Maraland tawhta USA

E-mail Print PDF

Maraland tawhta USA tahpa article he rei cheingei pa chi a cha. Rairuna, rietheina zy y hrasala, tiamana nata Khazohpa china chota chatoh tita hlaotlohna a y tahpa apalasa kaw.

MARALAND TAWHTA USA

By: Dr. Ngo Cho Le
Postdoctoral Researcher
Center for Constitutional Democracy in Plural Societies
Indiana University School of Law
Bloomington, IN 47405 - USA
http://ccdps.indiana.edu

Matupi, Taunggyi, Lialaipi, Satu Ngephe, Tona (Teina), Tuabu, Mindat khih nata Rangoon khih lia tazy eipaw a chuna, raihriana nata keima a chuna zy vata ei vaw y lai tawta, Mara rah vaw puasai pata Notla Maraland liata thlano daima ei vaw y. Chatawta Ra nata Mopho reitheina tawh nata sipasana tawta pachha aw pata Rapheisai ama paduana liata a vaw hlao hra nata Bangladesh rah lata eivaw sie tua. Tilaipi kiahpa liata pheisai riah atuna a chuna liata thla charu (6) chhoh ei vaw y khai tawta, eima py y nala ta eivaw sie hei. Cha tawta ko pangaw rachho daiti khi tly pata nata, ky nata zai hry liata ei vaw y khai tawhta khizaw liata thaina sona a chu awpa abyu lymapa vata Delhi, India ra khih pipa la cha a chu aw pata eivaw sie.

Khizaw liata chysa a ma hlu chai napa rah sanona India rah Delhi khipi, keima dei ta ta zatlo nata viasa chhao hneilei, tlo n’awpa chhao hneilei ta eivaw viavi nasa. Chahrasala, chapaw saw eity pamai liata eitao theina hawta eitao laih aw tapa paloh phao pata ei vaw siepa a cha vata ei paloh pasa (eingia achhi) rai vei. Cha tawhla, chyhsa hropa hnota ngiachhiena chhao ei tao thei thlahpa chhaota hia awpa vawkho hra vana. Delhi zatlo nata Puhpa Khaihrapaw (Hiphei MP) y na Pandara Park vaih lata taxi ahla na ta ei vy. Puhpa Khaihrapaw y na cha India rah da atao tupa MP na a ma y na su chata, keimo hawta pazy ta tlonga chhao a chhi leina su a cha. Puhpa Khaihrapaw naw o liata room sakha cha Puhpa Lian Uk (MP) nata a nawta heipa a pa y sa ei. Puhpa Khaihrapaw naw o cha eitlo ngalei vata nata Puhpa Lian Uk nata a nawta pacha eihmia pahnopa ama cha vata ama hnota buakhata tlo aw pata eivaw chho ei. Zakha arei nata amy lata Puhpa Lian Uk chata a ma hiapa alapino nata a viasapa Aizawl latawta ama zatlo. Chatita ama o chyta paliata y awpa a cha thai khaolei vata o hrola a paly aw pata ei naw chho ei. Vahnei kaw pata Dr Salai Pacin (Asho Chin) pa, Lyurahpa liata ei hria lahpa nata a vaw hmo pita a o liata ei na patlosa. Cha tawh cha cha a chu awpa cha a vaw chhua nata thla ei vawchha ly ma. Mawra liata Mara nopaw nata u thei viapa thokhazy eivawhmo/ thei ty no eita eina chho tyhpa ei cha, “Napaw pastor-pa chata, na ma ta he hawta lyurahpa liata y chi, na rai hria he basai la, Biehrai achula eima rah liata nata rah zopa liata thatipha chhola phavia aw veima? Khazoh pata byhna rei tialei chapie ta reihka nata a paky pakana nathaipazy he Khazopa khinara kawna chata vawhma tua ty,” ei naw ta tyhpa zy kha ei paloh liata ei nakhai kaw. Hiakha la heita eima py liata pheisai hyutuchaipa acha tuapa Col. Tlung Laui (L) ta, “Ei nawta, Delhi la achatlie pata siela Delhi na tlo nata UNHCR lata vawla nachana vachho ty, Chataw cha Delhi University la vaw heila siku kiathei n’awpata UNHCR tawta khokheina a cheila siku kia pazao va chhua ma y. Achaveikhia, Political Sicence zy, Law zy, English zy, General knowledge zy kha thata va moh la LL.B angiatheina ama eza (exam) nota va eza hrala na pass khia cha LL.B vakia ma y. Eima rah chata India hawpa liata University phapa tawhta cha a thaipa hlupi eima byu,” ei nawta hei hra.

Delhi cha vawtlo nata thla ei vaw chha. Nie lei dolei pata thlah cha vaw chha tyh nata chahrasala ei paloh liata noraina thata a vawpua via rili tyh. Delhi University liata kia theina tao nata hmo ha nata, Hiakhala heita Free Theological and Seminary (International Academy of Science) ama tapa Germany rah liata Theology lata moh patha kawpa tawta Biehrai siku ama padua paliata a ngia theina eivaw hmohei pa vata a cha. Kha taih lama eisie aw tahpa vaw pahno thai khao vana.

Achhana liata adaitita na vaw tlokha ha bata, Biehrai siku cha ei vaw kia. Biehrai siku eingiatua notawta niedo pathaileipa zy dua basai pata nokhata daw no rachho ngala thlachhana chota ei pohpa nata ei thlahpa tlokhu Abeipa liata ei vaw hla. Ei ma cha a chupa cha a hropa theological sikuzy hawta biehrai he ei kha pita a chupa chalei pata Krika reih (Greek) nata Hebrai (Hebrew) he a chu tuata eima patlo khao ta, Pawla zy Zawhana zy a ma ropa cha zy tlaikha keimo tata reithei, palie theita a ma rei khona hmeiseihpa kha Greek reitawta keimorei lata palie papua pata thatihpha hmeiseihpa chho awpa, rei awpa acha. Greek cha hei hra cha ruta ei malu he a chai dei mia a chai thlah ha ba. Nohkhata dawh pangaw a chy chaita cha mo tyh nata siku eikia, ei niena, ei pahana, thlah ei chhana ei mala khai khiah cha dawh pangaw ngala amona daiti ei hnei. He hawta riethei hlupi eitao pavata Khazopata novana thata napita Greek liata thata hma ei vaw sie. Keima hlata ko no chhoh achutua hawpa, Greek part-two achu ngala pynaw kha thlacharu chhota ei vawpha haw ei. Ei Professor zy ta thata nadao eita ei na reithai ngasa hra ei. Hiakha lata ei pachapa cha Khazoh pa ta Biehrai a thaipa (theologian)-ta tlyma thatihpha chhotuhpa tlyma cha awpa ei nakhoh vata thaina nata novana einapi eivawta. Anodeikuala, he hawta ei pohpa nata eipachana zydua Khazohpa bie pathaipa liata hlakhai pata ei vaw y ngala no chhaota ei thlachhana liata khei hawpa chyh-eina, rei awpa rai rai vaw hmo beih vana.

Chahawta ko khacha vawchha hawta siku khaw a daih haw. Germany tawta eima Professors naw zydua vaw tlokhai eita thla thoh(3) chho cha miah chho eita a ma sie chyta eima Register pa India pa nata buabana eima hnei pathao. He chyhsa pa he Church sakha liata pastor pa chata ano deikua pastor pa tatlapa chalei pata phusa ngala a vaw khohpa a cha. Germany awhnano pata Greek cha achu pacha bie hmeiseihpa a chupa miatah ei ta thlakhata Rs.2,500/- mia a ma bao khai. Chavata noh tato nie pahahpa nata do pahah pata miahpie ei ta, hostel ei ma y na ma chhao m’iah a ma cheipa khai pa a cha. Phusa deikua ei ma ku liata miah pie leipa eita direct ta Register pala na chata a ma piepa a cha. Cha tlaicha ko achha chyta thlakhata zapangaw (Rs.500) na chei aw ei na tah thlah ha. Chavata German Professors-pa nawcha zapati eima nie chy ta ei vaw hiahri ei. Chahawta phusa pie awpa cha ta mapi. Nama nie awpa nata do awpa nama y na nata nama chabu ma taih chato khai pita ei ma kho pa cha Greek he thai ula Biehrai athaona nata a khoh- (a chhuana) na he nama pahnokhia cha bie hmeiseihpa pahno aw ei  chita bie hmeiseihpa cha nama chysa zy nama chho awpa eima khopa a cha ei naw tah ei. Chavata phusa vaw pie ra ikha y, ei naw tapa heih ei.

German Professors nazy cha sie eita khacha a tah hlata Register paw ta na awta cha-va siku chhuti chhohta hostel lia y thei aw va ei chi ei nawta hei. Chakhia cha Germany la telephone ta eichhy aw eita nata a chhy byu vei, keima ku liata eina pahnie ei a tah. Chatawta bua pathao pita Chava chhata siku pahy eita German Professors naw a ma vaw tlo nata keima nata Naga chysa ei viasa naw papangaw cha Lyurah pa chyhsa na a ma cha tah pata mia alei haw. Chavata pakha hno pakha ta mia aw eita mia ama hiahri. Eichhy pacha, “Ei cha tathei na ta chavana chhao ei tathei. 1988 tawta hria na ta Delhi ei zasie notaih lyurahpa liata ei y. Atahmahe kheihawpa a pazaona hnei va eina. Ei ba nata ba lei awpa kyh he Center Committee liata pachia aw eita eina pahnosa aw ei” ei vaw ta ei. Chatawcha India sawkha nata a chakhiapa a ma cha zy miah ta laita thata abua pavata German Professors nawta Passport nata Legal Documents ei naw hia ei. Khapa hmata ei hnei leipa vata pei ta ei ta rei pha nachei eita einaw paba syu lyu ha ei.

He daihti liata ei pacha pacha keima he Khazoh pata a thatihpha pathaipa a phuatu aw pata na aw vei tahpa he a cha. Chavata khizaw thaina sona tluahei no sala rah avaona kyh (Politic) liata tlyma, Zawpi chata asaipa ta raihriana (Volutery Work/ Social Work) liata tly ma cha bie toka cha aw pahe eina khokhei tah na ta Puhpa Tlung Laui ta eina chhopa hawta Law a chu aw pata ei vaw chhuah haw.

Cha hawta siku tawhta naw papua ha ei ta daihti varopi ei vaw y tawhta Journalism training kia aw pata siku hawti a ma tlyna liata a patlah na ta ei tloh hei. He training he USA liata a y pa Open Society Institute, Burma Project nawta taopa a cha. YMCA liata training cha vaw kiah nata a chha na ta sanona lyma (Phaosa Rs. 1,000.00 nata Phillip Radio and Tape Recorder) chhao ei vaw dao. Chatawta, khacha a tah hlata UNHCR liata rei apalietuh (interpreter/translator) aw pa rai arua tah eita ei vaw patla hra. Daihti varo interview m’iah a ma hnei khai tawta a chhana liata atly pata eivaw cha. Chatawcha Delhi UNHCR Office lia nacha eivaw hria. UNHCR liata eihria ngala pachhaota ei chhuana chai pacha LAW a chu aw pa cha a cha. Chavata, Jamia Millia Issaliamia University (Muslim) naw University liata kia aw pata ei vaw chhuah. Ezana vaw y ta forms cha vaw chalei nata ei vaw pangia. Eima vaw eza cha chyhsa 2,000 hryta 40 ngala la awpa a cha. Muslim naw cha amo muslim naw ngala khokhei eita keima cha khapa hmata vawcha khaolei pa nata su vawhmo thei khao vana. Paloh chhalei pata Delhi University liata eza aw pata eivaw chhua hei. Check Book eihnei leipa vata UNHCR liata eima hrialahpa Sandipa ama tahpa India zuah no ta Check einaw ropa. Sadhya Sighn ama tapa heita Delhi University, Faculty of Law Bulletin cha ei naw chei pa hei. Chadeicha heivei, S. Sonbawi ama tapa Manipur zuano ei viasa phakaw pata ei no thlahpa attested tao aw pamai asai pata einaw patao sakhai hei. He hawta hmoto a ryh apaoh laita eza avaw dai haw. Delhi University liata Political Science a chu ngala pa eiviasa Salai Daniel Sakhong (Ebao) ta a chabu pha kawpa zydua cha rei aw pata ei naw pahma khai. Delhi University liata Law a chu thei n’aw pata hmo a byuhpa zy cha, Indian Counstitution, Indian History, Indian Government and Politics, General Knowledge, Legal Awareness, English nata Logic zy a cha.

Eima eza no cha Siaha laihsa S. Lalmuanpui (ano he atliata 2006-pa khata Malaysia Mara sawzy a vaw tly ECM Awhnano tawhta) Lytlai Satlia Valbuanga zy nata Mizo siku hawtinaw hlupi chhaota siku la cha khy pita eima vaw y za. Chysa 8,000 racchho liata 1,500 ngala la awpa acha. A chy chaita B.A ahmo haw pasai cha eita a ma thai kaw sai. Thlakha ata na ta result cha vaw puata vahnei kaw pata Law Center 1 liata kiatheina ei vaw hmo. Khizaw liata eipalohrupa ta ta ei zachu khoh chai tyhpa Law, Khizaw liata moh pathapa Delhi University liata a chu awpa a vaw cha nota eily nala vaw reithei rai vana. Chahawta Law a chu theipa acha lakuacha tah nata UNHCR liata eihria pacha full time tawta part time lata ei vaw paly haw.

Delhi liata Chin Students nata Youth hlupi y pi ta eima zy duata Burma rah phavia n’awpa nata eima Chin State liata Chin mo pho zyduata Keimo nata keimota bie ahneina (Self Determination) eima hneithei n’aw pata a khohpa sai eima cha pa vata py sakha mohta rai eima hria khiacha a pha aw tah nata Salai Daniel Sakhong, Zahung Mang, Meipaw M.G Nahlie zy nata tiama kaw pata vawsy pakhylai pita “Chin Students Union” cha eima vaw padua. Keima cha General Secretary cha aw pata ei na tly ei. Salai Daniel cha Vice-President a vaw cha hra. Chatawcha Refugee naw chata raihria thei n’aw pata Falam tawta MP, Dr. Zahleithang nata patla pasao hei pita “Chin Refugee Committee” cha eimavaw padua hei. Chalia chhaota Education Monitor chata ei na tlyh hei ei. Cha tawcha Khizaw liata a y pa Chin naw zyduata non-violent party “Chin National Council” padua aw pata tao hriana liata chhao ei theina hawta eivaw hria. Chahrasala atlyna avaw y tita deikuacha CSU nata CRC liata chana eihnei hlei khota ei cha achu pata aru kawpa vata eina tlylei awpa ei ta ei vaw ta ei.

No kha cha UNHCR Office liata Frontdesk liata ei y thla no ta, Legal Officer Mr. Hendrick ta a office tawhta Telephone ta ei naw aw. A office la ei ngia nata Maureen Aung Thween ama tapa, Burma Project of Open Society Institute liata Director pa no nata hmia pahnona mia a taopa. Maureen Aungthween chata “US Center liata atano USIA tawta BRSP chate TOEFL test tao ei ta, atahma he ama pathao haw. Chavata Texi vahla la vavaw tyh. Napu pa Hendrick he keita apha pata ei chho aw” na tah ta, Rupees 100.00 ei naw pie. Ei kha chhao ei hmo bei lei pa chyhsa ta, he hawta phaosa Rs. 100.00 naw pieta, US Center liata TOEFL tao awpa eina ta pacha ei no a rai ngaita. Phaosa cha pakua nata akho rai lei vata, UNHCR Office tawta kaw pua nata US Center liata TOEFL cha ei vaw tao.  Daiti varopi a tah tawta US tawhta cha sakha vawtlo ta “Alternative Candidate” ta ei ma cha tly tapa acha. Daiti varo asi hla ta, US Embassy tawta naw aw hei eita Personal Interview eina tao khai taw ei ta,  US la ta sie aw pa a vaw cha.

India tawh ta USA la sie n’awpa deikua he a nao kaw pata ta sie thai awpa chalei pata rairuna hlupi chatoh awpa a cha. Ahmiatua ta USA sawkhata (Public Interest Parole) PIP tahpa USA angia n’aw pata pasaina cha ei naw paphao ei. Cha chahna(letter) cha ei hmo nata Passport ei hneilei vata Committee for International Red Cross (ICRC) office la nacha vawh nata khitly pasai na Document cha ei vaw hiah ei. Cha khai na ta India Income Tax office (IITO) la nacha vaw hei nata India sawkha hnota pie awpa Income tax ei hneileina kyh cha (letter) ta a ma rohpa ei va hiah hei. Cha khai na ta India Home Ministry la na cha India Sawkha liata case ei hnei leizie, sawkha kholeipa eitao leizie, ama ropa cha (letter) cha la aw pata ei vaw hia heih. He hawta Office sakha nata sakha dao pahe India ra liata cha arai a ru kaw. Ahyrai ta phusa ngala khoh ei ta rai a pha pata hria khoh tla vei ei. Chavata ICRC nata USA Embassy reileipa ta cha rairuna thata e ivaw tyh. He liata ei daihti thlano daihma ei vaw pachha heih.

Hnabeidylei pa ta ei tao hualua tawhta ei hna tla na ta tla lei AIDS nata HIV ei hnei, hnei lei mopasiana cha doctor paw ta vawmo ta ei hnei leipa vata USA la na cha sie pasaipa ei vaw cha haw. USA tawta azawtheina Ticket vaw tlota sieba awpa avaw cha haw. Delhi liata ei viasa thokhazy cha ei rai abua aba tupa vata a hmohma khaoleipa ei na ta phone tazy a chho ei nata Delhi University liata eikia lahpa Masungi Chinzah, S. Muanpui nata Buanga zy, chatawcha ‘kaliamo’ ei hmo theipa naw zydua cha atlana bie vawrei ei nata Delhi Indira Gandhi International Airport la na cha Taxi ta eima vy.

Boeing 676, chysa zapali daihma aphao pa cha avaw kha nata zadaw 2:15 (pm) liata Delhi khipi, ko thochho ei vaw yna khih cha hno ei vaw chhy haw. Delhi tawta varopi eima zaw tawhta London eima vaw tlo. London Airport lia na cha dawh thoh chho a pahapa vaw cha ta Airport chhoh liata daolai ngasa pazy cha a vaw khiekha lai nata hmo  a mazuapa chaleikho achhi ngaitapa nata ei paloh nala ngaita pazycha ei vaw moh lai. Chahrasala, ei viahkao liata phaosa eihnei pazydua cha Delhi liata Mr Soe Myint (Viapa ei viasa pata eina chhaipa US $ 3/- ngala hnei na ta khapa hmata chalei theipa cha tlavei. Buakha hlata dawh thoh cha vaw chha hawta chavata azawtheina chhoh la ei vaw ngia hei. Delhi tawhta ei vaw kiahpa azawtheina chalei pata, ahropa a cha hei. Azawtheina cha alapi liata achatlie kaw pata avaw zawta buakha hlata Khizawliata azawtheina chonasu alaichaipa amatapa minute sakhata azawtheina sakha chota sacha avala akia ly mana London Heathrow Air Port cha eimori liata avawlei haw hei. London tawta daiti varopi avaw zawpita zah ta achavata khapa hmata a la thai tlavei. Azawtheina chhoh lia nacha niedo awpa hmoto y khaita, khodah hawta asaipata nietheina hawta nie awpa nata do aw pa a cha. Ei ma nie thei vei khia cha amaniedopa taopa apha tana chata ama ly via. Hmoto asaipata m’iah a ma pie. TV lai kawpa pala lymapa chata hla a nathlie khoh pazy chata nathliena “Head phone” sakha sai mania pie ei ta atyuna liata akhao liata za chahrao nata hla cha a vawpua ly ma. Channels sahraw hlei charu yta Rock hlasaita apuana zy, Country saita apuana zy nata Jazz hla saita apua na zy ta a cha. Chatawcha USA raricha vawtlohaw pita Chicago khipi cho liata azawtheina cha buakha hlata a vaw zaw ngala haw. Chicago O’Hare  International Airport chhao he khizaw liata azawtheina minute sakha liata sakha lymata acho/ akia nasu a cha hra. Chicago azawtheina chona su lia nacha vaw cho pita Ochho lata eima vaw ngia. USA chyhsa nata rah hrola pazy cha angiana nano paliata avawngia chyu pita eima hnei chhohpa document cha ei ma chaba khai. Ei paloh liata akawpua pacha Varala eima kiatita hehawta vara akia awpa nata meitipo la a tla aw pazy mia ama pachhai aw pa kha avaw pua ngala. Chyhsa hro pazy cha Passport zy hneikhai eita keima dei cha ei rei chiehpa hawta ICRC travel document ngala ei hnei vata norai ei vaw tah kaw. Counter liata a tyuhpa chyhsa zycha lahla tawhta vaw mo ei na ta chano pakha ahmiaphao liata nonaina hmiaphao ahnei kawpa nata ahmiaphachai pacha eivaw pangai. Ao naikawpata “Welcome to the States” naw tah ta ei chahna (documents) cha vaw la ta a vaw moh. “Na passport na pamosa tyh,” naw tah ta, “Hnei vana,” ei tah thlah pa cha a no a raih ngaita. Atyuna sakha navaw dy pata “Buakha avawtyu chy ma y,” na tah ta ano hlata alai viapa la na cha ei chahna cha a chaba ta a vaw haw. Vaw mo lyma eita amano ava thailei vata o chhoh lata ama ngaikhei haw hei. Buakhapi chyhsa hropa zy cha a ma ngiakhai hawpa chhaota keima cha ei vaw tah patlua. Cha laisano hmiaphao phakaw pacha pahnei sili pata kawpua ta, “Na ngiathai ma y, nama hawpa khitly theina ahneipa eima pahno tlalei vana a cha,” na tah ta reih nai kaw pata ngiathaina ei na vaw haw palie haw. A ma polite zie he reithaipa rai chavei. Mania a ma khoh tah tlahmaw nga awpa a cha. Cha tawhcha Ochho la na cha chano Police pakhata nachhi ta room sakha liata eina patyusa ei. Dawkha rachho ei y tawhta paw machapa pakha kaw puata ei chahna nata chahna hropa I-94 ama tapa ei naw pie. Chahawta daiti varopi aryu haw pavata sana eivawmo cha Chicago tawta Indianapolis lata ei sie n’awpa azawtheina cha a sie daihma haw. Chavata khatai liama ei kia awpa azawtheina y na terminal a cha tah na ta ei vaw hiahri ei. Chano pakha police pata eihno navaw zity nakia aw pa azawtheina asie daihmana na tah ta Electric Train (Electric ta a sie pa Tlah baly) chhoh la na cha ei nangai khei. Achatlie kaw pata minute 15 rachho ei ma vaw sie nata azawtheina eikia awpa a y na terminal cha ei ma vaw tlo. Azawtheina a chona su he kaw tu ha ta chavata sukha tawta sukhala pheita sie hmapa chalei pata khawta eima siepa a cha. Azawtheina la na cha a chatlie pata zangia nata air hostess pa chata eimo cha asu api lei pata navaw awta keima ei cha tah na ta chatawcha azawtheina chhikao cha ama vawkhaw haw. Chicago tawta azawtheina chata minute 40 daihma ei ma zaw nata ei ma cho n’awpa Indianapolis khih cha ei ma vaw tlo. Indianapolis azawtheina chona su lia na cha vaw cho pita azawtheina chhoh tawhta ei kaw pua. Chyhsa dyna su ei vaw tlo pa ta na ta nohthla pata ei nawla ngalapa va ei ta ei no vaw-a kaw ta eivaw mo pasia eicha, Marapa alyu kawpa machapa pakha nata mongyu naw ei vaw hmo ei. Eipalo liata a kawpua pa cha hmo ei byu kawpa Puhpa Matlei a cha hezaw vaw ta nata, “Papu.. Natlama?” ei vaw tah. Ei na vaw pyh pa cha a mothlih chhao a vawloh ngala. A lytuna vata a vaw cha. Chatawcha a viasa naw cha hmia a pahnona mia vawtao pata McDonnald daoh liata a chakuapa nata coffee zy eima vawdo kho. Paloh liata a y pa bie zy eima rei khai hlata ei y n’awpa Bloomington la sie awpa a cha vata Puhpa Matlei nata a viasa zy cha a tlahna bie vaw reih ei na ta keima na kaw dypa naw nata Bloomington la na cha eima vaw sie. Bloomington sie na lalai kiapa liata thoko pazy cha ahna asai, amai, ahro, asaphy pazy ta cha ta, no-ah a chhih ta a ngia hmeiseih. Thohna zy he pawpi ro a ma hneipa a cha. Minute 45 rachho eima sie nata Bloomington khih cha eima vawtlo. Bloomington he USA liata University lai chaipa sahraw hryta ahlao hrapa chata a khih he University siku hawti nata pachutuhpa saita a ma y na a cha. Khihchho (Downtown) a ma tahpa cha Monroe County chata khi chyh ngaita pa a cha. Khichho chyhsa malu hlata siku hawti maluta a ma hlu viana su a cha. Ei y n’awpa Carl H. Eigenmann Hall cha vawtlo pita lokahpa lai ngaita pa a ma pathaipa hawh deita a cha. Khizaw rah to tawhta siku hawti ko 21 atlo haw pazy saita 1300 y na a cha. Chyhsa pakha ta Room sakha sai to pa cha ta chhahraw hleipali a sahpa a cha.

Keima ei y n’awpa cha chhah sari (7)-na room nuby 758 cha a vaw ngia nata aziana popha, po, dawka, dyuchhai sano, Air Conditioner, Amera (Almirah), Thlala nata Phone zy a y. Keima na kaw dytuhpa Tom cha ta hmo abyuhiapa zy cha na chhota, eingai ei si tyh n’awpa room cha ei naw pa hmo. Ti chakuapa nata lalohpa he noh tato ta apua awpata taopa chata, chaliana chata ei satla (Tita pasi pathaipa) nata hmia a pahlianazy chhao a y pakhai. Pazo sana zy cha ei ma pazo eima sakhai nata ano tata ti vaw puata aza bao ly ma. A roh-na hmeiseih, Ei khacha ei viasapa ta, “He hawta a no ta tah ti a bao tyhpa he ei dovei tua aw tah ta, ti tiphia laita khota eima pazo sana khaoh lia na cha a bao. Chahrasala ti pathaipa a cha vata khaw chata ti zabao khao vei. Apazo vapazo ta apazo khai nata azabao lyma hei. Chysa zy hlata khawzy ta hmo he a ma vaw pahno via haw.

A myla na cha Ezana ei vaw hnei. English Department liata Mongyu reih cheina rah tawta avyleipa zydua cha Mongyu rei a chu tua tawhta University a ngia thei pa a cha. Ezana cha eipachha pataw nata khaw liata zakho eita a result chhao a vawpua haw. Level 5 liata kia awpa a cha. Level 1 he ahnai chaipa chata level 7 he asa chaipa acha. 5 cha adaih pa pa a cha thla vata a pei vaw tah vana. Level sakha he hata ei sari (thlakha nata akhophie hlei) achupa acha. Chatawcha Bank lata vaw pita USA sawkha ta ei na piepa phaosa cha eima pangia. Bank lia na cha Computer ta hmo to cha vaw roh ly ma eita, a ma patlo na ta Check (US English ta Cheque tahna) chabu sakha nata Plastic ta taopa Bank Card taw taw sakha einaw pie ei. Cha plastic card cholia nacha Magnet line y ta, khei hawta hma awpa a cha tahpazy Bank liata ahriapa chano chata ei nawchho pasia. “Khatai Bank lia raita angiala he Card he ATM machine liata chahrao la na nuby kha, nuby rona liata na za roh aw. Chakhai nata Saving ma? Checking ma? Tahpa Screen liata akaw ro awta phaosa na sona account kha saving a cha khia cha saving tahpa a rohpa liata na na hei aw. Chakhai nata khaziema phusa na la khoh tahpa cha a kaw roh hei awh ta; na khona zie kha nuby cho liata na za-na heih aw. Chapata nata buakha navaw ngia chy ma y tahpa a vaw roh awhta phusa na khopazie a kawpua aw,” ei naw ta. Anodeikua phusa bank liata na hneipa hlata ahlu via naro khiacha na card he a kawpua lilaw hei lyma aw. Ei tho taihta na ro chanie khiacha chyhsa moleipa nacha ta aw ta na card rai kawpua khao awvei ei naw tah. No-a a chhi ngaita. Bank a ma tahpa cha chyhsa y na Bank chhao chata, chyhsa y lei pa eita O chyh pata thlala ta ama taopa zychhao a cha hra. Chalia na chata Money machine ama tahpa cha sakha apatyu thlata phusa cha a chho azata thao thei lymapa a vaw cha. Arona hmeiseih.

Cha hawna hra chata University liata admission ei vawtao hei. Chahawpa Magnet line a y pa student ID sakha na pie ei ta chaliana cha ta thlacharu chata my nata zata ei niena awpa nata emegency ta ei niena awpa phusa zy cha a ma vaw kho khai haw. A y zie cha, Student ID a taotuhpa zy hnota thlacharu chata phusa cha va pangia nata a mo ta Computer tawhta ei card lia na cha a ma zakho khai haw tahna a vaw cha. Cha ei card cholia na cha ei nothlahpa y ta chavata chysa hro pa ta keima ku ta ropa chahna a y lei pata pati niena thei vei ei. Cha card cha pati niena hall la na cha a chei pi ta computer khaw chyhpa ta liata ei kha a ma zakho na ta ei kha niena ma kha avaw kah/zu lyma pa a cha. Hata ei kha chhoh ei ma nie tla vei khiah cha zatano dawhrahleikha hlata Dinning hall liata nie vyu pata niedo awpa a ma sopa zy eima nieleipa ma nata a khopa (equal) hawta la theipa a cha hra. Hata ei kha chhotana nie leipa zykha cha daihti liata na la veikhia cha Computer ta a vaw kah/ zu khai ha aw.

Siku cha eivaw kia pathao. Ei chu lahpazy cha Asia rah tawhta a vy pa hlu chai ei ta, Latin America nata Europe rah tawhta pa nata Africa naw zy ama cha. Pachutuhpazy a ma paloh pasi zie nata a chungalapa siku hawtizy a ma tiama zie la e ichha liata za hmo beih vana. Siku ei zakiana he suhraw rachho za cha hawta pachutuhpa hlupi ananopa na ta ananopa sai ta za hmo lai ei na ta, India rah lia chhao za kiah na ta German Professors naw zy hno ta za chu haw hra na ta, chahrasala America liata pachutuhpazy tluta a ma cha chhona liata a ma palohpasi tla vei.Siku hawti ahyrai pathluana hneilei pata m’iah mo hoh eita eima thaileipa kha pathaisa aw pata sawkha ta phusa pie ta, a hlah pazy a ma cha na a ma pahno pasia ngaita kaw. Chavata pakha hnota pakha eima novaleina nata eima pahno pasia leina zydua m’iah a ma chho pasia ly ma. Siku hawti nawh chhao ei ma address a pie khai pita eima telephone nuby a pie khai pi ta eima pahno pasialeipa mai a hiahri theipa a cha.

Daihti a ma paso zie cha no-a a chhi. Noh khata period sapangaw hnei na ta period sakha liata minute sapangaw ei hawh khia cha absent tahpa a cha tyh. Za tatota home work hneipa chata home work ei taolei khia cha mark hmo theipa cha vei. Home work eipangaw ei taovei khiah cha eza theipa cha khao vei. A sopa (a failed-pa) a cha haw. Tlah vana ei ta khiah cha University Health Center lata phone ta a ma hia hri. Eima student ID nuby kha chho aw eita Computer liata tla vana eita nota University Health Center liata ei vaw nata vawlei pahno theipa acha. A hropa hospital lana eivaw ei tah khia chhao chahawta tlua theipa a cha. Chadei chavei USA liata phusa a chhachaipa su cha thohna O la vawna ma a cha. Ei kha ta thohna O na tlo pata nata na thisai zydua nata ato cha mo pasia tua aw eita chatawta na pasana kha a ma mo hoh awpa a cha. Chavata e kha thohna O la vaw ta US $ 200.00 – 1,000.00 achychai ta a chha. Kei ma thlakha ei stipend ma daihma a cha thla ha. Chavata ei ma tlahleipa chhaota thohna O la vaw aw pacha ei ma chi kaw sai.

Hohi thaipa chakhao vei. Class liata na reih lei pata natyu thlah khiacha bie cha hiahri via aw ei. Na reih ahlu tu khiacha achyhvia ta a cha hiahri aw ei. Home work tao parei aw pa, class absent lei awpa nata cha mo awpa mia ama chho chai. Chavata chyhsa to eima bua kaw sai. Ahy hmata acharei chara pa y thai mapi. Nopangawpa no (Chutyhnoh) zala avaw cha na ta cha eimaly kaw sai. Achhapacha Weekend chata zatano(Eirinoh) nata zapino(Khazohnoh) eima paha vata a cha. Chavata eima chhaih chyta (school ba tita) “Have anice weekend” tahpa reilei theilei pata y mapi. A y zie cha satlia nata laisa akho kawpa nata achhai theileipa chhaota cha ama chu nola hata eikha liata noh pangawnoh(Chutyhnoh) za nata zatano (Eirinoh) za ngala amahmo thei ty tana acha. Zapinoh (Khazohnoh) za deikua cha homework ta khatai la hmata vaw miapasai khaohei vei.

Eza(Exam) na vaw cha ta eima pachha nata hata eikha chho liata eima result avaw pua. Eima result chahna liata grade cha A+, A, B+, B, C+, C nata F tapata eima hmona hawta rokhaipa acha. F he adatlapi pata cha 40 marks acha A+ he 95 marks nata achola acha. Eima result liana chata session sakha chhota class eima absent pa zydua, Home work nata assigenment eimatao nata taolei zydua, class chhoh liata eima rei eima pathlie nata pathlie lei zydua nata, eima y tu kasa zydua kha asia pata aro khai. Cha hawta ama roh thei pacha, pachutupa ahy raita attandance mia ama kao khai pavata acha. Pie pie ao hrao la avaw ru hmeisei. Chatawcha siku eima pahy pata nata eima grade kha ahia hri khaipa a cha. Na grade aphakaw khiacha viasa na hnei hlu aw. Na grade achhikaw khiatala ahy tahma ta sisawta charei aw vei ei. Noza achhi ngaita. Chavata azao atiana asata eima tiama chyupa acha. Ei y na ‘Eigenmann Hall’ liata keima room kiapa tala room nawbaw 759 liata Salai Daniel Sakhong ei viasa pa y thlata chahrasala hata eikha chho eikha dadei chhao eima hmoleina daiti a y ty.

Computer thai a peimawhna:

Chatawta apeimawh chaihei pacha Computer thai aw pa acha. Computer athai leipa chatala Eza he fail anao ngaita. Kuta ropa assignemnt raita pachutu pa hnota pie pasai pa chavei. Chavata Computer he Hall sakha liata 30 tly ma ahlu via tlyma so pa acha. Anodei kua Computer cha US $2,000.00 (Rs.80,000/- Rs.40 per dollar) nahneikhia chalei theipa acha vata chysa ahlu via tacha ama hneikhai. Chavata Hall liata Computer chhao ahmatuhpa yleipa eita keimo hawta sipasa kawpata cha achupazy chata ary apaoh ngaita.

Social Security Number Peimawhna:

Apeimaw chai pacha Social Security (SS) Number acha hei. USA liata chysa ahy rai SS Number he hneikhaipa a cha. Chahawpa ama taona Office liata vaw pita cha office tawna chata digit 9 a y pa nawbaw sakha mia amapie. Chahawna hrata USA liata cha State nata Federal sawkha nano pa ama chapa vata State ID sakha eima hneihei. Khataila rai vawla kha na ID zy duakha na chakai (na chei) lyma awpa acha. Chaleipata cha rairuna naty aw. Na chakai kholei khiacha nanawbaw zydua kha na vao khai awpa apei maw. Police pata chapatu sala Na SSC nawbaw cha hiahri awta nareipa nawbaw cha a computer liata arokhai nata enter tao awta minute sakhachho liata nathati SSC office liata ama ro pamaikha a computer liata avawla khai aw. Chaleipa chhaota na Student ID liata nawbaw kha University na kiana la chho aw eita chataw ta na thatih cha pahno khai theipa a cha. Khataila eima ra thei khao aw? Ara via n’awpa rai y vei.

Ei chyta nota USA nata Russia he khizaw liata atha tlo chaipa rahzy tah na ta ei za pasasa ngaita. Ahmeisei pachhaota ama tha tlota, thai eita, tiama eita, ama no naita, polite hei eita reipachhi nawpa rai hneivana. Ei kiana Indiana University cha Siku hawti saita 30,000 y na chata satlia laisa khih hmeiseipa a cha. Pahnei silipa hmia phao eita ngiary achhi ngaita. Apabua paba parai eikha hmata hmo bei va na.

USA liata X’mas

“Beipino akho chiepa a vawkhai haw hei, Hmo ei byuh Bethlahem lia Vabeisaw pipa cha”... tah pata kho chypata po .. po .. po .. to pata charei pakhyna daihti zykha a kaw thei na ta eipalo akaw lie ngaita. Hiakha, Thatla pazy hlupi ama y hlapa chhaota Mara saw deikuacha Puhpa Matlei nata keima ngala eima vaw cha. Cha ei chuna liata eipalo rupa tlokhu ei vaw sokhai pa vata daihti cha buakhata a vawchha haw. X’ma siku khaw avaw daih ta eima viasazy cha ama rah lata kua eita Krizyhpa chhao ama chalei pata X’mas ama hma ngala nota X’mas apaso ngasapa keimozy deikua eima rah lata kuata hma thaipa chakhaovei. Puhpa Matlei hnota khy na ta cha liata nothoh ei chah khai nahta ‘Fort Wayne’ ama tahpa la ei sie. Fort Wayne lia na cha Burma chysa 500 rachho y eita cha liata ei viasapa pano y eita amo hnota X’mas hma aw pata eikhy. X’mas nocha vaw chata cha liata a y pa ‘Lai’ zeino pakhata patini ei nawkao. Aly avaw chhi ngasa. X’mas cha chhata cha liata a y pa Vianaw chata Washington DC liata Burmese Embassy hmia liata Burma pheisai sawkha eima kholeina palasa awpa chata mia ahlaothei hrala eina tapa va eita ei sie hra. Washington DC cha tlo pita Dr Sein Win (NCGUB) Prime Minister pa olia na cha ei napatlosa ei. NCGUB cha 1990 ko atlyna liata atlopa MP thokhata sawkha ama paduapa a cha. Washington DC liata ama office chhao a y. Anodeikua cha Dr Sein Win he atlah leipa vata dawkha chho ngala Politic thati reikhoh pita, ama vyupata Finance Minister pa ‘U Bo Hla Tinh’ ama tahpa nata eima pakyh. Amyla cha Burmese Embassy hmialia nacha kholeina cha palasa pata a cha. Ahmiatua ta Burma pheisai sawkha “ASEAN” liata angiathei n’aw pata abyu ngaitapa Malaysia sawkha hnota eima kholeina Malaysian Embassy hmia liata eima palasa. Achhana liata eima kholeina eima ropa chahna cha eima pie. Chakhainata Burmese Embassy la nacha sie hei pita eima kholeina cha eima reih hei. Heliata chyhsa avypa mopho zyduata ama reihta ama kholeina cha amarei khai. Eima khona cha Vianaw “Burmese” naw ngala chavaei. Chito photo eimahlao tana eima palasa khovata a cha. Chanota keima cha Chin rei (Lia) reita birei ei naw ty ei. Chin reicha reihlupi y ta reihlupi chhao thaihla nata khapa reih tama ei rei aw tahpa hiahri ei nata Burmese rei, chakhaitawta nama na hma viapa nata nama napi kheipa reih sanota mia reipa ty einata pa va eita, Hiakha reita nata Mara reita ary la hawta eirei.

“Kha O chho liata a y pa Burma pheisai sawkha lyucha pasai u, Keima he Chin State tawhta pa chanata atano nama hnota ei reipazy he Rangoon liata nama Puhpazy hnota nama tlokhei aw pata ei kho. 1988 ko pheisai sawkha nama paduanoh tawta atano taitha Chin State liata nama tao phaleina zydua basaiba mu vei. Krizypa nawzy riethei nama pataosana kyhzy, Hlao pielei pata hmo nama paphaosa tyh pazy, Khisaw nawzy nama khodah hawta nama hriehra tyh pazy, namo pokha athoh n’awpa ta chhie(tax) nama khei tyh pazy, eima pikheipa khotalaina nama pasoleina kyh zy nata Chysa vatla rei nama patheisana zy duakha vaw basai ba mu vei. Khizaw liata amolei chaipa sawkha cha tah ei ta, nama no za lei pata, nama taotyhpa nama tao ngala pazy kha vawba sai ba mu vei. Chata leipa tala nama tla nahe apasa tu awna, atahma daihti a y chhota tao awpa vawtao ba muvei,” ei vaw ta ei.

Chakhai tawta “White House” amata pa USA President pa O pa lata avy pita chaliata eima kholeina zy, eima palo pasa nazy cha USA president pa O hmia liata park tawhta eima awkhei hei. Chyhsa hlupi avy eita mia ama awkhei hra. He su he chysa ahyrai chata pahypa chata, USA sawkha cho liata kholeina a hneipazy chhao he su liata a hmao pakhy pata ama kholeina ama palasa ty. Chakhaitawta eima hmao pakhyna cha paba pita Dr. Vumson ama tahpa Tiddim (Zomi) pa O liata ahmao pakhyna eima hnei. Chalia na cha chyhsa 100 daima ahmao pakhy pita eima pachana nata eima hnabeisei pazy eima reih pakhy. Zala tacha Dr. Vumson ta a O liata arie aw pata na chhota cha liata ei vaw y haw. Chatawcha bie hlupi reikho pita amy lata eima zasie haw hei. “Dr. Vumson he “ZO HISTORY” tapa chabu aro tuhpa a cha.” Fort Wayne lata a zu hei pita cha liata hata eikha daihma eima chah. Chatawcha siku pahy adaihaw pa vata ei y na Bloomington lata ei zakua hei.

Ei y na khi lia he November thla athaola tawh khata dahhaw(ice) he achyta ta tla pathao ta X’mas khai tawta cha thata avaw tla haw. A chahta dykhahlei achhana taita tlata, sievawna chhao pha vei. Viapakao lai ngaitapa nata laloh ngaitapa hlupi apatho pita chachhaocha mia laloh thei rai vei. Eima class chhohlia deicha air conditioner ama pangai khaipa vata alalo ngasa pata eima y thei.

Siku eima chhuti ba aw pa chyta eima pachu tu pa Ms. Cindi Ort ta pati nie mia a aw. Class liata eiviasa zydua chhaota eima siku tawta mile 30 daima ahlapa lyura paliata ano deitata a y thlapa a O lia nacha eima vaw. Nokha chho chalia ta y pita zalata pati zy eima nie khai tawta eima siku la nacha eima vy hei. Daiti zy la ti hawta lo lyma ta patu thaipa chakhao vei. Thokha ei viasazy cha achuna basai pata ama rah lata einaw siesai haw ei. Ei viasa phachaipa ‘Kim De Sao’ cha ta pathliena zapati nie khona hnei pita asie haw.

Indiana University, International Service Director nata Associate Dean pa Kenneth A. Rogers chata University hropazy lata khitly aw pata nachhota, ama office tawta chhuti nata abyu pamai einatao pa khai va eita khi cha eima vatly kho. Ahmiatuata Indianapolis liata Private University moh patha ngaitapa “Butler University” lata eima khy. Butler University he University chyh pata chata USA liata mopatha ngaitapa a cha. USSR president hnochaipa nata paropa Michael Gorbachov nata chyhsa moh patha pazy he University Board member (USA liata cha Trustees ama tah) ama chapa vata amo a patha chaina a cha. Cha University liata International Service Director pa David L. Clap ta nochho pati niena mia pato patia pata eima nie kho. Eima ly ngaita.

Chakhai nata Indiana University, South Bend la eima si hei. He University he Indiana University liata ahlao hrapa chata mo patha ngaitapa a cha hra. Campus chho nata akiapa mo awpa cha ta, chahrasala dahhaw thata a tla vata varopi akhie thei mapi. Zalata chaliata International Director pata zapati niena mia taopata eima nie. Zapati eima nie khai nata chatawta vaw sie hei pita buakha eima sie hlata “Notre Dame University” eima vawtlo hei. Chaliata University uthei pazy nata eima hmo khai nata International Hostel liata mia ama patlosa. Cha hostel lia nacha Viara tawta avy hrapa Arakan zuano hmisia kawpa pakha vaw y hrata ama nata International sikuhawti 100 rachho y eita zata apakyna eimahnei kho. Amylata Notre Dame University tawta sie hei pita Valparaiso University eima tlo. “Valparaiso University” he Lutharen Church nawta ama paduapa chata amo patha ngaitapa a cha. Chalia nacha eima tao tyhpa hawta Campus chho cha akhie na hnei pita chahrasala dahhaw cha ta chai taih atla vata khothola rai y theipa chavei. Chavata buakha ngala akhie thei pita chakhai nata nochhopati nie avaw daihaw. Nochho pati cha Chinese restaurant phakaw pa liata Dr. Huge, International Service Director pa ta mia apato patia pa hei. Chakhai nata University la nacha avyhei pita documentaty film naw eima mo khai tawta eima y na Bloomington la na cha eima zasie haw. Hehawta University liata pati nie kho nazy liata, birei awpazy acha na ta Dr. Kenneth A. Rogers he ta bie reih aw pata eina ty lai tyhpa vata, asiepa siku hawti zy vyupata bie reina daihti phapa ei hnei laih lyma ty. He hawta University eima tlyna hryta Valparaiso University liata a hria penaw he ama palophaona nata keimo Viara latawta avy pazy cho liata ngiachhiena, baokhona mia ama hnei ngaita vata ama University liata ei vawkia nachhao he avaw cha.

Daiti varo vawsihei pita eima pupa Dr Kenneth A. Rogers cha Chicago la tly awpa chata Keima chhao sie hra aw pata eina tahpa vata ei vaw sie hra. Chicago khipicha tlopita INS office lata vawtua pita cha liata tao byuh pazy eima tao khai nata akhie awpa eima tahpa chhaota rei hawpa hawta dahhaw atla tupa vata eima zakua haw. Indianapolis liata Puhpa Matlei cha ei y ru na ta kaw charei ty nata a thatizy he Mara saw chhatlia (thyutlia) pazyta eima pahno thai khaoleipa a cha vata ei daiti rua via nota rohta chabu sakha hawta papua awpa eikho vata ei vaw hiahri. Aolana (recorder) ta a thati cha hiahri nata daihti varo eima y kho tawta adatlapipazy cha ei vaw pahmao pasia khaipa acha. Anodeikua cha ama thahti he chyhsa hropazy ta ama ropa chabu hlupi liata ahlaopa vata chahawpa chabuzy cha pahmao pasiakhai abyuta daiti varopi avawsi hawpa acha.

USA liata eivawtlo tawta thlacharu cha avaw tlo haw. October thla 25 nota vawtlo tua nata April 26 nota cha ei chu ngalapa Intensive English Program chhao aphakaw pata eivaw patlo haw. International Service Dean Omera nata Associate Dean Kennth A. Rogers zy ta zapati niena Soul Garden liata miahnei khei eita, achuna apatlo hawpa eima zydua cha Certificate angia naitapa sakha sai mia ama pie. Viasazy level sakha nata sano tao awpa ama bah chy nota eivaw patlo tuapa vata chava chhu tihe thada kaw pata chabuzy ronawpa, chabu zy reinawpa, nata khizy tlynawpa daiti phapa eivaw tothei pahe aly eivawta ngaita. USA liata khatlupota dahhaw atla ngala pakha y khao heilei pata atahma cha avaw lalo pathao ha hei. University chho liata satlia laihsa zyduata chaopasy (tahrao) pachho pata nata viapakao apa ngaitapa aky (ahrao) pata ama khie kha viaro haba. Chava vaw chhita thohna zy a vawthao haw hei. Viara, Mara ra zy liata za daiti acha nota keimo latacha nochho a cha. Eichyta nota khizaw apota hiakhala no achhi nota hiakhala azo ama tahpazy ei vawzo thailei pakha ahmeisei pata eivawty haw. Ei nopaw y na Taubu khi eikaw va ngaita ty. Mara ra khito eitly hawpazy, eiviasazy nata Mara sawzydua kha eivawva ngaita ei. Keima deita khizaw vara ama tahpa USA liata duahmo asakaw pata ei y pachhao he aly nata hmathei hlei vana. Khati tama Mara sawzy he hawpa duahmozy he eima kawtlothei hraw vatly? Keimo daiti liata thata hriasila avaw y awpa thyutlia (chhatlia) pazy liata cha apaita kawtlo thei aw eita, chatawta avaw y lai awpazy liata cha ama kawtlo aw tahpa he ta alyna einaw pie ty.

Indiana University liata eichuna cha vawchhah hawta, siku kia pazao n’awpa su pacha ba aw pa daihti avaw tlo. Indiana University liata kia pazao awpacha pha kawta, siku mopathapa chata chysa hlu eita, a khi chhao phata, aziza aphapa vata y kho achhi ngaita. Chahrasala, siku laipa achapa vata class sakha liata siku hawti 100 zy 200 zy y eita, chavata Professor naw apahno patheina ru ngaita ta, cheilei palei nota cha hiahri nawpa rairu ngaita pa acha. Chavata, siku chypa lata a pasie awpa ei vaw pacha. Siku chypa hei hracha, private ta paduapa acha holo pa vata ama thata ruta, State University hlata phusa hlupi achha via awpa a cha hei. Anodeikuala, siku chypa liata cha class sakha liata siku hawti 15 tawta 30 likaw rachho dei y eita, chavata Professor zy nata hmia a pahnona nao ta, eima pahno leipa nata nova leipazy hiahrina daiti phapa hmo anao ngaita. Chavata, eikha nota Dr. Kenneth A. Rogers nata eima kaw chareina Valparaiso University liata kia awpata ei vaw ta haw.

Indiana University tawta ei kaw paly awpa no myta Dr Kenneth A. Rogers ta Motor lai ngaita pa sakha ahla ta Valparaiso University la cha eima kaw sie. Daw pangaw rachho eima kawsie tawta Valparaiso University cha eima kaw tlo. Ei y n’awpa Brandt Hall lia nacha angia pita, keima na bao nakha awpata ama vawtuapa International Students Office liata ahriapa laihsa Kristine nata ei hmodahzy cha eima paly. Chakhainata Dr Kenneth A. Rogers chata pathliena chata hmaokhata pati niekho eisi tahta, Valparaiso University, International Studies liata Director Dr Hugh nata a sahlao zydua chhaota China House ama tahpa liata nochho pati pahah ngaita pata mia ada (treat – apaniesa, aniekhei). Pati eima nie khai tawta bie lohaw pazy reikho pita Dr. Kenneth A. Rogers cha a y na lata a sie pakhua haw.

Amyla tawhta cha siku kia n’awpata abyu ahiapa mai pato patia lymapa chata, Indiana University nata achana (standard) cha akho khai hlata, anano nacha siku hawti 3,500 rachho y na chata, University chy kawpa acha va deita acha. He University he eikha nota Lutheran Churches nawta ama paduapa chata, University alia khophie liata Achhyna o laingaitapa Resurrection Chapel ama tahpa y ta, thlaloh apachhisa ngaita. Mydi thlahchha ahma khoh pamai thlachhana daihti my tota hneithei pa cha ta, zapino (Khazohnoh) maita apakhyna a y ty. Anodeikuala, siku hawtizy nama pakhy cheingei awpa acha tana y tla vei.

Ei chu awpa major kyh cha pacha’pa cha heita thata paloh buabana ei ty ngaita. Business zy achukho nata, Political Science zy achukho hei nata, ei khata Computer Science zy achu kho hei nata chavata a kheihawpa hema achusala eima ra Marara nata Marasaw chata a phahnai kheichai aw tahpa pacha pata International Economics and Cultural affairs (IECA) major cha arungaita pachhaota ei vawtly haw. He major he Department of International Studies ry liata y ta, Economics, Political Science, History, Geography nata International Language sakha achu awpa a cha. He major achupazy he International Service liatazy, American Foreign Service liatazy, nata International Business Service liata zyta hriatheipa cha ta, adatlapi pata Khizaw rah to nata a pazao pakhina (International Relations) liata ahria awpazy chata pahypa major a cha.

Chavata Khazopata ngiachhie na tah sala he major ta ei patlo thei laka khiacha Marasaw chata khizaw sawkha UNO hawpazy nata khizaw rah to chahry pata eima hmasie via n’awpa nata, eima kiasa (kiathy) via n’awpa chata reithei hra nawpa achhuana chhaota ei vawlapa a vaw cha. Chadeichavei, Delhi University liata eivaw patlo hma khaoleipa Darypa (Law) achuna kha pazao awpa kho hei nata, USA liata International Law achu khohpazy chata he major he apha chaipa a cha vata a vawcha hei. He major liata Department Chair Dr. Randa Duvick chhao he keima advisor vawcha chho (leichhei) heita thata eiva a hneipachaina avaw cha hei.

Semester hmiatuapa liata eima chupazy cha hezy he a cha. Political Science liata Politics of Developing States tahpa chata, American Foreign Policy on Latin America tapa he acha. Chabu lai ngaitapa nata chha ngaitapa satho, text bu chata raopa chata, no khata chapter miano (sano) tawta miapali (chapter apasi na ta pachho mo pata rei lyma pa a cha). A sanona ta eima chu heipa cha History of Religions tahpa chata, khizaw liata achhyna phopipa, Religion of Indeginous, Muslim, Hinduism, Christianity, Sikkism, Buddhism, Confuciasm, Sinto, Bahai-faith, nata khizaw liata achhyna photo thati a chupa a cha. He thahti mia a pachutupa he Professor Krista L. Ovist tahpa cha ta, Krizy pha ngaita pa a cha hlapa chhaota khati tahmata he achhyna apha, kha achhyna pha vei tapa rei beivei. Mia achhochaipa cha, he achhyna pyta he hawta pacha eita, kha achhyna pyta khahawta ta eita, keimozaw kheita eima pacha? Tapa ta mia achho typa acha. A sathona cha Japan rei nata, Japan Culture he a cha. A sapalina cha Economics a cha. Kokhana liata macro economics tapa a chu awpa chata, akonona liata micro economics tapa acha aw, akothona tawhta cha International economics nata ahropanaw achu awpa acha aw. Asapangaw nacha Law and Society tapa acha. He subject zydua he credit hours ahnei khaipa chata, hata eikhata chah tho hnei sila, chakhata minute 50 eima chu khia kha semester sakha liata Credit hours satho eima hnei tahna a cha. Chysa pakhata B.A degree hmo n’aw pata 125 total credit ahnei awpa abyu. Credit hours 125 hnei sala, grade A+ nata C likaw liata ahmo thei khia cha degree pietheipa a cha. Degree cha hmohaw hra sila, rai eima tlua na ta eima grade kha hriahripa a cha. Na grade ta A+ nata B likaw liata a y khiacha rai hmo chhao a nao ngaita. Chadei chavei, master na kia khopa chhaota anao pata kiatheipa a cha aw.

He hawta ei daihti zy cha si lyma ta, semester sakha chhao avaw chha haw. Semester sakha chhao he achhana vaw nao ngaita ta khatita ma achhahma tanga awpa avaw cha.

Atlahpakyna:

He he, Abeipa ngiachhiena nata, my tato ta nata zatato ta Eipaw nata Eino zy thlachhana, Marasaw zy yru thlachhana, Paw Khazohpa ta nathlieta a chy-ei vata, Mara sawzy hryta khizaw liata achuna khochhipa zy a chu thei n’awpa nata, hmophapa zy hmo thei lai hra aw pata, SU Y RU NA tawta na pua kheita USA, SU THLA LOH NA eina tlo khei tawta thla charu chhota eihmo hmo lai pa nata eity lai pa zy a cha. He ei cha ropa ei chhuana chaipa cha, Mara saw ahy raita reitheina, pacharona, hmabeidyna, nata palochhana eima ty lai no chhaota eima hnabei ady lei awpa nata, paloru phapa phaopata, hmiala to lyma awpa nata, mia ataotupa Paw Khazohpa athei thlah lymana chota eima hrona daihti he eima hma thei awpa khopasana ta eiro pa a cha. Paw Khazopa, ato Ataotheituhpa mo he chhazawta reithai lyma pata y maw seh. Amen.

Note: He cha arohtuhpa Dr. Ngo Cho Le (Chhaihlo) he BA phakaw pata a graduate hlei khota Dah (Law) achu ta, doctorate degree Ko 2007 khata Mara saw tawhta ahmotua chaipa chata, atahma he Post-doctorate Scholar eima hneichhopa USA liata khih asa nga hai. He hawta hriapasana nata rietheina siepahlie pata Khazohpa china chota hmo atao lymana he Mara saw zy chata amopa tlah a cha hmeiseih.

More articles written by Dr Ngo Cho Le:

Comments (2)
  • pathai chhaihlo  - A LY A CHHI HMEISEI
    Nacha rohpa apha kaw,hmialalia chhota he hawta marapa saw chata na vaw roh via lyma awpata chahruanata khazopa vata tlapa rei ma y tapa ei khokhei na ei cha hla
  • Mara Lai  - Pacha aw
    PuPa Ngo ChoLe he Mara pasaw liata achu na lachhah ta eima bochhah pa acha. Ano deikua Mara pasaw nata achysa chata atao pa khapahmata vaw pahno liavana. Ata hma daiti he la Khatlutama eimathaiso tapa hlatacha Khatlutama hmo eima tao tapahe pacha awpa abyu via aw. Practical y lei pahe la pachyuno sa awpa keima tawta vaw hmo vana.
Write comment
Your Contact Details:
Comment:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img]   
:D:):(:0:shock::confused:8):lol::x:P:oops::cry:
:evil::twisted::roll::wink::!::?::idea::arrow:
Security
Please input the anti-spam code that you can read in the image.
Last Updated ( Friday, 27 November 2009 16:46 )  



Maraland.Net

About Us
Contact Us
Company Info
Maraland Blog
Maraland

Mara History
Map of Maraland
Maraland at a Glance
Tourist Spots
Programs

Advertising
Partnerships
News Contribution
Article Competition
Help

How to Register
How to Comment
How to Submit News
How to Submit Link
Policy

Terms of Service
Privacy Policy
Copyright Notices
Comment Guidelines
© 2002 - 2010 Maraland.Net - The Home of Mara people on the Internet - All Rights Reserved
RSS Feed