He article pha kawpa "Hly-âh Chareina Râh : Maraland Hmasiena awpa ta" tahpa he vaw reih hra tua ma y. Hlano phohpa hawhta ama rei thlah tyhpa "Hlihchhy nata Hly-âh" ama chareina nata anyuna thatih apahno khohpazy châta rei cheingei chi a cha.
Hlihchhy Nata Hly-âh Chareina Râh : Maraland Hmasiena awpa ta.
by L.Amie.
Camp: New Delhi
Ama rei tyhpa miakha cha, “Hlihchhy nata Hly-âh he Kahrieh tlâh liata a nyu ei ta, Lôpâ tlâh liata ama charei tyh,” tahpa nôpawzy ta ama za rei tyhpa he a châ. He Lôpâ nata Kahrieh tlâh, Hlihchhy nata Hly-âh chareina râh liata pachâna a vaw ypa he aki chochâ kaw vei hrasala, achyuta pahripazia tua ei si la.

Photo: Mawhro khih cho liata Kahrie tlah, Chheihlu nata Chakhei khih siena lâpi tawhta lapa
Lôpâ tlâh he Mara râh liata tlâh asâh viapa hry ta ama rei tyhpa a châ tarawpa ta, a yna su he a pahno mâh leipa Marasaw hry liata eima y thei ngyu aw. Lôpâ tlâh he Kahrieh tlâhpi apazao lai lymâpa notla lâchhâh ta Hlômâ khih chô thothih apazao lai lymâpa Saby râh nata Chapi râh arina liata a y. He Lôpâ tlâh liana heta Lôbô abôpa y ta, châ aropa a y tarawpa ta, sianô khao leipa ta khei hawhpa châ aropa ma a châ tahpa chhao pahno thei awpa châ vei. India nata Burama râhri alôbô na a châ ama tah. He Lôpâ tlâh he nochhi lâchhâh ta râh pâdawpa, lôkâh-thovâpa ta apazao lymâ tah, Abei naw ohmo paropa, Chapi khih liata â zâh patyh. He abei naw ohmo paropa liana heta hraisua kô hluh kaw ta, chasipaw daihti ta ama pawzy pawh ta, pavawzy chhao ama hluh ngaita tyh. Cha hraisua kô zy cha ama thlu khai bâpa vâta pavaw zy chhao hmôpa y khao vei. Notla lâchhâh ta râh pha kawpa chahlao thih apazao lai lymâ ta, thobuh ahnai rualuapa nata pochhô thih a kaw pazao hei ta, cha chhâna liata Saby khih he a kaw y hei hra. He tlâh he a chô-bypa pasi kaw ta, aseina lâta chapaw lâh hraw chhaichhôh châ aw ta, ahâ kawna lâta lâh no nata âkhophie (2 ½) a châ nata pangiasa âchhih. Notla daih lâta arâh ydâh he pha kaw ta, arâ tlaih-na(cattle ranch) su hawhpa he a châ. Pawchha kô hluh kaw ta, chasipaw daihti ta ama paw pawh tyh tah, cha cha pavaw nanopazy ta a pawti sy ei ta, ama lôhhawh ngaita tyh.
He tlâhpi mianopa Kahrieh nata Lôpâ tlâh he Chheihlu khih chô tawhta, nochhi nata notla heih lai lymâpa ta thothih râh-hmâh pha kawpa apazao lymâ tah, Vâsaih khih kiahpâ liata a kei chhâ. Râhsa nano nanopa zy, Pavaw nano nanopa zy, nata zalei nata pazu-chiapôzy yna râh panyu kawpa he châ tah, he râh tawhta ti puapa zy he nopi daihti chhao ta ama chakua ngaita. He râh tawhta ti alopazy cha: Chichei vah, râhzeipi vah, vâwbe vah, paipô vah, Kheh-mu vah zy he notla lâchhâh lohpa ta Tisi chavah liata amâ pahlyh. Chahawhta, nochhi râh heih lâchhâh ta, Vahhâ vah, Khierah vah, Rahvaw vah, Tihchho vah, Falô vah nata Sôtai vah zy châ ei ta, Tipi-Beinô amâ pahly hra. Atano daihti taita he su liata râhsa lai viapa ama hmô tyhpa thokha zy cha; Chaoliah, (he he Lôpâ tlâh chheipâh liata pahrâ tyh ta. Kô 1997 Kristmas seih eima tluana liata a ie y ta, cha Chaoliah ie chawpa cha keima chhao ei hmô ha. Saby mo viasazy hiahri ei nah ta, a y thlâh hâ chy na ama ta.) ngiachâ-ngiahrai, sawzaw, sathawh, sasuh-zuh-naipa zy he sa lai viapa, he râh liata atahmâ taita a pahrâ tyhpazy ama châ.
Chasipaw daihti ta lôpâ tlâh tawhta râh âlâpazy he sia pha ngaita ta, Khih thokha zy, chavah loh lai ngâpa zy, lôkâhpa zy, râh-hmâhpa zy, ramawh thihzy, nata saikaoh pathuh kawpa zy he pakhâtuhpa meido y leipa ta a lâ hôlô ei ta. He tlâhpi tawhta khih hmôtheipa zy cha: Zyhno, Siatlai, Khopai, Laki, Âhmypi, Vahia, Abei vaih, Tipâ (pheisai yna tlâh), Saikao, Siaha (Siaha High School yna rachhô bâta tah a lâ thei), Tisi, Chheihlu, Châkhei, Mawhro, Ngiaphia, Lialai râh, Chapi, Lôchei(Telai), Tokua, Khihlô (Vâsaih), Saby nata Hlômâ zy châ ei ta, Chaleipata, he tlâh tawhta hmô thei awpa ta hmo a lâ hropazy cha Chhyna O chôkhupa râvâ dieh kawpa châ sala pangiasa chhihpa chhao lâhlapi liata hmôthei awpa he a y hra. Notla lâta Tisi chavah aloh lai ngâpa Vathi-Vahna a lâ ta, a paso ngaita. Nochhi lâchhâh ta, Mawmâ tlâhpi a vaw lâ tah, cha leipa ta, Sawhmei tlâh ryh lôkâpa chhâna tawhta ramawh thih apazao lymâpa chhâna liata, Beino chavah ti a o chheih thlâh hâpa nata, a chheipa liata tipi parazy a kaw lâ ei ta. Chahry liata ama rei chai tyhpa, Sôtai nata Pâkao para chhao a kaw lâ ta, ama pipaw ngaita kaw. He zy leipa ta, hmôthei hropa cha Phâphe by he châ ta, he bypi he nga-khao taona awpa ta ârypao kawna su he a châ.
Mo la kithlao ryh lia lâphô tothlu hrei si;
Sihnôh chhy laina noh chhi bâ sy.....
-S.Hrachu.
He tlâh tawhta Khih thokha alâpazy he thotlâhpa khih viarô sai châ ei ta, khih thokha zy cha khih uthei kawpa châ ta, khih hmo âryh kawpa chhao ama châ chyu hra. Khih thokha liata O hluh viapa zy cha râvâ ta ochô diapa(khupa) râvâ-o he châ ta. Khaihna(electricity) zy â ngia ta, Motor laipa nata chyhpa zy a ngia thei ta, achuna Primary tawhta High Siku taih y hei ta, sub-health Centre zy chhao a y hra. Khih thokha zy deikua, O hluh viapa zy cha râhky o/ngiadih o (angia hmâpa tah o chô khupa) he châ tah, lâpi phapa zy, achuna phapa zy, khaihna(electricity) zy y thei mâh vei.Achuna sâh viapa â duah mâh leipa vâta achuna sâh viapa(middle nata high school) â chu awpa ta khih hro pangaipa byuh ta, chhokha sanawh phapa yna a hneileipa châta nôpo âchhih ngaita kaw. Chadei chhao châ leipa ta, lyutaopa ta nie tluapa ama châpa vâta nô nata paw zy lyu rai hriah awpa byu tah, ama daihti hluh via zy cha lyu liata ama vaw hmâh ha tyh. He hawhpa duahmo liata aduapa ama châpa vâta ama sawzy hrâkyu hmâ veih ei. Ama sawzy cha lyu lia â riekhei ei ta. Kô sahri/charie ama pha tawhta châ amâ chu pathao theipa he a châ. He hawhpa duahmo a châ chypa vâta achuna kyh liata hâti hluh via zy cha baotuh phapa ama peimawh hmei’seih. Zawpi hluh via zy (more than 90%) cha lyutaopa tah nie tluapa châ ei ta. Ama duahmo a rairu ngaita chy. Chata hrasala, khih thokha zy tawhta châ thaipa kaw pua thei ei ta, cha nawzy chata lâpi vaw pahy lymâ ei ta, atahma cha primary nata middle school chhao khih hluh viapa liata paduapa a châ ngâ hai. High school chhao â duah pathao ngâ kaw bâ tah. Hmasiena hro hriapa zy chhao a vaw y lymâ aw tahpa hnabeisei chhih ngaita kaw.
He chheihpâ râh zy he, ripi thih nata thobuh pha kawpa zy ama bie thlâh’na râh he châ tyh ta, anodeikua, atlia viapa tawhta khi(h) chheihpâh zy ta tôhi lyu tao ei ta, thobuh pha kawpa zy cha ama thlupa hleikhô ta, mei rao ei ta, râh phapazy cha kâ chahryh lai ta, atha’ta râh phapa parao ta. Ei khano daihti liata pasaipha nawzy chhao ta, râh âkhie awpa ta ama ngiaro kawna suzy kha, pavâkathlâ khai daihmâ bâ ta, râhsa ama hluh kawna suzy kha, atahmâ cha “Leichâhpa nata Lothiepa” hmâh ta hmôpa y lilâ khao vei. Chahawna hrata, nochhi nata notla râhzy tawhta ti lôhpazy chhao kua via lai ngâ kaw ei ta, “Cha-ia zaih(khao) hmôpa asôh kaw bâ na,” ama ta heih hra.
Mylâ-hâno chhâ a kaw y lai awpa liata athai-sopa Marasaw kaw pua lymâ tlôh aw ei ta, cha daihti liata ‘mahno-mahpawzy amâ doleipa vâta, Mara râh hela yna/pahrâna-tlâh ta châ vei na’ ama ta pathlei lein’awpa ta, nata ama hnabei zy a dy lein’awpa ta, atahmâ no tawhta Mara râh liata râh-hmâh a y chhôpazy he rairuna hluh kaw hra sala, pabosa hnyulyu lymâ thei ei sila, chhâ a kaw y lai awpa liata huhieh thlalôh kawpa ta eima râh he ama cheichalo lymâ thei aw.
He râh-hmâh kawpa suzy he pabosa awpa ta, khih charie(8) abaopasupa byu aw ta, râh â khie tyhpazy, heikho a chôh tyhpazy, ama pasaipha hmotao tyhpa ama bâsaipa chhao âbyu aw. Chahawhta, tôhi lyu a taotuhpa nawzy chhao, achho lyu amâ tao awpa byu aw ta. He hleikhô ta, râhri chôchâ liata rairuna hropa hluhpi y pahei thei ta, arâh dô(fencing) awpa ta India nata Myanmar râh arina a châpa vâta hmo theileipa hawhta pachâna chhao a y thei aw. Anodeikua, he râh he Mara râh a châpa vâta, he chheipa liata pahrâpa nata puapa Marasawzy palô liata hnabeiseina y tua sala, cha chata lâthlôh a tao thei nata hnabeisei chhih ngaita kaw. Cha hnabeiseina chata “Hlihchhy&Hly-âh(Kahrieh-Lôpâ) Development Authority” paduah thei ta. Mylâ-hâno liata he Authority heta India nata Myanmar Sawkha likaw liata aryna (agreement) pataosa thei hra ta, hmasiena kao a y thei nata hnabeiseih chhao âchhih kaw hra. Cha dei chhao châ vei, atahmâ hlâ-tah Policy peimawhpa – ‘Water Resources, Forest & Wildlife, Environment nata Tourism’(Environment friendly) hawhpa liata nata, “Global Warming programmes” nano nanopazy liata he authority heta hmah a la lai lymâ thei hra aw. Global Warming chôchâh he, atahmâ hlâ khizaw buakhei chaipa hry liata a y ngâ hai. ‘Kahrie nata Lôpâ Tlâh’ leipa chhao ta, eima râh liata râh-hmâh pha viapa zy pabosa awpa ta, khih sawzy apazaopakhypa ta, thatlô kawpa ta hmah la lymâ theipa châsala tahpa kho âchhih ngaita kaw. Beinô nata Tisi chavah chheipâ khih thokhazy ta, chavah liata Bomb papa ama pakhâhpa a hlaotlo hmeiseih, he heta Association/Private Corporation hmotaopa âthô zie a palâsa kaw. He hawhpa kyh liata Sawkha hmotaopa pha kaw nota, hlaotlona duhsaw kaw thei ta. Chavâta, râh-hmâhpa, nata râhsazy nata pavawzy pabosana rai he Beinô-Tisi chavahzy liata Bomb papa ama pakhâhpa hawhta hmah la lymâ theipa châsala tahpa kho chhih hmeiseih.
He tlâhpi palâsapa chô tawhta râh alâpazy he angia kaw sai ei ta, nokhih-kavei daihti liata tourist Spot pha kawpa chhao a vaw châ thei aw. Park taona awpa ta aryh kawpa suzy liata hraisuazy nata pawchhazy y hôlô ta. Botanical Garden padua nawpa ta â ryhpao ngaita kaw. Chahawhrata, Pawpi sado mopathapa chhao a vaw y thei aw. He leipa chhao ta, râhsa sadô (zoo) tao nawpa kahrieh tlâhpi chheipâh râh zy aryhpao kaw hra ta, Sa sadô mopathâpa chhao a y thei aw. Ti he moto ângiah chaipa châ tah, râh-hmâhpa âbo ha khiata cha ti chhao vaw hluh via lymâ aw ta, vâhpiati lohpazy tawhta ti pasopa (Mineral water) lapapuana vaw châ thei ta, thadâh kawpa ta sôthih hmôna lâthlô chhao a vaw châ thei aw. Chahawhta, râh-hmâhpa âbo ha khiata cha, chyhsa hrona zihlih pathaipa âhy thâ vângiah leipa ta eima râh lia pathli lymâ aw ta, hnatlâh-na phapa tlôkhei lymâ aw ta, râh hropa chhao uava aw ma pi.
Kahrieh nata lôpâ tlâh he Hlihchhy nata Hly-âh phôpa tawhta nata, lôpâ tlâh liata râhri lôbô abôpa zy tawhta saipa ta, Marapa sawzy châta “ Achhaina tlâh” ta theipa he a châ. He tlâh he lôhiena hnei kawpa nata eruh pachhih kawpa, su dâh rôlô kawpa he châ tah. Anodeikua, atahmâ ziahzi ropa ta y chy hra sala, khei hawpa daihti liata la, khizaw pahnopa, “Taj Mahal” hawhta thâtih reipa a vaw châ thei ngyu aw. Palâsa hapa hawhta, Beinô nata Tisi chavah aloh lai ngâpa nata ama chheipâh râh yna dâh piry kawpazy, sâpôpa râh liata ramawh thihzy, râh-hmâhpa liata thothih hro silipazy, phâphe by chôliata meithâh râ\pa aparaipazy nata saimakaopa nata lôkâhpa yna dâhzy he a hmô mâh leipa châta hmo no-âh chhihpa a châ hmeihseih aw. Chavâta, lôpâ tlâh tawhta alâpa hmozy heta chyhsapa palysatuhpa nata lôtlâhna a’tlô’kheituhpa a vaw châ thei hra aw.
He chheipâh râh liata khih a ypa nawhzy hmasie kaw mâh vei hr’ei sala, mylâ-hâno daihti a vaw y lai lymâ awpa liata, lâthlô phapazy, achuna phapazy, khaihna(electricity)zy,thohna-o phapazy, nata hmasiena hro hriapazy vaw y lymâ aw ta. Chati tala, atahmâ ta India nata Myanmar râh arina ‘Lôpâ tlâh’ liata lôbô abôpa Marasawzy pachhaituhpa he, eru pachhih kawpa ta y chy hra sala, chito-photo, mongyu-movy atyhpakhyna vaw châ thei aw ta, chata “aryhna nata apôkhana lytlâh” su lôhhawh kawpa he a vaw châ thei ngyu aw.
Achhâna liata pâlâsa awpa ta ei kho kawpa cha, American President a châ chiepa pakha bie reipa he châ ta, cha cha Mongyu rei lâta vaw so thlâh ha sala, “Geography has made us neighbours. History has made us friends.Economic has made us partners, and necessary has made us allies. Those whom God has so joined together, let no man put asunder.” tahpa John F. Kennedy bie reipa he a châ. Keimo, Marasaw zy pi deikua la, opa-lyuhri hawhta châ leipa ei si la, Viasa hawhta chhao châ hra leipa ei si la, Syhna opi miakha ryh liata palôh hmaokha phaopa ta, hria kho ei si la, palôtlâhpa ta nie kho ei si. Chata “Marasaw keimo ta bâh lia cha-ao ei si; Eima râh hmasie nawpa ta.” tahpa hla bie hawhta eima râh hmasie nawpa ta Mara unawzy bâh acha-ao lymâ ei su vy!
* * * * * * * * * * * ** * * * * End * * * * * * * * * * * * * * * * * End * * * * * * * * * * * * * * * * End * * * * * * * * * * * * * * *
Bie thokha chhopasiana:
Arâ tlaih-na : Tlaihna tahpa he chapi reih tawhta reih lapangiapa châ ta, Seih zy,Viachao zy nata Arâ zy yna su he “Sahro tlaihna” ama vaw tah. Eg- Seih tlaihna, Arâ tlaihna, Viachao tlaihna ta ei ta. Cha hawh hrata,Vao palaona zy, mie palaona zy ama tah heih.
Para : Chavah kiapa su reina he châ ta, chavah ngiahkâ a châ hra. Awhti tiepa alô hluh kaw ta, lôpanô y vei, sipopa y hra vei. Su pathai ngâsâpa châ ta, Chavah siepa zy ta he hawhpa su zy liata bei amâ vaw chho teh. Cha apazaopa cha “parô” ta ei ta, sipopa nata lôpanô zy vaw y ta, cha khai tawhta “paly” ama tahpa a y, ramawh thih nata tho thih yna he a châ.
Sawhmei tlâh : He tlâhpi he tlâh angia kawpa châ ta, Ngephe khih kiapâh liata a y. Mara râh liata tlâh sâh chaipa hry ta ama reipa a châ.
Sotai nata pakao para : Beino chavah liata su mo reina ama châ. “Sotai para” he chapi mo zy ta daitly ama dai tyhna su châ ta. Alyna su he a châ. “Pakao para” beinô chavah châ ta, Marapa zy India nata Burama liata achhaina ama taona su a châ, he su liata Marapa zy ama pachhaipa vâta Vaili Mahpaw mothli a pathla ama tah.
Phaphe by : He by he Chapi nata Tylai (Lôchei) khih likaw beinô chavah kiapâh liata by pha kawpa he a châ.
Sâpôpa : He he su châ ta, asaikaopa likaw liata su a ypa reina châ ta,Bypa tlyma châ leipa ta, padawhpa chhao châ hra vei, râh phapa a châ.
Nokhih-kavei : Daihti a vaw y awpa reina a châ.
Râhky O : Thuari nata thuakhai byu leipa ta o sapa. Mara o he a châ.
Syhna Opi : O reina.
-
|2009-12-13 12:44:10 emon_maraL.Amie na article rohpa he eima rah Mararah Daily News liata papua theipa chasala eita kaw..Nova achhi hmeiseih.
-
|2009-12-15 14:46:46 Zc.ChozahNova achhi hleikho ta,amoho tupa nata achei chalo tupa cha ei su vy.Eima Liari tlona MARA rah he,he hawpa thati nata eima rah hmo hneipa nata Leilo he paso thai ei si la,achho pasia via lyma ei su vy.Cho Hiava ta RAH atlypa chatlo pita.....L.Amie nacho liata eichaly hmeisei.
-
|2009-12-17 16:32:05 Mama Chozah - Nova pachhi kaw.Eima pahrâna (Mararâh) ti nata tlâh zy pabohsa awpa he keimo a râh hneituhpazy maophaona a châ tahpa he article heta a chho pasia hmeiseih.
Ti pathaipa nata zili pathaipa he chyhsa dei châ leipa pi ta, hrona hneipa maih zy ta âma ngiahpa a châ. He sânopa he y leipa sala khizaw lia heta mohrohneipazy he hmôpa y khao ma pi aw! Hena zy he hrona hneipa nata âzaona a hneipa sai ama châ. Ti pathaipa eima hnei theina awpa tachâ râhhmâpazy he eima pabohsa tua chai awpa abyuh ta, hezy hlao patloh thei awpa tachâ moto ta râhhmâpa mohro hneipazy ta eima ngiah zie nata a sô zie he eima pahno chyu awpa abyuh hra aw.
He article a rohtuhpa ta pahruana a taopa hawhta “Hlihchhy&Hly-âh (Kahrieh-Lôpâ) Development Authority” he a chatliena lâta padua theipa châ sala a pha aw. He hmo he saduthliena nata aokhopa bie hawhta eima pachâ awpa châ vei. Tahmâhlâ khizaw siezie he â thu viapa eima sai khiata lâ Marapazy pi he eima râh (ti nata tlâh zy) hmasiena awpa nata âsosâh viapa nawpa lâpi phapa he pachâ lilâ mapi tahpa hmôtheipa a châ. Râh kyhpachâna chhao hnei mapi khiamaw ta theipa eima châ. Assam State nazy hmotaopa he mo tua si. Marapazy ta amopâ awpa eima hnei.
Assam State sawhkhâ ta a tliata liata hmahlana pha kawpa a hneipa sâkha cha, ama State chhôh liata ‘Jotkai Forest Reserve’ 4 hectares rachhôh a kawpa châ ‘Botanical Garden’ pha kawpa lâta palie ei ta, tahmâ cha 30 hectares lâta Jotkai Forest Reserve Area- he pakaw viapa a châ. He heta âchhuah chaipa châ khihtlyhpazy ta a hluh viata ama State chhôh lia âma vaw ngia thei n’awpa ta ‘Tourist Spot’ pha kawpa ta patotia awpa a châ. Tourist Spot ta taopa a cha tawhta hmahlana hnei pazipa lymâpa châ ta, Tourism Dept. lâ tawhta –Interpretation Centre zy, Residential Quarters zy, Toilets zy nata Generator (khaihna pie tuh awpa) zy so khaipa a châ ha bâ!
Jotkai Forest Reserve Area chhôh liana he Pawpi ângia kawpa hluhpi y ta, thohna taona châta hmâ thei awpa sibiepa (medicinal plants) zy, Oil pie papua theipa sibiepa nata theilâpa nie thei awpa chi hluhpi zy chhao a y hra. Râhsa ypazy châ- Leopard, Black Panther, Flying Squerrels, Various Species of Butterfly etc. zy a châ. Hezy hleikhôpa heta Forest Dept. ta Botanical Garden thiepa he pakaw via n’awpa ta tahmâ he thodaw chi nano nanopazy a lo baichhi via lyma hra.
Râhhmâpazy he pabohsapa a cha thei n’awpa ta he râh chheipâ liata pahrâpazy cha ‘Biogal Chulhas’ (Beichhona a châ), National Biogas and Manure Management Programme – ryh lâ tawhta piepa ama châ. He hata âchhuah chaipa cha he chheipâ liata pahrâpazy ta râhhmâpazy ama parao khao lei n’awpa ta taopa châ ta, nôna zy ta beichho n’awpa ta râhhmâpa tawhta tho ti awpa ama la tyhpazy pachhâsa khaipa a cha thei n’awpa ta taopa a châ.
He ‘Jotkai Eco- Tourist Spot’ taona châ heta sôh hluhpi (Rs. 3.5 crore) hryupa ta Assam Sawhkhâ ta hmahlana he thatlô kawpa ta a siekhei ngâ hai. (Courtesy: The Assam Tribune)
Assam chyhsa tao dâh hawh heta Stp. L. Amie pahruana he hmahlana tao theipa a cha nata hnabeiseina ei hnei. Marasawzy ta he hmo he pachâ kho via tua si.
Stp. L. Amie pahruana tawhta ei palôh liata a vaw lâ kawpa sâkha cha- “Hlihchhy&Hly-âh (Kahrieh-Lôpâ) Development Authority” hawh pyly heta “Palâ Tipo Developemt Authority (PTDA)” paduapa cha thei hra sala ei kho kaw. Manipur State liata chhao ‘Loktak Lake’ ama tahpa he y hra ta. Kô 2006 tawhna khata Manipur Sawhkhâ ta he Tipo he thatlô viapa nata a pha viapa mohôhpa a cha thei n’awpa ta “Loktak Development Authority (LDA)” tahpa “Loktak Lake (Protection) Act, 2006” ry liata a vaw padua haw hra. LDA âchhuahna chaipa châ Loktak Lake pabohsa awpa zy, a pha theina hawhta mohôh awpa zy, cheihchalo via lyma awpa zy, a chheihpâ liata râhhmâpazy pabohsa ta a phapa ta mohôh pazi via lyma awpa zy a châ. Loktak Lake he 287 square Kms ta a laipa châ ta, â thuhna chaina he 4.6 metres a châ hra. Hezy hleikhôpa heta he hawpa lâchhâh ta thâtih rei awpa hluhpi a y cheingei aw. Chavâta, Marasawzy eima râh he râh phapa ta tao awpa ta hmahlana pha patotia achhuah bâ su vy.
Stp. L. Amie hnota alyna bie ei reih. Na daihti sôh kawpazy Marapa râh hmasie viana pachâpa ta article pha kawpazy vaw thyu thei chi ta. He hawhta pachâna pitlohpa he Marasaw zy ta hnei eima chhuah chyuh awpa chi a châ. Achhâna liata cha Mararâh ti nata tlâh zy nata leilôzy pabohsana he keimo râh a hneituhpa Marapasaw ku liata â pahnieh.
Mama Chozah
-
|2009-12-17 16:34:36 TT Chhote - A pha chema naiPawmie, a rei nuam dy la e... naro pha kache ta, na nabaw dyu maw pahlyu bo che ma e.....tly rie baoma cha?
Na aipa
Maipa
-
|2010-04-16 02:42:38 Chapman - Pha eivita suata!na article he pha eita kawngasa thla ha.Ba apasi pa hnaita,khodah hawta reih chanei hma ah-lei kha nata,chasala,areih pha kaw.
;;;;
Admin's note: He comment he ahluhvia delete hapa a cha. Eima website policy chakhiahpa ta comment-zy he eima hmo tita eima edit/modify/delete thei tahpa user-zy eima cha pahnosa. Eikhapi paloh phaopa ta comment zy he ro tlamaw anao kaw, cha hawhpa liata admin@maraland.net la ta delete pakhua akhohpazy chata a hawh thei hra aw. Registered member zy cha deikua amo eih comment-zy ama edit thei. (file: 59161114.97)
-
|2010-04-16 09:35:22 Topic liasyTopic liata ahlao leipa personal attack nawpa ta he website he hmalei achhuah suh vy. Nama comment zy eima ma tita eima vaw edit/modify lyma aw, tahpa eima chaw pahnosa. Nama moh hmeiseihpa arohleipa nick pahno thai leipa ahmahpazy chhochhi ei chi la a tah via heih aw. Nama vaw comment na su, khih mohzy cha eima pahno, chasala, aphuah nga awpa he pha vei... issue liata discussion hnei si la, personal attack nawpa ta hma lei achhuah chyu suh vy.. - Maraland.net
-
|2010-07-09 04:45:02 AnonymousALY ACHHI KAWNA MARASAW HMIALA TO LYMA SU.
ROCKEY STREET VAIH FATLE HMIPHA. THLAOTHA
-
|2010-11-21 16:11:03 Ko Ko from Malay - Congratulations !Za chhih ngaita kawpa Unaw Mara zy dua nama hno ta Happy Christ Mas chih bye ei cha buh ei. Kei mo Malay Mara Awnano zy byhna ei ma thopha kaw pa Charge miakha ei ma hnei.Khapa ma acha ta khia ta cha Seminar liata Malay Mara saw eima chana sia kawpa thati nata Mara Evangelical Rai hriana Council For World Mission East Asia Region hnota Mc. Daniel T.Hie Tha tawta Paper Presentation a hnei thei pa he acha. Seminar bie tla pi pacha FULLNESS OF LIFE , EXPOSURE ON MIGRANT ISSUES tapa chata, Asia ra liata ra kha tawta rakha la hno ta via ahlao pa zy thati nata Asia ra chho ta Refugees zy thati he reih pa hmao pa acha. CWM EAR tawta cha naw zy chana chata khapa hmo zyma ei ma tao khei thei hra awh tapa rei chyu eita,Khazopa ta eima Paper Presentation hnota byhna apie hme syh tapa ei ma pa hno kaw. Seminar avaw hlao thei pa zy dua tawta Khazopa Kyh pachana Ao thata ei ma toh kaw. Khazopa cha Ky pacha na acha hmeh syh tlaina. CWM EAR Seminar Thla chha na he Khazopata byhna pie maw sy. Amen.
Zah na chota,
Krista lialiata
Mc. C.Au ko
Local Secretary
MEC, Malaysia
-
|2010-11-21 16:16:05 thatha - MEC thatiMEC TA WCC MEMBER A VAW CHANA
Rev. Dr. L. B. Siama1
Biehmiapa
Mara Awnanopa cha ti nata tlâh, a chyhsa kyh a pachapa a chapa vata a awnaopa Office chhao Mararah lia cheingei ta a soh. Sievawna rairupa rah liata a ypa awnanopa a chapa vata varopi a eihrahpa ta a ypa hawhta a cha. Chahrasala a theina hawhta khizaw liata awnanopazy nata akaona hneina kyh liata â pahy kawh ngasa. Eima nôpaw hmiatuapazy hriapasana vata ary la hawhta khizaw awnanopa akaona liata he hawhta member a vaw cha haw.
1. Myanmar Council of Churches (MCC - 1st May, 1985).2
2. Christian Conference of Asia (CCA – 1989).3
3. World Alliance of Reformed Churches (WARC – 1993).4
4. An Associate member of World Council of Churches (WCC - 3rd Feb, 2001).5
5. Lutheran World Federation (LWF - 2010).6
He hawhta khizaw kaoki apahlypa awnanopa phu/py zy nata akaona hnei awpata tha miah patlôtuhpa cha kô 16 chhôh Mara awnanopa phu no (MIEC, MIC)7 tahpa ta eima vaw chhaihna kha a cha. He achhaihna heta awnanopa akaona pathaihpa miah a pavâsa kawpa a cha. Kô 16 eima chhaih khai tawhta hmiatua nôpawzy hriapasana vata 1986 liata MEC tahpa moh ta apôhkhapa ta Assembly chhao hmaohkha tao theipa a vaw cha aw. Chavata Maraland Gospel Centenary (1907-2007) Biephuahpa liata “Marapa ta a pasô chaipa cha Apôhkhana a cha” tahpa y ta, Ahlâna liata “ta Ahlâna liata “Awnanopa nata chipho apôhkhana eima tei aw,” tahpa he eima pahâkhei chaipa miakha a cha hra.
MEC ta khizaw awnanopa akaona liata a hlaopazy hry liata World Council of Chruches (WCC) liata member a vaw chana kyh achyhta ei vaw palasa aw.
WCC member cha awpa ta hria pathaona
MEC he awnanopazy apôhkhana kyh liata a pahy kawh kaw. Chavata General assembly ta Rev. C. Thaulei he MEC vyuhpa ta MCC liata hria awpa ta vaw pathlie ta 1996 tawhta Executive Secretary (Mission and Ecumenism Unit) liata a vaw chakao.8 He MCC liata a chakao nota eima awnanopa hmasie nawpa kao hluhpi ta a pachapa a cha.
MEC General Assembly (1999) ta Rev. L. B. Siama he General Secretary ta a vaw tlyh. Yangon a vaw tlyna hmiatua chaipa liata MEC heta WCC member cha awpa aphana kyh nata member châ theina kyh Rev. C. Thaulei nata ama reipahmaoh. Cha cha 1999 June liata a cha. Rev. Thaulei ta, “Bossey liata ei y no kha Hubert van Beek ama tahpa he a pahno nata ano he member châna kyh liata a patupa a cha. Keima liata chhao he form miakha y ta, he he na pabie pachhi vei, a tah. Rev. Siama ta form cha a phapa ta a reih khai nata cha daihti liata MCC Associate General Secretary a chakao haipa Rev. Smith Ngulh Za Thawng nata a tyh. Rev. Smith chhao WCC member châ awpa thata vaw khokhei ta he hawhta a reih. “MEC cha member 35,000 a tloh mah leipa vata full member hia thaipa cha leipa aw ta, Associate member he nama hiah khiah apha aw,” a tah. WCC châna kyh liata abyuhpa zydua achu khai tawhta Rev. Siama ta August 4, 1999 noh ta Lialaipi (Apha-aw) liata taopa MEC Executive Meeting liata a ngia khei. Member zydua khokheina ta MEC cha WCC member châna hiah awpa” tahpa biepathlupa a cha. (MEC/EC 008/99-03 biepathluna). Chatawhta WCC member hiana form cha pabie khaipa a cha tawhta MCC tawhta Rev. Smith Ngulh Za Thawng khokheina châ chathipapa ta MCC chapiapa ta WCC lâ pangiapa a cha.
He hawhta WCC member châ awpa ta hriapazina cha MEC General Assembly (2000: Sabyh) liata General Secretary ta a vaw report na ta, Awnanopa Macha thokhazy ta vaw khoh khao vei ei. Ama khoh leina chhâ chaipa cha “WCC cha sahrapa nawbaw 666 a phaohpa a châpa vata Krista dyutuhpa a cha” tahpa ama pachâpa vata a cha. He kyh he âdo/dolei chhopasia awpa ta MCC delegate Rev. Thang Tin Sum hruapa a cha. Ano ta dawh kha chhôh dahma “khapa vata ma WCC ta sahrahpa nawhbaw 666 a phaopa a cha”, tahpa awnanopa thokhazy ta ama pachapasi tahpa kyh a chhopasia. Chatawhta Awnanopa Machazy ta ama no vaw vâh ta WCC member châ awpa he ama vaw khohpa a cha.
He member châna awpa kyh liata âbyuhpa zydua hriapazi khaipa a châ tawhta ta Kô 2000 liata WCC ta MEC thatih achu awpa nata luhpazy atyhna hnei awpa lyuchapa a vaw tuah. Cha a tuapazy cha Mr. Hubert van Beek (WCC Executive Secretary for Ecumenical Relations, Geneva), Ms. Woraporn Tharawanich (a member of the Central Committee of WCC, Church of Christ in Thailand), Archbishop Mahn San Si Htay (the then Bishop, General Secretary of the Myanmar Council of Churches) zy ama cha. Amo sahlaozy he December 1, 2000 noh ta Yangon tawhta Sittway la ama sie. Cha liata Yangon tawhta chhihthatuhpa cha Rev. Siama (GS) nata Htp. Teihra9 zy ama cha.
December 2, 2000 nohta Sittway MEC-EM office liata atyhna hneipa a cha. Cha liata Mr. Hubert van Beek ta “khapa vata e, MEC heta WCC member a châ khoh? Khapa hmô awpa nama beiseih” tahpa zawpi hmiakô liata hiahrina tao ta, General Secretary ta he hawhta a chhy
“Mara awnanopa ta WCC member châ awpata maniah hriatuhpa cha kô 16 chhôh eima vaw chhaihna he a cha. He chhôh liata akaona iema pahleipa vata eima palôh keichheihnazy, hmia haonazy, sawhkha court liata eima khonazy hawhpa hro eima tyhpa akhâzie nata awnanopa eima vaw pôhkha tawhta eima hro alyzie zy, apôhkhana cha byhna tona a chazie zy he keimo hawhta awnanopa avaw chhaipazy hnoh ta chho awpa eima khoh. Cha leipa chhaota khizaw awnanopa nata akaona hnei hra awpa nata awnanopa hriatuhpazy pachhuahpanohna liata chhao hmasiena hnei awpa eima khoh, a tah.”10
Cha tawhta “Mara Awnanopa Thatih Pachhohpa” tahpa chabu ama hnoh ta piepa a cha. Cha châbu liata WCC member hiana liata châropa (MEC-MCC, WCC-MCC, WCC-MEC) zydua chathipâpa a cha.
He atyhna liata MEC tawhta ahlao theipa nôpawzy cha Rev. HC. Bizo (Moderator), Rev. C. Silto (ES), Rev. F. Nokha (ES), Rev. Victor Ve U (ES), Rev. Cr. Chhaithia, Rev. Satu Ve U, Rev. KT. Chhaza (Mission field Director), Htp. Teihra (Yangon Church Elder), Macha Tledô (Lialaita), Pinô (Ngephepi)zy ama cha. Cha daihti cha Missionary training tao haina daihti a chapa vata pachutuhpazy, missionary-zy chhao ama hlao. Marara rah tawhta “Dawlei (Darling) Missionary Choir” ta hla pha kawpa ama paryhpa a cha.
WCC delegate Mr. Hubert van Beek ta Sittway liata MEC a tyhna kyh he German rah, Postdam khihpi liata taopa WCC Central Committee liata report-na a hnei. Cha liana chata MEC cha WCC Associate Member ta amapypa a cha. Cha noh cha 3 February, 2001 a cha.
MEC ta WCC member a cha khai tawhta chhao thokha cha WCC châna nata achhuahna ama pahnopasia leipa vata “WCC Thatih” tahpa chabu ropa a cha. Cha chabu cha awnanopa ama ngiahna phiehru awpata Rev. Siama ta 2001 December liata a papuapa a cha.
Mara Awnanopa WCC member ta ama pyna awpa Central Committee (29th January - 6th February, 2001 in Potsdam, Germany) a hlao awpata Rev. Siama hruapa a cha. Chahrasala passport hmô thei leina vata sie thei khao vei. Chavata 2002 kô liata Geneva: WCC Office liata taopa Central Committee ahlao awpa ta hrua heihpa a chapa vata Rev. Siama chhao ta WCC Central Committee (August 24 to September 6, 2002) he Geneva liata a hlao thei haw hra.
Biechhana
Mara awnanopa he WCC ta miah a pahnopa vata eima lypa cha hleipa ta Khazohpa ta khizaw awnanopa akaona liata a theina hawhta chakao hra awpata tovyuh miah a piepa he eima lyna tlao a cha. Awnanopa he ano deita a y thla ha awpa châ leipa ta phu/py hropazy nata akaona a hnei lyma awpa a cha. He hawhta member eima chapa he amo tawhta khapa tlyma eima hmô awpa vata châ leipata ama ngiahna liata eima chakao theinawpa he tlao a cha. Bei Zisu biereipa heta he bie he pachha ei sila:
“He sahlaozy châta deita a hawpa châ van a, ama bie vata kei nâ ngiapâ awpazy châta chhao a hawpa ei cha, ama zydua ta pôhkha ama cha thei nawpa ta”. (Zawhana 17:20).
-
|2011-10-21 17:44:20 AnonymousGermany sawhkha ta vaibechhe 2800 global warming hmala nawpa ta Mizoram a vaw piepa he ei saduthliena hlaopatlo n'awpa chata vaw cha thei sala ei ta kaw dia! Zozam times tahma reih nah ta, ei palo liata "sustainable development nata area development scheme" peimawhna a y rili via kaw cha maw.
| < Prev | Next > |
|---|









