Râh châta achuhaipazy maophaona

E-mail Print PDF

He article pha kawpa he Mara chanô hryta M.Phil (Sociology) patlô tua chaipa nata Ph.D. a tao ngâ hai ta a rohpa a cha. Vaw reih hra tua ma y.

RÂH CHÂTA ACHUHAIPAZY MAOPHAONA

V. Sawmveli
University of Hyderabad

SawmveliSiaha College vaih liata chyhsa sia kawpa pakha biereipa ei palôhru na hria kawpa cha,  “eima râh la châthai pe’nawh heta na parao khai ei, eima officer-nahzy apalai khei pi ta, châthaipazy politician châta hneipa khoh pi ta, châhrasala rietheipazy tovyuh nie paru ei ta,  châthai leipa angâ-hrupa hawhta ama pachâpazy he maniah thlyhny ei ta, eima pahno leipazy maniah pahnosa nata pachu awpa  a chhuah leipa ei ta, maniah dôvei pâh lai ei ta, chavâta châthaipa he eima râh châta la chi amâ chhih na, thai sâh via ei chi chhih via ei tah ei ta, châthaipa  hnei awpa chhao kho khao vana” tah ta. He bie he ei palôhru lia thi thei vei. Zâkhanoh Delhi lâ eima sie nota ei viasa pakha nata bie lôhawhpa reih pi ta, eima Mararâh thâtizy reihpa ta, eima duasu chhienazie, economic, social nata political liata eima hnainazie zy eima reih. Ei viasapa chata eima râh ta a peimawh chaipa he ‘Education’ na a châ tah ta. kei deikua ta education he châ hlei vei na, keimo liata hmeiseihna hro “sincerity” nata “tiamana” he a peimawh, eima râh ta education pasâsa ngâsâ pi ta, hnei leina chô nata akhaocharaona chô chôta ama sawnah via râh kaorâh lâta châ pachusa awpa ta soh ei ta, chahrasala qualification ngâlâh asâhpa, thaina hmeiseih hnei tlôh leipa eima hlu ngâsâ. Châthaipa châ ta rai chyh nawhpa hria anawtawh ta y cha khyh thlâhpazy pachâ na ta, chanota areisi kawpa ta noto nie tlua ta, amo sasyh a mohôh theipa ta, aly kawpa ta daihti ahmâpazy (eg. Ku raihria chyhsa) he na pha via tahpa ta achhy na ta, eima pano ta he chôchâh he eima ei ngâ kaw.

Hyderabad ei tlô tawhta thata pachâ na ta, eima râh heta khâpa hmo ma tahmâ no heta apeimawh chai tly, development cha ta tyh taraw pi ta, khiala khâpa lâta development maw, economic, social, religious, education etc.  Khei hawhpa he maw tahpa ta ei pachâ na sa. Eima palôhru (moral) zy he tao pathipa (moral reformation) abyu thlyuna tahpa zy ei pachâ. Vahnei chhih kawpa ta he no heta HMCF (Hyderabad Mizo Christian Fellowship) ta retreat pachhuahpanoh pi ta, keima chhao angia hra na ta, ei thôhkhei ngâsâ. He liata ei palôhru liata a vaw thiepa cha Khazohpa angiapatuhpa atahpazy pi heta maophaona hnei pi ta cha cha Khazohpa khohnazie nata ano kyhpachâ awpa cha pi ta, keimo ngiapatuhpazy pi heta eima râh châta hmo pha taopa he eima tao awpa (duty) a châ. A pah chaipa ta keimo achuhaipazy pi,  châ eima chupazy he chakaona hawhta pachâ sih la, hoh leina chô chô chhaota a pasai laih sih la, thaina hmeiseih eima hnei thei n’awpa ta Khazohpa hiah sih la, ano ta maniah a bao cheingei aw. Thaina hmeiseih Khazohpa pahnona chôta eima tlua khiatala result phapa eima hmô cheingei aw, keimo mopakha, chhôhkha, khihtlâh nata eima râh châta byhna a châ aw tahpa he ei palôhru liata a vaw lâ. He article ei rohna chhâ chhao he ei thai kaw vâta tlyma, ei pahno via vâta tlyma châ vei, Mara saw nata châ a chu ngâhaipa (student) ei châna hawhta hmo phapa  ei pahnopa ei viasa nahzy ahly (share) hr’awpa nata chhoh lai hr’awpa he ei tao awpa  (duty) a châ tahpa palôhru ei hnei vâta a châ.

Mara saw thyutlianahzy pi he eima maophaona âsâh ngâsâ. Viarâh liata a ypazy chhochhi pi heta la eima râh nata râh hropa duasu apahliezie  he moto mokhao ta hmô pi ta, uahva dei leipa cha tao theipa rai hnei ma pi. Hmeiseih ta cha eima râh ahnôkhaw (backward) tu ha, pahrâ n’awpa ta byuh (desirable) a chhih rai rai vei, chhôhkhazy padua ta sawnahzy mohôh n’awpa ta su khochhih chaipa cha hra vei.  Eima râh liata chhaichhi hmâtlâh (facilities) phapa hnei ma pi, economic, education, social hmoto liata eima nai ngâsâ, khazia maw?  Achhâpa a hlu kaw, keimo nata keimo abaipa nata maochhiena ‘blame game’ he na tlâ a châ. Vâtlâh ta a hlu via ta politicians nah bai pi ta, ama nie paru tah pi ta, politician nawh ta ama officer nawh bai heih hra ei ta, awnano hyutuhpa nawh ta politician vei ngâsâpa ta thlâhchhâna hnei khei sih la tah ei ta, châhrasala thokha ta âpalie lâta “awnanopa  chhao he khâpa ma a châ hlei tly, ama Assembly atlyh no nata eima MDC election alyu thlâh  ha na” tah ei ta.  Students na ta ama tao pha lei nahta ama pachutuh p’enawh bai (blame) ei ta, pachutuh p’enawh ta cha administration system nata ama students nawh ama bai pachhuah heih hra. He hawhna heta eima zydua ta abaipa nata, a iehkhyhpa ta eima sie laipa a châ. Ahy hmahta keima na ei châ a tah khoh tlâ ma pi, eima zydua ta maophaona eima hneipa he a pyh (acknowledge) khoh ma pi. Tawla, eima pahno awpa peimawh kawpa cha amaochhiena “blame game” tawh heta khâpa hmahta hmo phapa pua vei, eima buana (problems) pathlâ (solution) thei  hra vei. Chata kheita ma eima pathlâpazi n’awpa dâh pachâ khoh sih la tahpa he ei reih khohpa a châ.

Viarâh lia heta kô 14 ei y ha hra bâ, he liata Mararâh pachâ ngâsâpa students zy ei vaw tyh hlu kaw tyh, ama reih chai tyhpa cha eima râh duasu chhiezie nata eima politician nawh dyutlai leizie he a châ tyh. Mongyuh reih ama phahla ziezy he a châ. Chahrasala a phapa ta pachâ sih la, keimo students nahzy heta he hawhta eima daihti hlu viapa eima politicians nah dyutlai lei zie reihpa ta daihti hmâ hlâta cha kheita ma ei deichhy thei aw tahpa pachâ sih la eima râh châta eima thyu theipa (contributuion) a pha via aw. Hmeiseih ta cha a reih pachhietuh p’enawh nata he hawhta reih hlu kaw tyhpa he ama zuzi khoh kaw tyh cha maw! ei no  a-âh kaw tyh. Student ama cha nota reih tyh ei ta, ama patlô nata zyh (practice) tla hlei vei ei, no-âh a chhih kaw! Eima politician nahzy ama phahlana (thlohleina) zy tlyma, eima officer senior nahzy ama pahno leina nata, mongyuh reih khoh dâh hawhta ama thai leinazy tly ma, reih pachhuah khoh kawpa nata reih pachhiepa he hmo do chaipa châ hlei vei. Chavâta tahmâ ta keimo sahlao “new generation” heta la he hawhpa tao leipa sih la ei khoh ngâsâ. Reih hlu leip’aw sih la, hria hlu hri sih la tahpa he ei reih khoh.

Hmeiseih saiso leita cha eima officer nata ploticians nahzy eima phuna zie hawhta na eima hnei. A zawpi nah hawhpazie ta na chhihthatuhpazy he eima hnei. Keimo zawpi khâpa muarua  châ tlô leipa pi ta  su hropa liata chhihthatuh rônapa, pamohsa n’awpa ta eima hmâ tyh hrapa he a do raimâ tahpa zy he pachâ tua suh u. Keimo zawpizy ta eima politician nata officer laipa eima hnei chhôhpazy chô liata palôhru eima phaona dâhzy he a mopasia suh u. Eima khohleikhona (selfishness) vâtazy, keimo athôhna awpa sai pachâ ta contract hmô lei pah chi vâta zy eima hyutuh p’enawh pabua ngâhlâpa, a do ta cha, râh chakaona rai phapa he hria hmâ vei ei mâh my. Pa hriasa hmâ ma pi. Eima sasyh-athôhna (self-interest) sai eima tlua tu na heta eima MDC/MLA/VC member nahzy rai ama khohna dâh hawhta pahriasa hmâ ma pi. Hmo chyhnawhpa keimo ta eima tao thei thlâhpa lia taihta eima pabua tyh ei.

Chhihthatuhzy he peimawh vei ei tahna châ vei, ama peimawh ngâsâ, cha hlâta  apeimawh viapa cha zawpi eima châ. Keimo leipa ta chhihthatuh atlyh thei vei ei, election daihtizy ta eima pitlohna palôhru he  mopachhipa (test) a châ tyh. Eima khohta eima tlyh chiepa eima reih pachhie ngâhlâpazy he ngiapâtuhpa krizyhpa tao awpa chi achâpa chhaota pahno va na. Officer thaipa tahmâ state hropa liata a ypa eima uahva kawpazy he, he hawh heta eima vaw châ thei hra na tahpa pahno suh u.Tahmâ ta keimo a chu ngâhaipazy he achhuahna hmeiseih hneipa ta, adona nata ngâchhihna hnei sih la eima hmialâ daihti (future) liata mararâh la a pha ngâsâ aw.

Apeimawh chaipa ta ei pahnopa cha Khazohpa sawzy, ano ngiapâtuhpazy, châ pi ta, eima  zydua heta tao  awpa ( duty) eima hnei. Eima zydua ta chhuahna (goal) nata chhâpa (purpose)  ahneipa  châ pi ta, chhâ hnei leipa ta pih (born) ma pi. Khazohpa ta chyhsa pakha châ awpa ta a cha rao, nâma lia khata maophaona (responsibility) a soh. Cha zy cha achâna (make the most of it) dâh hawhta eima hmâ awpa a châ. Eima hmâ thei n’awpa ta maniah baotuhpa, achuna (education) hleikhôta keimo liata  tiamana nata ngâchhihna (sincerity) a y awpa he a peimawh ngâsâ.  Eima châ chuna nata thaina zy he eima râh châta eima hmâ lei khiata la Khazohpa nah chhao tla thei ma pi. Eima nô nata pawzy ta hnei leina chô chôta hmo phapa hnabeiseihpa ta viarâh taih maniah paphao ei ta, eima taopa a y chhôhpa cha tiamapa nata ngâchhih ngâsâpa ta châ a chu awpa he a châ.  Eima râh tawhta Viarâh lâta phusa a loh papuapa zy, khazie ma eima nô nata paw heta ama sokhâh (invest)? Ama sokhâhna (investment) he eima râh ta âthôh khei ma, eima râh sôh duahmo (budget) a pabuatuhpa he nâma nata keima he eima vaw châ thlâh thei mâ ta, a phapa ta a pachâ tua suh.

Eima râh châta Byhna eima vaw châ thei n’awpa ta cha khazohpa china nata keimo lia  tiamana nata hmeiseihna- sincerity, honesty-zy  he apeimawh. Chata leipa tala  hlaotloh ma pi, châ a chu sâh ta officer zy eima châ tita rietheipazy pachasa (oppressed) tuhpa, râh châta chyhsa chi chhihpa eima châ tla maw aw tahpa ei chi ngaita. Eima râh duasu chhiezie he pachâ tua, a rietheipa châta rypaona (chance) y vei. Thotlâh paw châta la IAS tloh awpa zy he a ru tu ha. He liata azi (mainstream society) nawh nata a taopasua (compete) awpa chhochhi he la hro (survive) n’awpa y vei. He zy taopathi ta, tovyuh achhie viapazy ta tovyuh phapa ama hnei thei n’awpa ta hmah la awpa zy, rietheipa kyhpachâpa zy he eima duty na a châ. Bible lia chhaota eima hmô (Jakoba Châpaphaopa Bo-5), rietheipazy he Khazohpa ta kyhpachâ ta, ama ao zy  a nathlie tyh. Keimo myla-hânoh eima chhihthatuhpa nata, râh ahneituhpa eima châna hawhta, he he khati no raita eima pahno awpa a châ.

Tawla, hmo peimawh kawpa cha eima châthaipa officer nata eima chhihthatuhpazy ama thaina âmo châ ngâlâ tah  a hmâpazy heta khazohpa ta a khoh nata pangiasa va na . Tahmâ nota duasu pha kawpa liata  ypa ta âmo sasyh pha n’awpa saita  ama hmâna he, he tawhta Chôlâ liata âreipasia awpa ama hnei aw (Explanation to God). Chavâta eima uahpa (envy) awpa châ vei.

India râh su hro hropa liata marasawzy eima y hôlô, eima chhuahpa (goal) he khâpa ma a châ tahpa a pachâ suh u. MSO liata active member châ ta, apa mara sa kawpa ta, phohropa, apa chaipa ta tlaikao nah, hnota apahlao chhao khoh leipa ta, a panano awpa he  Mara pho châta hmo pha chaipa châ hlei vei.  MSO khô (beyond) lâta sie n’awpa eima hnei hlâ chyh. Mara saw eima châna hawhta eima râh châta eima tao theina âsâh chaipa ta ei pahnopa la, na mara châna lia khata ngâchhih la, na mara châna moh a chhie lei  n’awpa ta na hrozie nôchâ kha  mopasia la, phohropa hmiakô liata Mara roh a chhie awpa kha vaih la, nâ chuna liata tao pha tyh. Tahmâ hlâh eima  Khizaw he ‘Knowledge World’ a châ hi, na thaina hmâpa khata Mara pho he na cheichalo  thei, phohropazy pasâhsa tlâh awpa ta y suh u. Phohropa tao dâh pha viapa zy he mopâh (copy) laih ta, ama phôhryh (culture) zy he a chu sih la, hezy he eima pahnona papôhsa (enrich our knowledge) tuh awpa sai a châ.

Thathi (lazy) kawpa ta châ eima chu khiatala eima pass chakhyh thlâh taraw aw.  Chahrasala hmâ tlâh châ aw ma pi. Chavâta tiamana a peimawh hmeiseih. Eima râh heta chyhsa hropa hnei vei, nâma nata keima he eima râh châta eima hria lei khia, ahy hria aw? Eima nô nata paw zy/ eima râh chhihthatuhpa, officer, awnano hyutuh p’enawhzy  ama vaw  uthei hmâ tlâh châ khao (old fashion) leipa a châ tly ma eima  political system a  do leinazy, eima moral ahnaituhna, ngâchhihna eima phahla ngâsâpazy he tao pathi awpa  ta Mara satlia-laihsa nâma nata keima he eima peimawh, maophaona eima hnei. Nâma nata keima cha eima vâhnei ngâsâ ta , supi pha viapa lia zy châ a chu theipa ta Khazohpa ta byhna mia pie ta,  tahmâ ta eima râh chhihthatuhpa nata officer achâ ngâhaipazy ta ama hneithei leipa exposure pha viapa, khizaw technology â sâh viapa liata thaina eimâ chu hih. Eima nô nata paw ta hriapasana mathlai chhaota ama hriana kha he lia keimo ta atheilâpa eima hmâ ngâ hai. Hezy he hmâ thai suh u.

Achhâ chaina liata ei reih khohpa cha, eima thainazy, hmo phapa eima pahno chhôhpazy he a hlu thei chaina dâh hawhta â hly (share) sih la, cha tawhla eima râh he reikah (lip’s service) ngâlâ ta pachâ leipa ta palôhru hmeiseihpa ta pachâ sih la, na mopakha phahnaina (individual contribution) kha apeimawh. Society he sociologists nah ta cha a rai naonazie ta rei sala “a collection of people or an organisation of persons” ama tah, ahy ma keimo deita ta pahrâ (survive) thei aw pi, eima zydua ta eima peimawh. Individuals nawh khata society he eima padua (formed) tahna a châ. Eima zydua ta eima  phana rakha ta  eima râh châta hria awpa he eima duty na a châ. Eima mararâh society zy pha kawpa ta râh hropa hawhpa hmasiehna hmeiseih eima hnei n’awpa ta cha nâma nata keima eima peimawh. Eima râh tao pathipa nata, eima râh châta hria awpa heta politician cheingei châ byu leipa ta, association leader  cheingei châ byu hra leipa ta, eima duasu chyu tawhta eima tao pathi thei. Tiama ngâsâpa ta na chuna kha a chu lyma la, na rai kha hria lyma la, ngâchhihna nata hmeiseihna hro hnei la, eima zydua ta he hawhpa palôhru eima hnei ti ta la Mara râh cha râh phapa, Mara society cha society phapa, generation vaw y lyma awpa zy châta chhao pahrâna tlâh hmeiseih (ideal place ) a vaw châ aw.

For God and Maraland

(He article pha kawpa maniah rohpa tuh he Ls. V.Sawmveli châ ta, ano he Mara chanô hryta M.Phil (Sociology) patlô tua chaipa a châ. Atahmâ he University of Hyderabad liata Ph.D. Sociology Department ry lia a tao ngâ hai.)

Comments (21)
  • Laiu Fachhai

    Dear Ei tuno Sawmvel,

    Na vaw ro pha ngasa thlah ha. Na article he rei tlah a cha hmeihseih. Mara chano scholar pitlohpa eima hnei tua chai awpa chhao cha chi ta, ei cha palai khei ngasa thlah ha.


    Hehawhta ama reipa ei thei hra:

    Primary a patlopa ta tlaw 100 nieparu nawpa lathloh kaw pahno ha ta, middle a paltohpa ta 1000 nieparuna lathloh kaw pahno ha ta, high school a patlopa ta thy kha nieparuna chah pahno ha hra ta, college/university a patlopazy ta cha a thy nata a sah hluhpi nieparuna khaoh zy ama pahno ha, ama tah.

    Marapasaw cha a thaipazy deikua hehawhpa cha lei awpa ta a vai khai suh u.

    Na puhpa,

    Vanoh Paw
  • Moses C.Tehlo


    Dear V.Sawmveli,

    Article na vawroh pa he rei anuam ngasa. Aphangasa. Eina palysa ngasa hra hleikhota tha eina patlongasa.


    Moses

    Chennai
  • Rapha
    A rei apha ngasa. Ary liatapa deikua he ei vaw highlight tua aw. Comment khohpazy ama y holo thei aw.

    Quote:
    MSO liata active member châ ta, apa mara sa kawpa ta, phohropa, apa chaipa ta tlaikao nah, hnota apahlao chhao khoh leipa ta, a panano awpa he Mara pho châta hmo pha chaipa châ hlei vei. MSO khô (beyond) lâta sie n’awpa eima hnei hlâ chyh.


    Khapa vata Tlaikao nah hnohta apahlao akhohleipa ma ama cha; achhapa pha kawpa a y hra awpa hawhta ei pacha. Vaw comment lyma tua u.
  • K.Hliesa  - Tha eina patlo kaw!
    Dear V.Sawmveli,

    Article na rôhpa he ta, tha ei na patlo ngasa, Tiama kawna cho tah a deichhy rairih awhpa he râhmasiena chata a peimaw zi thata ei na pachu, Ei cha ly kawna he hawta article pha kawpa he vaw rôh via lyma bei ma ei.

    Abeipa ta na chuna liata Mara saw chata byhna cha pie via lyma maw sy!

    K.Hliesa
    Yangon
  • Beingia
    Quote:
    ‘Education’ na a châ tah ta. kei deikua ta education he châ hlei vei na, keimo liata hmeiseihna hro “sincerity” nata “tiamana” he a peimawh,


    Ado kawna. Sincerity nata tiamana he peimawh kawta, education chhao eima peimawh pyly, quality education eima peimawh. Anodeikua quality education he hneikhaisa ei sila, cha thai kawpa, asoh kawpa, pahno kawpa la ta puakhai ei sila, Mizo la ta puakhai ha ei sila, khapama Mara saw chata eima taopa a y hlei. Chavata, apa Marasa kawta nohkhih lei kawpa chhao he pasahsa a chhih via. Mizo la alei khai awpa he keila pasaih thei vana. Pro-lushai kawpa Marasaw he apeina y vei, chasala, Marasaw hlata Mizo nazy pasahsa viapa, Mara chana myna taihta Mizo reih atheipazy he pha hlei hra vei.

    Mara chi nata reih pabohsapa ta hma eima lapazy he Mizo tlyma, Lai Hakhapazy eima haona cha vei. Ama reihzy he thai sila, cha hawhta eima reihzy he thai sila, pabohsa sila cha cha hmasiena a cha. Eima researcher nazy he Mizo (India) nata Lai (Burma) la ta maniah ama ngiakhei khai aw tahpa he ei chi kaw bao.... hehe.

    He article he eima phahnai khei thei nawpa ta athaona tahwta achhana taihta reihchyu sila comment pie chyu sila pha vei ma?
  • Anonymous
    3 cheers to Laisa V. Sawmveli.
    Na article pha kawpa vaw rei nata eily ngasa. Khizaw asosah nga haina liata apahrapa zy cha pita, eima hmo hmopazy ta eimapalorupa liata yzie(imprint) athu kawpa mania taopa chatlie kho ngasa. Mara saw thyutliapa zy khizaw saina pa (world view) he eima no nata paw, uthei via pe'naw hlata la akaw viapa ta thokhata ama rei ty. Chahrasala, he hmo sai-kaw thlathli pa he, hmasiena nata adokhana vaw cha khai hlei vei. "Eima rah he Chathai pe'naw tana parao khai ei...thai sah via ei chi chih via ei..." tapa bie nadaopa he hmo ado kawpa acha. He hmo he practical kawpa ta Siaha khipi liata atlo nga haipa acha.
    Anodeikua la rypaona chaleipa ta eirei kho kawpa cha, he 'chathai pe'naw' eima tapa zy he eima thai tlai ma tapa pacha khi apha thei aw. Cha vei khiata la mongyuh bieso ta " little knowledge is dangerous" ama tapa rakha apahnopa cha thai atapa zy eima cha pathlei aw tapa chi achhih kaw. Lewis Bernstein Namier ta "Khizaw lia heta 'collective interest' (paloh-raopa ta taopa) y vei, khapa rai he 'selfish interest/motive' vata avaw pi pa sai na acha" atapa he eima rah context nata ataozao pathlei aw tapa chhao pacha khi apha pata ei pahno.
    Laisa V. Sawmveli, na pachana nata paloru thyutlia pazy chhitha n'awpata na vaw thyu pa he arona ngasa ha. vaw ro via lyma te. Maraland Research Society ta article roh awpata eima cha hawpa chhao kha hlao mania vaw patlopa la eima ly kaw aw.
    Daoki Paw
    Aizawl
  • jams  - response to rapha
    Quote:
    MSO liata active member châ ta, apa mara sa kawpa ta, phohropa, apa chaipa ta tlaikao nah, hnota apahlao chhao khoh leipa ta, a panano awpa he Mara pho châta hmo pha chaipa châ hlei vei. MSO khô (beyond) lâta sie n’awpa eima hnei hlâ chy.


    It is true that a large number of mara students refused to mingle with or participate in progrmammes or functions organised in the name of Mizo oranisations. One, however needs to look at this from the perspective of lack of emotional integration among the so-called Zo-hnathlak communities.



    No doubt, our tlaikao friends never openly branded us as 'Non-mizo' or 'hnam dang' .Yet, it is well known that they often used various terminologies like 'MIZO DIK TAK', 'MIZO CHIA CHU NI LO IN KA HRIAH', 'MIZO DIK TAK A NI LO.'. ;MIZO TIH A, MARA/PAITE/HMAR MAWH LE!!!' I believe as long as mainstream Mizos(Lusei speaking groups) continue to live with all these prejudice, it will be difficult for many of the mara students to freely mingle with or attend the functions held by Mizo based students associations . Its true that one should try to explore and understand other cultures. But when there is a tendency among one section of groups to treat other with superior mindset, its hard to carry forward the relationship. Some may not find problems in interacting with Tlaikaos but for some it may be. One need to step into the shoes of others. In this context, it seems the Mizo Zirlai Pawl(MZP) slogan of " UNAU VEK KAN NI" seems to meant only to protect the territorial integrity of MIZORAM without any attmpts to forge emotional integration between tlaikaos and non-tlaikaos.



    Today,unfortunately, there is no clear consensus among Tlaikaos as well as non-tlaikaos on the question of who contitute mizo. While many tlaikaos would accept us as apart of mizo others do not. Likewise, many maras will considered ourselves as a part of Mizos but many/majority will not do so. Even if one accept himself to be a Mizo, he would on some occasions called by his Tlaikao friends as ' MIZO DIK TAK LO/MIZO CHIA NI LO'. Is it not a time to held referandum or survey in this regard?. It is also rather disturbing that there is no clear position among our scholars, intellectuals, politicians on the questions of Mara vis a vis Mizo. I believe all these uncertainties will creat identity crisis among many mara students. Is it not the time to openly assert separate identity distict from Mizo?. or tlaikaos should make their positions clear. It is confusing and at times painful to be branded as 'MIZO DIK TAK LO'. is it not more acceptable to be branded as NON-MIZO' than that of 'MIZO II, MIZO SUAK, MIZO DIK TAK LO,etc.?



    If one looks at pragmatically, it is quite rational that many maras never accept themselves to be a part of Mizos. One can not simply called them narrow minded. Linguistically and culturally , we are distint. a lot. This may also explains why our tribal brethren from Manipur often find surprise when we called ourselves a Mizo. In this regard one would accept the contention that Mizo comprise of Lusei, Paite, hmar,ralte,thadou, etc only. in terms of linguistic affinity, all these groups can to a large extent communicate in their own language. In contrast, they can not understand Mara. Again among the Maras, five groups-Tlosai, Chapi, Hawthai, Zyhno, Vytu are to a large extent mutually intelligible. It therefore seems that geographical and political compulsion alone drives the tlaikaos to include mara and pawi under the Mizo umbrella.


    Well, kudos to usawmveli for bringing into light various issues and challenges faced by educated Maras. I strongly believe that the article will be an eye opener for many students.

    Jams











  • Rapha
    @Jams (James), Thank you for the reply..
    Quote:
    It therefore seems that geographical and political compulsion alone drives the tlaikaos to include mara and pawi under the Mizo umbrella.


    And thanks for the insightful comment. @Chatlai comment too is also very helpful in disseminating the true plight of often misunderstood group of Mara students in Viarah. My sympathy goes out to all Maras who have been humiliated by the sheer ignorance of our friends. We must all work together to bridge the divide... may peace rule our hearts, always..
  • Chatlai
    He he article phakawpa, pitloh kawpa - pachana nata amopasia awpa hluhpi maniah pietuhpa acha pata ei pahno. He hawhpa pachana athuhpa pitloh kawpa ta ropa article zy he eima peimawh hluh kawpa chhao ta ei pahno. Laihsa Nunu hnohta a pachana soh kawpa a vaw thyu vata ei ly via pachai.
    .
    He article vata pachana hluhpi eina pie, ei ly kaw.
  • JK Chozah. Aizawl Theological  - Beinno tala vazi....!(Hawthai dialect) ta rei awpa
    Nunu,

    Arohna kaw, Articles pahaona pha kawpa a cha, Azydua tala rei khai hma leipa taraw nata anodeikuala eipahno pasia kaw. Zako kristmas no ta achhyh ta eima bieloh hawpa zy eina vaw patheisa kaw .. ! Christmass na kaw hma khia tala, Eima vaih liata reih la ei byu kaw . Internet ahma thei leipa zy chhaota pahno thei ei sala tahpa byuh a chhi hmeiseih.Hmo pacha hualua'ng kawpa ahlu kaw !

    Vaw thyu via lyma theipa zy chhao y sila tahpa byu a chhi kaw...

    Alypa acha hmeiseih
  • well  - primitive vrs education
    einu, apha kawna....
    viara lia koh 14 navaw y theipa vata ei chalykhei ngasa.. knowledge chhao thata na hnei nata eipangiasa hra. keimo thotla paw picha, gwahati chhao tlo thei lei kha pita, hma siena sah viapazy achadai awpa ta rai runa, ay hra,,.
    khahla via kha cha bei moh hona ryh liata mara phopi eima vaw y. khizaw hmasiena ta mia ahla ngasa hra.
    Tahma deikua India ryh lia ypata, hmasiena thata(Abeipa byhna) mara sawzy chhaota eima dao nga hai hra.
    Amaochhiena_ politicians,officers,educated,uneducated,intellectuals, etc zy cho liata vaw y tyhpa he, positive nata negative ta pachhai awpa chi acha pata eipa hno.
    Democracy liata cha, zawpita, educated or un educated lachha cha leipata, ama khopa tla ama tly awpa acha. cha hawta, a fair kawpata officers recruitment (Merit basis/quata) taopa acha awpa acha. Politicians nata officers nazy chata ama duty dah(law) hawta nata zawpi nata next generation pachapata ama power hma awpa a cha hra.
    Policies (next generation nata masses) chahta vision phakawpa taopata resources ama hma phahnai hra awpa acha.Education chhao avaw pazao pa haw, ( Knowledge = facts + ideals) acha. khizaw thaina sohna he, mara (khizaw) chyhsa zydua(chyh chaipa tawta laih chaihpa) chahta acha awpa acha.
    Chasala hia kha la liata, eima rah politics zyh nata a socio-paraphernalia arena liata achu hai pa zyhta hmo doh leipa(unllegal) zyh cha padona rai eima hria awpa cha veima!. Sawkhata thyutliapa nazy school policy taota, hneina zy dua chhaota, ama patlo nata raih y tlo leipasala. Cha nga no ta, Certificata chaleipata Politics vata anao sia kawpata hmopa y thla tlo eisala, asu thai sualua vatly ma? (MSO- Resolution 2008). officers zy chhao dah hawta assets(ryuh tlopa) raih hria tloleipa ei sala , khapa office ay na chha cha aw? Cha hawta, student zyh chhaota, objective siapa hneileipata achu thla thli sala ? zawpita tiama na nata ativyh na pacha peimaw leipa eisala? plitician na zyh ta dah hawta ryu rei tlo leipa eisala?....etc.
    Corruption chhao a check thei(dah hmapata), students chhaota tiamapa nata angana (Total surrender) chhaota achhuapa cha atao thei hra, zawpi chhao aware pata tiamana ama hnei thei hra, officers nazy chhao ta next gen (today gen chaleipata) chahta rai hria thei hra ta, politician chhaota adoh kawpata lapi atlyh thei hra.
    Politician zawzita eima rah asie hualua hai(Abeipa ypanata),Students chhaota hei theipa cha ama thei hra. officers chhaota next gen ama pacha hra, zawpi chhao tao awpa ama pahno via nga kaw hra.
    Kasawm,napalo liata ay pa mai (veihpa) na vaw reih pa he, apha ngasa , Bias-free acha pata eipahno. Nahmia la daihti lia, khokheina ei cha hla hra.
    Lastly, "Sia atah pa zy nata pha atah pazy cha leipata, 'mohnaopa na riethei pazy Beipa..hlano Bethle-he lia su y leipa kha, ta hma dei kua eima hry lia a y, ..Noe'. l".
    Wishing u a very Happy Merry Christmas.

    Urs, sincirely..

  • upsc-nata thla dia maw!
    na article vaw reih nata..... ias,ifs,irs tahpazyh ahlao pa he, no-ah achhi kaw ei ta.
    A hmia tua ta, politician, officers etc, reihpa chhie tupazyh he. politics khizaw lia ypa eima cha vata opposition cha eisala eipa ngiasa. bie nama eingapa paw/no cha apolitical party,achysa chana,akhao khitaita chhu ma y, aviasa ahy zy maw? tapa chhaota. Opposition instrument chhao acha thei.. acha nata eipa ngiasa hra.edu. lia na level hlata ahnai via khia cha, abie reih pacha kha zia nazo aw...zo awpata khapa criteria ahnei? apabuasa rai rai kha, zo byu hra vei.
    tawla , upsc aspirant chochah hi.. mara saw deih cha lei pata, chi hro pho hrona chhao asa hlei ama y..khazia ei ma bua lei nawpa liata eima bua tyh? upsc aspirant zy heta ahy pei ama rei tlyma?ahy phusa ama hma tly?
    Eipangiasa dah tala, ahy hma ama pei maw nata pangia sa vana. Ama khotlyna acha thlapata eipa hno. India chysa heta khotlyna ama hnei khai, ahy hmata apabuasata chysa chata palo hma ngakaw byu hra vei,ahy hmata khotly nacha alapa thei hra mapi.
    Let us mind our own bussiness ok:
    Na raih lia kha vaw bua thla tyh, eima chyh tawta tano taihta khazoh pa nata no nata paw,chhokha ryhraona liata(personal decision) , tano taihta daihti ahma ngapa sai eima cha hi.
    A hy advise, thlachhana,khokheina (adoh leipa-lame), peimawh tla mapi, kho hra mapi..Barrack Ob ta presi a contest ho khata, tlao acha via chai.
    cha nga nota, akho khei dohpa,thlachha kheina dopa,zy cha ama peimoh hialiapa chhao acha hra.
    siaha politics----
    mnf koh-10, ama paphasa ngasa khaw...tahma inc-3months. party liata nga chhikawpata, nie awpa chhao hneilei notaih ta nga chhipazy, ama sawkha awpa ha hualuapa zy daihti chhao acha hra khaw(inc). cha haw pyly ta, mnf liata tahma nota nga chhi hualuapazy cha hetaw ama daihti avaw tlo hra awh, vawta thla tyh.
    Political Game Plan zyh liata avaw pa buasa khao leipala.
    Na raih liata tiamapa nata ngachhi kawpata vaw y tyh.Nachhokha, ti nata rah nata nama chahta , apha chaih aw.

    Any where with u.......



  • Mfan
    Article phakawpa a cha. Hnola chaita comment tuhpa comment he a rei vaw pha tu vei. Issue liata y awpa cha ta, personal attack tlao a vaw tao haw.. cha Marasaw ngiachhie eima chhi rima cha!
  • Anonymous
    Ado kaw,article a roh tuhpa ta ahyhma mopakhata a nua leipa ta,cha liata avaw attack hra pa hela ha2,chysa paloh chyh kawpa na a cha nata eipangiasa cha leikhia article a reih thai leiva ma i?novahna eima phahlah pa kaw chy marasaw zy pita!
  • Anonymous
    Kadua,nâ palie kha opposition lia tlao na y nata ei pangiasa!Chysa ahyrai na pahnopasia leipa ta reipachhie khao kha y,kha hawta na vaw comment pa hlâ ta cha,tlâ na pakah pamai la a pha via veima,article roh tuh pa view point hmata na patu thai leipa kha,UPSC lâ zy vaw pakia lai thlah chi,marasaw zydua(100%) ta upsc lia tlo khai thei aw mapi a tahna a cha khaw,ama exam nawpata ei phusa na hia ei ta eina pabua ei a tahna cha vei!Please use a little bit of your Brain ok! Maraboy
  • oooookkkkkkkkka  - A pha tu haw
    Nu nu, he hawpa article pha kawpa naroh thei vata eichaly ngasa.... nathaina nata nasona, natha nata za eima ra hmasienawpa nata eima future chata pachana thiepa maniah napie vata eichaly kaw. Nama acha reipachhie tupazy ama vaw y pathlei chhaota kha hnosy leita tiama vaw papua via lyma ma yu,,, he khizaw dah chama acha t......... hmo aphaviana la sie, ahyma a article pha chai tapa hlata,ahyma chysa article review thei chai tapa he mara hrongia kawpa cha vei,,,,,,,,,,,, tahpa pahno pa ei suh u. :roll:
  • Hyd  - Eima ly ngaita
    Dear Sawmveli , Na ropha ngasa, eima chaly hmeiseih. vawroh via bei ma y
  • Dr John Hamlet Hlychho  - KEEP UP THE GUD WORK
    Dear Sawmveli, na article ropa apha kaw, Marasaw thyutliapazy (especially students) na paloh liata ama y kaw tahpa ala ta alypa a cha hmeiseih. Ph.D ei tao no ta (2004), napaw (Mc V.Vahupa) ta Mizoram Research Fellowship tawhta Scholarship ei hmopa kha a "Letter" pa-peimawhsa kaw pata eima sanawh-penawh hnota na kei piepa ta, eily hmeiseih, atahma taihta eima thei thlaha.. :twisted: Hlaotloh kaw pata avaw chu la, quality kaw pata avaw chu patlo ma y. Million Blessings! :lol:
  • beinno,etc.
    Comment Review::

    "Beinno, ngiachhiechhi,palochyhkawpa n brain", tahpazyh khi (A foolish man doesn't know himself and call others fools n zawngin akhak en lovin midang khak anuizat, tahpa nata miah kha, ama lyuh.). 21st century lita Marasawzy eimapalo (pschy) ahnai kaw chy. Apalaina,amohpasana,pha ata viana, apachonosa viana - mohnaona, mohpanaina,thachhie reihna, etc. net lia hmata eima outburst khiata cha, ahmeiseilia chhochhi cha!,pahnotupa, cholapata apahno khia adaih,eima ta awh. Marasaw ahyma amohnao awpa nata mohpasa panai awpa ypitly? Khizaw liata ahyhma ahnai, asah,pha,mohnao,etc awpa y tlamapi tahpa apahnosa awpata, MARA Alphabet (24,25,26) eima phana rakhata hma awpita, eima pheikyh, eima patliesa via lyma chy awh! Zisu Krista pahno pasia pata nata anoh viasa phachai pata eima hnei khai tawh ta eima paha thei awh.

    xxxxxx


  • Mara Satlia  - Na Article vaw ro pa he apha kaw...
    Mara saw zy pi he ABeipa chhithana vata thaina, sona ky liana heta hmiala pangai lyma pita...alypa changasa :D Atano ta na Article vaw ro pa tho kha lia chhao heta za palasa lai chita alypa acha hmeisei hra... :D Chadeikua keimo marasaw zypi ta eima hro liata pih kheina eima hneipa pha leikawpa sakhha (APALAI NA PALO RU PA) he ahy raita eima hneipa, keimo nata keimo sa sy chhaota eima nyu (Control) thai ty leipa he apei eita hmeisei ty.... :x MARA tha pasa khai tlo pita, chahrasala pakha ta a MARA tha pasana tha ti vaw roh pa chasala, khatai la taw ta tlyma la A HAONA paloru pa ta avaw palie pakhua hei ty...(COMMENT THO KHAZY KHI HMO THLA HAW PITA) :!: :?:
    MARA saw ata tlo pita he haw palo ru eima hnei chyu khia, MARA NA CHA NA, EI MARA CHANA, MARA CHA TA NATHA PASANA,EITHA PASANA kha hma ta yzie hnei aw vei.... :!: :!: :!: :x NA hmo comment da taw nata na bie rei da taw khata MARASAW kypachana hnei hmeisei lei tuhpa tahpa nahno kaw na..MARASAW KY EIPACHA EIMA TA CHYU TLO KHIA KHAZIA TAHMA TA ARTICLE VAW RO TUHPA TA A VAW ROPA THOKHA TAW ZY HETA ATAO PATHI EIMA CHHUA VEI, KHAZIA ADO LEINA NA PAHNO KHIA REIPA CHHIENA HNEILEI PATA MARASAW KYPACHA TUHPA NACHA KHIA HE HLATA ARTICLE PHA VIAPA NA MARASAW KYHPACHANA BIE HROPA TA NAVAW PA PUA HRA VEI TLY..MARASAW CHATA PHA NAWPA PACHA NA KY LIATA, KEIMO MARA SAW PY LY TA REIPACHHIE TUHPA LIATA EIMA Y NGATHLA CHY KHIALA MARASAW ZY PI PHANA KY AHY HMATA APA HMO TLA CHA TLA MAPI.. :x :x :x AHY SAW RAI PI HETA MARASAW CHATA PHANA KAO ACHA THLYUNA EIMA TANA KY HE APA HMO TLA KHAO LEI PA AWSILA, KEIMO KHOTA HETA EIMA KHO DA HAW CHYU TA Y SILA, EIMA MARA CHANA BUAKHEI HRA LEI PAW SILA APHA VIA AW VEIMA.. :x :x :x CHATHAIPA EIMA TA TLO KHIA MARASAW CHATHAIPA PAKHA TA APAHNO NA NATA MARASAW CHATA APHA TAHPA TA AVAW THYU NA KY LIA HETA..NAMA , KEIMA CHA THAIPA ATAHPA HRA PI HE TA KHAPA MA EIMA TAO AWHPA CHA AW TLY.. :!: :!: KEIMA MO PAKHA PACHANA LIATA LA EIMA THAI NA PYLY HMAPATA EIMA PACHA NA DA MARASAW ZY CHA PITA EIMA PHA KHEI NAW PATA EIMA PACHA NA KY REI PAKAW VIA TLAO EIMA CHHUA HRA AWHPA NA TLAO ACHA TA EIPA HNO,,, :idea: :idea: :idea: MARARAH HELA ATA TAW TU HA CHY, ACHYSA ZY PI CHHAO EIMA CHY TU HA..HMOTO KY LIATA POLITICS AHLAO KHIATA LA..EIMA MARA CHI NATA CHI PABOH SANA EIMA TA NGA NO HETA EIMA CHI NATA PHO CHY NGAITAPA LIANA HETA CHI NATA CHI A IE KHY NA ZY TLAO APUA TLAMAW AW TAHPA ZY HE PACHA KHI TLAO ATLO KAW. Chavata ei unaw nata sietano zydua sai u..atano taw na heta MARASAW ky eipacha eima ta chyu khia, Chathaipa eima chana hawta..hmoto ti ky liata paloru hmeisei pata marasaw cha pacha achhua chyu suh u.....hmo to ti he apha na ky lata saida tlao thai achhua chyu suh u....Eima thaina nata so na zy hmapa ta eima unaw nata sietano thaina ky liata apha hlapa zydua hnota eima thaina ky pachu chhua hrapa ta.. cha thaipa nata theileipa rei raona ta, hriapa rao pata MARASAW chi nata pho paboh sapa ta MARARAH he chei chalo tlao achhua chyu su... :idea: :idea: MARARAH HE KHIZAW LIATA KHATI TAMA LA ALA CHEI NGEI HRA AW...LONG LIVE MARARAH :wink: :wink:




    GOD BLESSED MARALAND



    MARA SATLIA
  • Mara thyudyupa.  - Texture,simply !
    "Mara kyh-eipacha, kyh-pacha vana?", comment fans na chahta, khaw!
Write comment
Your Contact Details:
Comment:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img]   
:D:):(:0:shock::confused:8):lol::x:P:oops::cry:
:evil::twisted::roll::wink::!::?::idea::arrow:
Security
Please input the anti-spam code that you can read in the image.
Last Updated ( Monday, 09 November 2009 20:08 )  



Maraland.Net

About Us
Contact Us
Company Info
Maraland Blog
Maraland

Mara History
Map of Maraland
Maraland at a Glance
Tourist Spots
Programs

Advertising
Partnerships
News Contribution
Article Competition
Help

How to Register
How to Comment
How to Submit News
How to Submit Link
Policy

Terms of Service
Privacy Policy
Copyright Notices
Comment Guidelines
© 2002 - 2011 Maraland.Net - The Home of Mara people on the Internet - All Rights Reserved
RSS Feed