He article pha kawpa he vaw reih cheingei hra ma y.
KEIMA NÔ LÂ TA CHÂ PAPHAOPA
Syuhlo Beichakhei Mara
Hyderabad: 10th Feb, 2009
Haosalia râh phapa hlupi y hrasa,
Ei khibôhpi thângiana paithei vei;
Syna opi liahri tlona lia,,
Lôhpangatuh phapa ei hnei.
O ei puasai tawhna khata hmo thiehpa hlupi ei hmô lyma. Phahnai khei chhao ei chhuah ngaita. Na pasyuna nata khokheinazy chhao kha ei vao lymâ hra. He ei khitlyna râh kawh ngaitapa he a ngia tlaina! Eina, ei hmo tyhpa nata pahnopa thokha deikua chachho leithei vana.
Nepal râh nata sawhkhâna saipata saiheina hlupi chhôhsolô lia a kaw la tyh hrasala ; Viahna zyta “Nepali” eina vaw tapa ei deikuala, “Nepal cha khapa maw? Nietheipa chi a cha ma?” ei ta tyh. “Chinese” ama vaw ta na deikua, reih pathlie leipata ei khôsai lyma ei. Mizoram tawhta a zupa ei chazie ei reihna ta cha, rei awpa ama hnei chyh kaw. “Maraland” ei ta na deikua la ‘A tlâhnabie’ eina reih hôlô tyh ei chamaw! Chôkhazoh saiheipa Maraland he la aw! Eina, Sadôzy, Leipaliezy, Lyu nata ku raihriah hropazy kha la ei khiahlô deina tla ama palie.
Vahneichhih kawpata hmasiena chhao varo tlai eina baichhi ha hra. Viasa thokhazy nata eima khiekha laino ta, viasa pakhata “No Smoking” tahpa a tawh thlahpa cha na pahmô ta, “A y zie na pahno ma?” tahpa ta eina hiahri haino ta, viasa hropata “Chyhsa na mohnao, cha hawh pazy la a hy hma pahno leipa rai y khao veih ei” tahpa ta ei châh a vawrei haino ta, achhy pado thomo ei khohpa vata “A mô kha ta na” ei vawta thlah pazy kha ‘No Smoking’ dei cha lei pata ‘Smog’ thatih nata chi a chhihzie chhao ei pahno ha bâ hra. Hmo tao awpata viasa zyta eina hrua haino ei ta, a peimawh viapa nata leithei-leipa a y hapa vâta “Ka peih lo” ei vawta thlah pazy kha la aw! Reihka nai nata angia viapazy a y hôlô thlahpa tlai. Chahawh hrana chata Viah reih ei thai hra lei tawh tly cha ei hie hâh kawno chhaota “Achha he” tla ei ta tyh. Tahmala Valentine’s Day- yzie chhao ei pahno pasia kaw bâ hra. Sâhma Daoh hluh kawta, “moleina chavei” chata hrawsala, a chazie na reih pasia khoh aw. “Beer-chhochhi la na Karaoti hawh deita kha a châ” chata heih mawhsala, “Sâhma daoh liata a ypa cha veima?” na ta heih pyly aw. Châvata thatih hropa tlao ei chavaw chho tua aw.
He hawhta a châ; Hollywood Star-moh patha ngaitapazy hlâta cha eima O kachha liata a ti nata râh kyhpachapa vâta khôtho chhao pua amâ pasai khaoleipa Aung Sang Suu Kyi kha ei pasâh-savia ha ba. Princess Lady Diana (L) hlata cha a râh châta a hrona sôh ngaitapa a pahlei hapa Benezir Bhutto (L) kha rôhna ta via thlah hraw vachi ma? Mother Teresa chakaona rôhnazie kha napacha bei hra tlyma i? Viahnazy ta British sawhkhâ thata maochhie tyh hra ei sala, keila a py khai thei vana. India râh hmasiena thata ama tlôkhei tahpa ei pahnopa hleikhô ta, R.A. Lorrain nata a chhôhkhazy hriahpasazie nata rôhnazie he za achhih hmeiseihpa ta ei pahno. “Zaozi hlâta Kawlaw a tiah via” tahpa Bieso hawhtlai khata sapa thatlôna hlâta a peimawh viapa chhao ei pahno pasia kaw bâ hra. Mongyuh (English)na he ama reih thai ngâsa ei ta, chahrasala, achuna liata ama rapasua ngâsa tahpa chhao my hra vana. Râh thokha; Japan, Korea, China, etc., zy he English reih thailei kawpa cha eita, chahrasala ama sosahzie he Khizaw liata a pahno leipa rai y mapi. Puhpa S. Hrachu ta “Byhna eima topazy he a palai nawpa chavei” a tahpazy kha ei pacha tyh. Ex- President (U.S.A), John F. Kennedy ta “Râh châta tao theina miakha chha ei hnei hra ma?” a tahpazy na pacha beih hra tlyma? Eina, “Khazohpa hleikhôta eima boh nawpa hropa rai y vei” na tahpazy chhochhi kha la my cha-cheita vana. Ado kawpa tlai! He zydua vana heta Chôkhazohpa cha athieh pata ei reithai aw.
Chahrasala Eina y, ei viasa thokha zyta Marasaw thatih ama vaw reipa cha la; ei viasa ngachhih ngaitapa chhaokha zo thai khao vana. St. Dawnga Kt. Nata Puhpa Derick Salai ta “Pazutâbalapa” thatih ama ropazy kha eina patheisa kaw. Chi nata pho châna chhao sianô khao leipa, Pazutâbalapa hawh deita Marasaw eima pôh pathlei aw tahpazy ei pacha tyh. Chi hro-pho hropa pasâhsa viana palohru a hneipazy eima hlu kaw ba khiamaw? Mara reih thai khao leipa ta reih hropa khacha achadai thlâh pazy, Marasaw châna zakheipa nata thapasana y khao leipa ta mopakha hmasiena ngâlâ pacha peimawh thlâh pazy eima hlu kawba pa a lyu. Chha vaw y awpa, eima pathlazy he kheihawpa chyhsa tama ama vawpua ba va tly tahpazy pacha nahta thatih cha chho awpa hlupi ei hnei hra. Chahai nota byhna eima topa Mara reih he eima bohna lathlôh pha kawpa a châ pata ei pahno hra.
Chi-pho hropazy (Mara reih a hmâh leipa) eima reih saita bie nâ chho tyhpazy kha ei châ vaw palai kheina kaw tyh hrapa tlai; A tahma deikuala keima tlai chhao he reih hropa (English, Hindi, etc.) hlazy nathlie tualeipa ta mokuh ramâ rai khai thei khao vana! Viasazy ta “Siaha lia y thlâhpa tlaita Mawreih chhao thai leipa cha, Tipa liata a ypa chhao a tlu vachi” eina vawta tyhpa ei chhao kha maochhie thei khao va ei na. “Marah reih hela Tiria haosâ chaka vei” ama vawta tyh pazy chhao kha ei vawzo daihma ha bâ chamaw! Khapa vâta Mara reih hma nawpa achyh kawbapa ma a cha tly i? Eima râh liata Thatihbu, Siku, Châbu nata ahmao pakhyna liazy ta eima reih hma chyhkaw ba khiapi maw !
Eina, ei hmo pahnopa thokha ei cha vaw chho via tua aw. Ramâ la tlaicha Marasawzy a keihmô pakhy pita, bie peimawh kawpa eima pachia. Chahai nota pacharôhna hmi khochhih leikawpa na phao chheih thlâh chamaw! Achhapa cha naw; eima zydua ta Mara reih eima hma tla khao leipa vâta a châ. “Na mâlâzy tlai cha” na ta ma? A hmeiseihpa ei chavaw chho tua aw ;
“Ei vaw pikhei ei reih cheina,
Hy a lei aw pasai vana,
Pasô ei si a ngianazy
He thyutlia eima daihti chhôh ta.”
Tahpa ta Puhpa H. Zacho ta hla a vaw phipa kha a dovei na ta khiata cha, he hawhta a cha hi:
“Chôkhazoh kuhria Mara râh
Manô-mapawzy laizaolaona
Riahpha ngachhi lôhpi phaopata
Chariah hmia lia chhao a papha beih vei
Pasaipha laina Mara râh.”
Puhpa Laicho Notlia ta a vawta hra kha zaw. Ah! Ei chavaw chho via tua aw :
Chôkhazoh saiheipa Maraland
Haosa ei kiano chhao
Chhôhsolô lia lôpanô haw nâ bô
Hiava hmasiena lôhso phao pata
Sihnô kua leita ei zi aw sie tuapazy.
Eina, pahno-pasia via nakhoh khiata la e, eima hla phi thaipazy kha a saohiah pachhi tua ma y.
Phusa tlua pata Iah-so eima lo ngatyh pazy hlâ khata la ei pikheipa ei reih cheipa heta ei palôh a hria via ha ba. Mara reih tlaita ei moh na vaw so hapazy chhochhi kha la pachana eina pie kaw. A chhapa chhao na pahno thlah hra veima i? Chi hro-pho hropa tawhta eima bohna nata apôhkhana lâthlôh hmiatua chaipa a châ. Khazohpa ta thatlôna nata laiseih n`awpa châta chhaichhi (Language)pha ngaitapa maniah a piepa he arôhna tlaina. Eima râh chhithatuhpazy khata Mara reih he cheih-chalo amâ chhuah beih hra tlyma? Phusa ngâlâ ama tlua khiatala apha leikaw aw. Phusâ hlâta Chôkhazoh hmosai piepa he rôhna via tlôta. Eina, keima py ngala bie kaw sala, ei viasa hropazy ama nodi kaw tlôh khiata cha kheita e râh phapa cha eima ngia thei rai aw? Cha hawh hrana chata, mopakha hneirôna ngâlâ ama pacha khiata cha chha vaw y lyma awpay châta cha lâthlôh phapa rai y thei thlyu vei. Ei chavaw hiahri chanei tua aw, chi hro-pho hropazy ta eima râh liata ama lailaozie(beizie) kha na pacha beih hra tlyma? Puhpa Derick Salai Solo ta “Miah ama pho khai dahdei he zaw” a tahpazy kha rohpady leithei tyh vana.
Puhpa K.H. Beithie ta “Thaina a sôhzie” a reihpazy kha hma phahnai ba hra ei sihla pha veima? Hlâno manô-mapawzy kha ama thlâh khao tawhta kaw thyu pakhua ei sala kheita lôhpi ama phao hraw va tly i? Eima râh saipata keima tlai chhao he navaw hmô mawh ei sala raithlih chhaota Peirâh lâ ama lie khoh thlyu aw. Ama pahra n`awpa suh ykhao leipa hleikhô ta Mara reih hmâ nawpa ama hmô khao raima? Châvata, khapa vâta Mara reih he a laiseih theilei kawpa ma a châ? Tahpa he Nôpawpazy kha a vaw saohiah la, “A cheihtuhpa ama chyhtu haw” ama chavaw ta khiata la e “Khazia e nama chyh?” vawta thlah va chi.
Ah! Eina, eima râh chhithatuhpazy he ama hneirôh hôlô tlaina. Bierei chhao ama pahnie hra. Chahrasala bie sakha eichata khohpacha naw; Mara reih a peimawh zie nata pho hropazy ta miah ama pho haipazy ama pacha peimawh hlavia la Iah-so(Ginger) lo aw pata ama chavaw pasyu heihpa chhaota vawzo khao tiarâh kha y. A zua nawpa chhao a y leipa tlaikha. Bierei thai kaw tyh hra ei sala, Phusâhla chhaota Chôkhazoh hmosai piepa he rôhna via tlôta.
Notes:
(a) ‘Ei vaw pikhei ei reih cheina’ tahpa Mara Pho Hla pha kawpa he chyhsa thokhazy ta Puhpa H. Zacho (L) phipa hawhta reih ei ta, chyhsa hropazy ta Puhpa Dingi Paw phipa hawhta ama reih hra. Châvata, he hla he a phituh hmeiseihpa tahma taihta pahno pasiana y mah vei! Chyhsa hlu viata Puhpa H. Zacho phipa hawhta ama py.
(b) Eina tahpa he Marasaw zyta maniah asatuhpa nô (Mother) eima awna moh a châ. Chapi chizy ta cha mahno nata mahpawzy (grand mather & grand father) awna moh châta ama hmâh hra.
| < Prev | Next > |
|---|






eima reih palaiseihsa rairu tah kha ei s'u.
He Article pha ngaitapa he vaw reih chyu ula pha ei tahkaw dai.
Eima reih hmapa sie sawpa eima ngiaroh awma?