cha a vaw chu laihna nata viahnazy hry liata dawhty rai a vaw hriapa a cha vata Maraland.net ta apakyh khoh kawpita, a thatih eima vaw chupa cha eima rah la thlai a pasie ba awpa daihti liata vaw cha hma hata, chatahrasala, apakyh theina daihti pha kawpa maniah a pie vata acho liata eima ly hmeiseih.


Ano he Delhi liata dawhty rai ahria chhohta atheina hawhta Marasawzy vaw bao tyh hrata, Marasaw hluhpi chata ama ku nata phei hmeiseihpa, ako pachapa ta nawh chy hrasala nopawpa pakha tlaita ama bochha kawpa a cha. He apakyhna he Delhi ama puasai hlata liata Maraland.net special contributor St. F.C. Beirachhuady nata ama pakyhna a cha.


Apakyhna:
Ahmiatuahta www.maraland.net nah ta apakyhna daihti hnei thei awpa ta eima cha hawna hlao maniah patlohpa chi ta; na daihti soh kawpa zy thy khaipa ta he daihti he maniah na piepa vata no cho liata eima chaly hmeiseih.


Maraland.net: Hiahrina la a ngia ei sila; Marasawzy hry liata India rah khihpi liata dawty raih   ahria tuachaipa cha chih ta, eima chaly khei hmeiseih. Eima rah lia zy chhao dawtyzy chata cha rai he soh hrao leipa ta pachapa a cha. Khapa e eima rah khihpi ( Delhi ) liata raihria awpa ta cha sy chai?
Dr. Joseph: Asakhana liata cha experience ei hnei khona cha ta.  Dawty achuna ei patlo pataw na ta khata ECM Nursing Home liata hria awpata na hrua ei ta. Chahrasala MBBS patlo pata Internship eima taokhai pataw na heta keimo ku-phei ta adua thei awpa cha mah leipa pita, eima Practical knowledge a chyh ngasa. Asanohna liata cha Civil Service Exam Delhi tawta pie ei kho vata a cha pa hra.


Maraland.net : Khati kô tawhta na hria pathao ? Khei hawpa Hospital liazy ma na vaw hria tuah chai ? Raih hmô a ruh ma ?
Dr. Joseph:  May, 2010 taw na khata hria pathao na ta, Amna Asaf Ali Gov`t Hospital, Dept. of Pediatrics liata ko khah ei hria. Cha khai tawhta atahma he Sushruta Trauma Centre, Dept of ICU liata ei hria ngah hai. Raih hmo he ruh kawpa cha hleihleipa ta, recruitment chhao he interview basis ta taohpa tla cha ta, anohdeikua atlohleipa hluhpi cha ama y hla hra. Delhi he cha ama standard a sah kawta, Dawty ra khiah, raih hropa a hriapa na khiah ama qualified kaw ta thei awpa ama cha. Keimo zy mawh la eima vahnei kaw ta thei pa eima cha hra.


Maraland.net: North – east chyhsazy ta eima rah khihpipa (Delhi)   liana heta rairuna ama tyh tyhpa hawta pahnopa cha tah. Mo pathluana nata mo nanona hawhpazy na tyh bei hra ma? Viahnazy hry liata raihria a ru ma?
Dr. Joseph : Eikha ta hmata mohpathluana tlyma moh pananona tlyma a tyh mah vana. Ei raihriana liana heta apha tah kaw na ta. Raihria pa awpata Environment chhao a conducive kaw pata ei pahno. Atahma ta ei hriana STC, ICU Dept. liana heta Doctor papalih (4) y pita, keimah he responsibility na pie via pachai ei ta, duty poster zy tlyma, hmo hropa zy rai kei kuh liata a y. Sakhahta hma heta na mo panano vei ei.


Maraland.net:  He hawhpa kyh liana heta North – East chyhsazy pi he kheita y ei sila he hawhpa rairuna he eima khokhah thei via nahta na pangiasa?
Dr. Joseph :  Mongyu bieso ta a reipa kha tla cha ta. Hmo hluhpi za rei ngakaw pa chhao za byu vei. Cha cha, “ Rome khihpi liata na y khiatala Rome chyhsa na tao dah hawta tla tao hra teh”. Keimo North East chyhsa zy pi cha zakha ( 100 % ) liata 99.09 % cha eima chheih haw. A point wise ta vaw soh sala :
a) .   Manners or Etiquette
b).    Dress sense
c).   Food habits, etc zy liana heta tao chheihpa eima hnei hluh ngasa.

Auto-rikshaw zy he hma hluh kaw tyh pita, Auto puh penaw bie eima chho dah zy he angapa/ahrupa tao dah hawta tao pita. Via naw hekheihawhp raih ahripa rai cha ei sala ama raihriana liata ‘ with honour and respect ’ tahpa a kho ngasa pa cha ei ta. Tawh tala, kha hawhta eima taochhie hla hawpa zy kha a pei ngasa.


Tawhta la, via nah he manners kyh liata hlata uthei viapa zy, teachers zy, no nata paw zy a zah ( respect ) kawpa cha ei ta. Cha hawpa chyhsa zy keimo hawti kawpa zy pihta viasa bie chho ta eima vaw chho thlah ha tyh pa a cha. Kachhie a chhih ngasa hra. Eima nie-bawhpa ( pati ) chocha he via na nata eima buana sakhah a cha hra. Amo hmata ama pasiasa thla bao nata dahpithu zy, barothu zy, bamboo sooth zy eima vaw niethlu thla hawpa cha eima y na O ( home ) zy a hnia kawsai tlo ta, a ngiah lei kaw.


Tawta la, a general kawpata keimo N.E. na zy he eima palohlai kawta, eima khopa mai tao pita, eima kho dah hawta eima y aw ta thlah haw pita a pei kaw. India rah democracy rah cha taraw ta, he hawhpa absolute rights he hnei hlei mapi. Pati roh chhie kawpa eima nie pa zy he vaih kha society ta maniah vaw pakha ha ei sala, tlyma, a vulgar kaw pata dress eima taopa zy he ahy ta tlyma ama saw na zy morality chah ta pha vei vaw ta haw ei sala, khataih Court of Law liata hmata thai ei ma cha thei nata pangiasa vana.


Maraland.net:  Marasaw zy Viarah liata eima khichhaih kawna cha reih, a eih pachai pata Hindi eima thaileipa vata na  a cha, ta tyh ei ta. He he kheita tao awpa ma a cha? India rah liata a y pa eima cha na hawta a peimawh via lyma awpa cha tlo ta?
Dr. Joseph :  He he apeimawh hmeiseih. Delhi liata Doctor raih eima hmo napa chhao he viareih ( Hindi ) khona dah hawta eima chei theihpa vata ei pahno. Keimo Mara sawzy deih chaleihpa pita, Maw na zy chhao rai Hindi rai thaileihpa pita, rairuhna hluhpi eima tyh ty. Tawta, thokha cha a rakhah avaw thaipa zy chhaota thai pasia hmeiseih khona hnei khaoleipa pita. Adaih tla eima ta tyh. Hindi he complicated kaw ta. Chano – chapaw zy hma dah hlata uthei viapa zy zah na ( respect ), e.g. ji – uncle-ji, pita-ji, etc, tahpa zy he avaw peimawh ngasa. He zy kyh liana heta eima Mawrah nata MADC sawkha zy tah hmalana ama hnei awpa he a peimawh kaw tla ei ta aw. Concrete ideas kawpa cha amo sawkha ku liata y ta, keima ta ei ta kawpa cha viarah la cha a chu awpata eima pua hlata Hindi rei hma na dah adopa khacha rakhah hma mania pathaisa hma khai thei haw ei sala tahpa a cha.


Maraland.net:   Viarah liata raihria khopa zy chahta kheihawhpa rairuna zy e ama tyh via pachaipa tan a pahno? Kheita lohratlo kawpa ta raih eima hria thei aw?
Dr. Joseph : Eima vaw rei chiehpa hawta Hindi reih he peimawh tua chai ta. Tawta, cha hla chhaota peimawh via heipa cha, ama lifestyle and culture zy pahno ta, ama y dah hawta eima y cheingei leipa chhaota ama hmo kho lei pa zy taoleipa ei sila tahpa he a cha.


Maraland.net:  Bihar liata MBBS na chu papuapa ta pahno pita, Bihar he Puhpa Lalu Prasad Yadav sawhkha atao daihti liata ama State hnochhy pa kawpa ta reityhpa cha ta. Chahawhta a chapa chhaota Bihari na zy he ama maluh hluhna thliehpa ta Union Civil Services ( IAS, IPS, IFS, etc. )  angiapa ama hluh kaw tyhpa hawta pahnopa cha ta. Khapa hema ama hlaotlona thabyhpa a chapa tan a pahno? Nama mopakhah na tyhpa tawhta Bihar chyhsa zy tawhta achu awhpa na pahnopa zy a y ma?
Dr. Joseph :  India rah popalopa liana heta Bihar chyhsazy tawna heta achu awpa a hluh chaihpa ta ei pahno. Bihar chyhsazy he keima mopakhah ta cha ei pasahsa kaw ei. Ama hro (life) he ama sohsi (control) thei ngasa. Hmo ama chhuahpa liata sia ngasa ei ta (clear vision). Tawhta, hmo ama chhuahpa liana heta a hlaotlo thei n`awpata ama tei (try) lyma. Hmo hropa – pati (food), chysia (clothes), pahrana (shelter) nata hmoh hropa zy hela achyh thei chaina (bare minimum) hawta hma ei ta, riethei tao kawpa lyu taraw ei ta, ama hro a pha kawpata ei pahno. He vana heta IAS, IPS, etc. zy chhao India rah liana heta Bihar chyhsa zy he ama hluh chai (ratio) hra pa a cha.


Maraland.net:  Eima rah thatih la chha liata a za ngia hei ba ei sila, eima rah liata Cancer hri a veipa ama hluh chaina ta rei haipa a cha. He he achhapa hluhpi rei tyh ei ta, kheita eima mohoh via thei aw?
Dr. Joseph : Sakhana ( 1st ) liata cha, Cancer pasana rai rai he; he vana heta na a cha ( cause ) tahpa rei thei awpa y tuh ngai leipa ta. Achhana ( factors ) hluhpi ( Etiological factors ) zy he Research hma pata bai pa a cha ty.
Keimo la saw hmo eima tao tyhpa nata taoleipa zy a point ta vaw reih sala :-
a)     Kuhva, sada, khaini, etc. – ahluh kawpata anie /pa-o tyh pa ei ma cha.
b)     Chahna ( cigarette ) – filtered + zozial, a hluhpi ta pa zy ahmahpa eima cha.
c)     Nie baw a sosi tiara mapi.
d)     Doctor ta thohna nie awpata a reipa ( prescription ) a pacha peimawh leipa eima cha.
e)     Keimo kho ta thohna ( drugs ) a pachaoh / nie tyhpa eima cha. E.g. Paracetamol / NSAIDS ahluh tuhta niepa zy he pavyhpi ( stomach ) cancer a tlokheituhpa hluhpi hry ta sakhah ( contributory factor ) a cha.
f)     Sawkha scheme a pacha peimawh leipa eima cha. Iodinised Salt he pahah vei tah ta alo laipa / chahrahpa ( coarse ) a nie tyhpa ei ma cha.

He zyhdua va na heta eima rah liata cancer a hluvia pachai nata ei pangiasa.


Maraland.net:   Eima rah liata hnatlana lachhah hmasiena phaviapa a y thei n`awpa ta a kheihawhpa e a peimawh chaipa tan a pahno?
Dr. Joseph : Awareness a cha. Apachaipa ta health awareness  chasala. Chahleikhota, eima khisana liana heta general awareness hnei hlu via lyma ei sila. E.g. Health, economy, education, etc. zy he apazao ( interlinked ) khaipa na a ma cha, tahpa zy.


Maraland.net:  Marasawzy hnatlana liata eima mohoh dah tlahpipa liata pha leipa tlyma, bahta panano thei sila tahpa pachana na hneipazy a y ma? A eih pachaipa ta Siaha District he hawsai athipa ama hluh chaina ta Mawra State liata reih haipa cha tlo ta?
Dr. Joseph : He lia chhaona he awareness he a key ( Chabi ) chaipa a cha. A practical kaw pata vaw rei sala, hawti / hawsai thi kheina taihta pasana peimawh chai tyhpa zy cha – Meningitis nata Pneumonia zy he ama cha. He pasana zy he a reileipa liata serious ta, patla (treat) aruh kaw tyh. Anodeikua, pasana athaona ta liata eima pahno hma khiata cha patlah thei kawpa a cha. Pneumonia he vaw rei tua sala:-


1).  Asakhana nata a peimawh chaipa cha, huso chatliehpa / huh charapa he a cha. Hetah pachapa ta cha a simple kaw. Hawti pata chahawh ta a huso a chatlie kaw khiata cha Doctor la pangai khei para awpa a cha tahpa no nata paw zy ta ama pahno khiata cha hawti hrona hluhpi eima pabosa theih aw. Chahawta, awareness zawpi zy pahnosa awpa cha Health Dept. maophaona peimawh kawpa a cha.


Tawhta la, zawpi awareness khai tawhta peimawh kawpa cha health facilities pha kawpa, laboratory zy, Drugs zy, ward pathaihpa zy a za cha thei hei hra aw.

Meningitis zy, pneumonia zy hawta pasana chi chhihpa he cha thohna phapa zy nata test na phapa zy a y cheingei awpa a peimawh. Blind kawpa treat awpa chi cha tiara vei. Blood / tracheal cutline & sensitivity zy, CSF cutline & sensitivity zy he a basic kawpa chatloh ta, Siaha lia eima leipa a cha.


2). Asanona liata apeimawh kawpa cha, Hospital sanitation he a  cha. Pneumonia zyhdua liata pneumonia chi a chhih chaipa cha Hospital acquired pneumonia, hospital pathaihleipa vata pneumonia eima vei pa he a cha. Chahawh pyly ta pasana hropa zy chhao a cha aw.


I.V. Canula (Venflox) eima eima pangaih chy zy heta eima vo (skin) zy apha kawpata pathai ta, pasana hri kia thei awpa (infection) chi rai rai a ngialei awpa ta a sosi (care) a byu. He chochah liana heta Nurse na zy chhao aphakaw pata pachuna (training) a byu.


He zyhdua he pamosana (example) tla cha ta, “ tips of the iceberg” tla a cha. A zyhdua ta a pha thei n`awpa ta cha Mara saw zy pi y chakhyh leipa sila,  hmo pahno via a chhuah lyma ei sila, Information he eima right cha tlo ta, RTI zy hmapa chhao heta information la lyma ta eima cha ta pha n`awpa he pa cha hmeiseih awpa he a peimawh.


Maraland.net:  Marasaw chathaipazy ta Mara laihsa cheingei lahpino chah ta hnei thei tyh ei sala tahpa he Marasaw hluhpi saduthliena cha tyh ta. Khazohpa ta chyhsa hluhpi thlachhana achhypa ta Mara laihsa cheingei vaw hnei chi ta, eima chalyh khei kaw. Lahpino na tlua no ta Mara cheingei a cha awpa tahpa alalaona zy na hnei ma?
Dr. Joseph: Kei ta pha ei tana va cha hleileih pata, ei phalei, ei sialei va tlai cha a cha aw. Eima hnola liana kha cha, viah laihsa na zy vaw pasahsa kaw na ta, a pachai pata ama culture pasahsa kaw na vaw hnei ty na ta. Chahrasala, Khazohpa ta Marasaw cheingei, ei phuhlei kawpa, a kaolah awpa pha kawpa na pie ta, ei paloh a tlah hmeiseih.


Maraland.net:  Eima mahno – mahpaw chha tawhta puhpa sawchanozy (eima no rilahpa saw) pazapa nata hiapa he thlaochhih nata hmo a ngia ngaitapa hawta pachapa chata; he hawhpa he rah asosah viapa zy liata cha thisai azaona hneipa nata chhokha a hnia tuh hapa ahneipa cha hri phaleipa/chhiepa ama vei khoh kaw ta tyh ei ta. Australia liata Muslim a paihpazy cha he hawhpa ahneipa he ama hluh pachaipa ta pahnopa cha ta. Thisaih azaona ahnia kawpazy ama cha pa vata hri chhiepa ama vei hluh tahpa ta hmo/pahnopa ama cha. He he medically ta chi a chhihpa a chahpa tan a pahno ma? Marasawzy puhpa sawchanozy eima paza/hnei lyma awpa he apha na tah ma?

Dr. Joseph: He he Medically ta prove pa cha ta, he hawta chhokha ahniah kawpa zy ahneina, consanguinity heta pasana thokha a y n`awpa zie hlata a hluvia ta a y tyh tapa pahnopa a cha.  E.g.: Autosomal Recessive disorders – Tay Sachs Disease – Canavan disease zy he chhokha ahnia kawpa ta ahneipa (1st cousins marriage ) zy hry liana heta a chance a lieno ( double ) ta a y thei.


Maraland.net: Mararah liata py hnei holo pi ta, ama chhuahna chhao apha kaw sai. Mara rah pabosa awpa nata chi nata pho chei chalo awpa sai a cha. Cha hry liata UNESCO website ta Mara reih cha ‘definitely endengerd language’ tahpa hry liata pahlao ei ta. Reih pabosana liata khei hawhpa lachha ta hma la ei sila a pha chai aw?
Dr. Joseph : Eima reih (Mara reih) hma pata Literature la chha a hlu via pata nata y zie hnei via pata eima siekhei awpa a peimawh. School curriculum liata zy, news & magazine liata zy he Mara reih ta hlu via thei sala. Tawhta la, eima MADC liana heta medium of communication he Mara reih nata English cha sala (House chho liata chhao, paper-work zyhdua chhao ta).


Tawta la, MTP, MSO & MCHP nata py hropa zy chhao ta eima conference noh daihti liata tlyma, Mara reih sai ta chei ( communicate ) thei ei sila, reih hropa a byu kaw khiata la English he tla hma thei hri ri sila a pha kaw aw.


Tawta la, eima MADC liata Art & Culture department heta Mara reih chei chalona kyh ( chabu papuana kyh ) liata a hlu viata hma la thei sala tahpa he khoh a chhih ngaita kaw hra.


Maraland.net: Khizaw liata Marasawzy ta rah eima hnei chhopa cha India rah liata MADC Area nata Myanmar (Burma) liata Chin State chho liata Marasawzy ama pahrana khihzy ta rah ama hneipa khi cha ta. Chi kha – pho kha pa cha pita. He kyh liana heta khei hawpa ta ma hma la ei sila apokhana pha viapa eima hnei via lyma thei aw? Thyutliapa zy ta maophaona eima hneipa tan a pahno ma?
Dr. Joseph : International boundary ta maniah a pachhaih hawpa vata hmo hluhpi tao thai awpa chaleihpa ta. Chahrasala, sapa nata thlahpa liata lyuchapa ( delegates ) zy eima tua tyh pa he hmo pha kawpa tlai a za cha. Anodeikuacha, atahma duasu liana heta cha, rah nanopa sanoh (2), dah nata pho ta a chahrypa zy  cha pa hnaita thyutliapa zy chhao pita sawkha dah kei chakhia pata hma kei la hmeiseih awpa chhao he kei ruh kaw ta. Kheihawhpa rai chasala, pakhypi nata conference zy eima hneina mai liana heta a hluh viata representatives a tuah tyh ei si a la apha nata ei pa ngiasa.


Maraland.net:  Nochhi lata Marasaw zy cha ama sawkhana pha leipa vata rah hrola a siepa thata y hawba ei ta. Chahawpa na zy lata bietana na hnei ma?
Dr. Joseph :  Eima y na ti nata rah zy ta a chu leihpa vata rah hropa la zy sie a vaw byuh hawpa tawhta cha chapawsaw – chanosaw kaw pata rai hriahpa ta, a chu pata, eima khisana zy, lifestyle zy a sosah via thei n`awpa ta tei lyma ei sila, palo chhiena nata tlyma, riethei a tahna palorupa tlyma tlyma phao leipa ei sila tahpa he ei khoh kaw.


Maraland.net: Mara thyutliapazy chhao kyh toti liata hmasiena kaw to papha lyma hra pita. Cha hry liata achuna he eima rah ta a peimawh chaipa sakhah a chapa ta pahno pita. Thotlah la cha py 10 a pass pa dahdei chhao eima rairu khei. Khipi a pangai thei leipa zy cha eima tlo sah leikaw sai, a eih pachaipa ta professional course achuna lia ta. Chavata,  achuna lia heta kheita hmah la via ei sila thotlah lata achuna he a hmah a sie via thei na tan a pangiasa?

Dr. Joseph : “Qualified teacher, I think, is the one and only answer”.

Qualified ei tahno na heta educational qualification ngala chaleihpa sala, student na zy vision a pietheipa, bookish knowledge ngala cha leihpa, psycho – social development a piethei tuhpa teacher eima vaw hnei lyma khiata la, duhsaw duhsaw ta eima vaw sah via lyma thla ha aw.


“It is better to teach ‘HOW TO FISH’ than give some fish”.


Maraland.net: Achuna liata hmasiena eima hnei via thei n`awpa ta thotlah khih tataw tuh hawpazy cha achuna  phapazy a rairuh ta, khih tatawpa O dyh 100 hla ta a chyh viapa zy he pahlyhpa cha sala, achyh chaita O dyh 200 kho la sai khih cha theih sala tahpa khona y tyh ta, a pha na tah ma? Pachana zy na hnei hra ma?
Dr. Joseph : Apha ei ta kaw. Zawpi ei ma vaw hluh via khiata la Demand zy vaw hluh aw ta, apachaipa ta Variety & demand vaw y ha aw ta, service provider – sawkha tlyma, private company tlyma cha ta chhaota a rai avaw nao ha aw ta, Infrastructure taona chochah lia chhaota a rai a vaw nao ha aw. Khi ta tawpa ( small village ) khi noh chah ta school sanoh paduahpa hlata cha khi noh pahlyh (combined) pa ta school pha viapa nata chhaichhih (facilities ) pha viapa nata teachers qualified viapa school sakhah cha kho a chhih via.  Cha chhao a mah (cost) nao via ta, eima hnei thei hra aw.

Keimo Mara rah he cha a tataw (small) tu hawpa hnai ta over – centralization issue he y thei awpa cha mah hlei vei.

Maraland.net:  Hro chhoh ta hlaotlohna hnei awpa heta khei hawpa zy he ma a peimawh na ta chai?
Dr. Joseph : Kei he MBBS Doctor tla cha chyh na ta, cha hawta chyhsa hlaotlohpa tahpa ta rei mah awpa rai ei cha mah leipa va na heta, he hawhpa advice zy pie awhpa heta tlona rai hneileipa na ta. Chahrasala ei cha na ( position ) zy my pata ei na hiahri ra ruah khia ei ta chi cha hmo sakhah ei vei kawpa y ta, cha cha, ‘CHARACTER’ he a cha. Chyhsa zy cha taochheina noh zy hnei hra aw pi ta, pass/fail na daihti zy a y lyma aw. He zyhdua hry ta hmiala maniah a siekhei ty tuhpa cha eima ‘Individual character’ he a cha. Viasa zy vata chaleih pata, keima tlaita ei hro ( life ) ei siekheina dah awpa he pachana ( thought ) ei pie ngala awpa he peimawh kawpa ta ei pahno.


Maraland.net:  Achu awpa hlaotloh tata achuta, rai ama hria awpa chi aly kawpa ta ahriapazy he keimo Mara sawzy context liata cha hlaotlohpa ta pachapa a chapa cha ma!
Chakhiahla Mara rah liata chhao hneirohpa nata dychhiepazy likawh ahlie via lyma pa ta pahnopa cha ta, he kyh liana heta khei hawpa lachhah ta hma lapa chasala ma hmasiena eima  pazah papha chyu thei nata na pangiasa?

Dr. Joseph :  Kei ta la Marapa sawzy he cha eima zyhdua ta dyhchhie kaw chyhpa hawta pa cha na ta. Thokha zy cha, phusa / taka avaw hnei kawpa zy chhao eima y thei aw. Chahrasala, eima dyh a za chhie kaw tyhna pa cha, health insurance, life insurance, capital investment, etc. zy chochah liata pahnona (knowledge) zy eima za phahlah kaw chyh pa va na heta, dyhpha kaw tahpa ta rei awpa ama y pata pahno hlei leipa na ta, eima zyhdua ta BPL tla eima chah chyh thlah haw pata ei pahno. Chavata, sawkha (Gov`t of Mizoram / MADC) heta eima zyhdua cha ta hmasiena (Over-all development) he maniah pachapa thei sala pha ei ta kaw. Equatability hela issue kawpa ta pa cha mah va na.


Maraland.net: Ahneipa nahta ahnei leipa lihkawh tlao eima tah hri ma tlyma, a kheihawpa rai chasala na hmo dah maniah na chho vata eima chaly kaw. Khiahla, eima rah puasaipa ta ko hluhpi viarah liata vaw y chi ta, eima rah liata khapa e na kaw va chai tyh?
Dr. Joseph : Tisi chavah nata ei chhokha zy he ei kaw va ngaita kaw tyh ei.


Maraland.net: Mara zawpi nata a eihpachaipa ta thyutliapa achuhaipa zy hnota bietana na hnei ma?
Dr. Joseph : Kheihawpa rai tao ei sila, khatai lia rai y ei sila, eima hmotaopa zy cho liana heta pachana (thought) pie lyma ei sila, hmophapa nata phaleipa zy hela keimo liata a sia lyma awpa hawta ei pa cha.

Maraland.net: Kha viata kha a cha. Eima cha ly kaw.

Dr. Joseph: Kei chhao ei cha ly kaw hra ei.

--------------------------------------- Apakyhna achhana --------------------------------------------

Dr. Joseph Dena thatih chyupa aki viapa ta:

Dr. Joseph Dena he ko 1985, December 3 liana khata Mararah nochhih la chha liata khih mopathah kaw hrapa sakhah – Chhaolo khih liata vaw pih ta. A paw he Chhaolo khih PHC liata Health Worker a cha haipa Puhpa Ngochhy Zawtha cha ta, a nô deikuah cha Pihno N. Siaza a cha. Unaw – Chapaw - 2 nata chano -1 ama cha.


Achuna la chhah liata – Primary tawhta Middle School taihta a pihna khih Chhaolo liata a chu ta, High School deihkua Gov`t Saiha High School tawta a patlo. Py 12 ( 10+2 ) he Aizawl liata Don Bosco Higher Secondary School tawta a patlo hei. Ko 2003 liana khata Mizoram liata a ei – 1 cha ta H & TE / Edn Dept ta Mizoram Common Entrance Test ama hneina liata MBBS a chu awpa ta a vaw tlo haw hra. (He hla ta Marasaw MBBS a chu pa zyhdua he Mizoram liata Mara rah quota hmapa ta a ngia tyhpa ama cha pa hawta pahno pa ama cha. Dr. Joseph he Entrance a siepahlie tua chaipa a cha).

Dawty (MBBS) deikuah cha Bihar liata Jawaharlal Nehru Medical College & Hospital, Bhagalpur tawhta ko 2008 pata a kaw patlo haw hei. He tawhta a patlo na heta Delhi khihpi liata Internship zy tao pata raih a hria pathao lyma hra. Ko 2011, December liana khata Pihno Roseney Solo D/o S. Pawkhu, Meisa Vaih, Siaha nata a pihna khih Chhaolo liata dahpathaihpa ta kuh patuna hneipata nopi-novah ama vaw cha haw. Atako 2012 May thla liana khata eima rah la a lie pakhua hei pata, Gov`t of Mizoram ry liata a ih pata a pihna khih Chhaolo PHC liata Medical Officer (M.O.) a kaw pa zao haw.

, Dr. Joseph nata a viasano Pihno Roseney, extreme right nata Maraland.net's St. F.C. Beirachhuady, extreme left nata Delhi
Lai Student zy chata Chaplain Rev. Zauva nata a viasano Lai-Mara Joint Worship Service ama hnei nopa.

Dr. Joseph adaihti soh kawpazy maniah pieta apakyhna daihti maniah apie vata acho liata www.maraland.net ta aly hmeiseih pi ta; hmiala daihti a sie lyma n`awpa liata nata, Mara rah chata a hria lyma n'awpa liata chhao Marasawzy cha ta byhna ama chah via lyma thei n`awpa ta ama novah cho la liata khokheina a sah chaipa eima hla hmeiseih hra.

Note: Chhuh chhei tlamawhpazy a y khiah thlai pado pakhua theipa a cha.

Comments (5)
  • Marasaw
    He interview tawhna heta achu awpa ahluh hmeiseihpa ta ei pahno. A eihpachaipa ta viarah lata a ypa Marasawzy chata a phahnai kaw. Viana hry liata y tita ydah thai a byuh hmeiseih. Eima cha ly kaw. Interview he ahluh viata tao lyma sila, areihtuhpazy chata eima thokhei cheingei aw. Ei chaly kaw ei.
  • Anonymous
    Interview na apha hmeiseih. palohtlah achhi kaw. eipoloh acha kaw.
  • Gospel Thalai Nohro
    Nah pava achhih hmeiseih, eima rah chata pha awpa viaro sai chata alypa a cha ngasa.
  • Anonymous
    Apha thla bao na ta comment achyh kaw dua? Marasaw pi he bie hmeiseihpa, hla hmeiseihpa he paha khei via tua ei sila kho achhih kaw na. Viarah lata a ypazy chata pachana phapa hluhpi maniah a piepa ta ei pahno. Eima rah chata rai hriana kyh liata chhao pacha awpa idea maniah apie kawpa ta ei pahno. Interview ataotuhpa nata ama taopazy eima cha ly kaw. Maraland chata nama thaina sona nama hma lyma vata eima cha ly. Khazohpa ta byhna cha pie via lyma mawh ei sy. Long Live Maraland!
  • Anonymous
    Eima rah kyh hluhpi liata rao hrasala Mara thyutlia thokhazy ei sai chata Maraland cha heta hnabeiseihna (HOPE) thata eina pie tyh. Maraland cheichalotuh awpazy Khazohpa ta a padua lyma. Eima ly kaw. God bless Dr. Joseph's family.
Write comment
Your Contact Details:
Comment:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img]   
:D:):(:0:shock::confused:8):lol::x:P:oops::cry:
:evil::twisted::roll::wink::!::?::idea::arrow:
Security
Please input the anti-spam code that you can read in the image.
Last Updated ( Friday, 03 August 2012 16:35 )  



Maraland.Net

About Us
Contact Us
Company Info
Maraland Blog
Maraland

Mara History
Map of Maraland
Maraland at a Glance
Tourist Spots
Programs

Advertising
Partnerships
News Contribution
Article Competition
Help

How to Register
How to Comment
How to Submit News
How to Submit Link
Policy

Terms of Service
Privacy Policy
Copyright Notices
Comment Guidelines
© 2002 - 2012 Maraland.Net - The Home of Mara people on the Internet - All Rights Reserved
RSS Feed