He article pha kaw pa he vaw reih hra tua ma y.
Achuna ta pakhaisapa Mara Awnanohpa
by Mama Chozah
Friday, 28 September 2007
Aizawl: Eima missionary nazy thatih he pahnopasia viata, Mara sawzy chata nata Khazohpa rah chata ama piepasana he my thei bei aw mapi. Na pahno leipa a y holo thei, he article he rei cheingei hra ma y. "He liata ei y, na tua la,"(Isai 6:8) tahpa ta Abeipa awna ao avaw chy ei tuhpa Krista Pheisai riaphahpa, R.A. Lorrain khata a chhohkha nata viasazy asaohiapata tari noh 11.02.1905 pa liata "Lakher Pioneer Mission" cha London khihpi liata avaw padua haw. Tari noh 18.01.1907 liata London khihpi rohna ngaitapa 'Notla tia leina rah' ama vaw tah tyhpa siesaipa ta khihtlyna lathloh lia noh hlupi nata za hlupi rietheina nata rairuna hlupi zy seipahliepata tari noh 26.09.1907 zala dawh 4:00pm liata Saikao khih ama kaw ngia. Saikao khih he 'Mission Station' awpata ama hma pazao lyma na suh a cha. R.A. Lorrain nata alapino zyta Saikao khih ama kaw ngiana noh he "Thatihpha Tlonanoh" tahpata a ko chareita eima cha-o(hmah) tyhpa he a cha. Tako 2007 he Vaili mahno nata mahpaw ta Marapa zy thatihpha pakhaisa awpata Marapa rah ama kaw ngiana noh tawhta ko 100 atlohna "Maraland Gospel Centenary" ko a vaw cha haw. Abeipa ato tao thei tuhpa hnohna chata eima lyhna zydua y mawh sy.
Maraland Gospel Centenary aly awpata apatopatiana chhao sie lyma ta, tahma he eima hmah pathao lichi a cha. He noh nata daitih liata eima hry liata miah apahlao thei khao vei hr`aw eisala Marapa Chi nata Pho tha ama pasana nata ky ama vaw pachanazy deikua he Mara sawzy palo liata thi theih khao beileipa awta, khizawh a y chho via cha Marapazy palo liata mei hawta a ia via rili lyma aw. Chhazaw hrona thatihpha bie ta eima rah ama vaw pakhaisa tawhta ko 100 na hmah haba awpazy pi heta noh nata daitih a sie haw chiepazy eima za sai khiatala Marapa sawzy chata ko ngiatlapa nata nohki noh hla lei viata eima my thei khao lei awpa Lobo peimawh ngaitahpazy miah ama vaw bopa noh zy sai a cha thla haw! Marapa zy chata ama taophana nata hriapasana rohna zie he atano liana heta reih a chhuah sihla eima reih khai thei nata chhao pangiasa a chhi veih.
Vaili mahno nata mahpaw ta Marapa zy chata ama lobo pazy hry liata a peimawh kawpa sakha cha Marapa rah liata Siku(achuna-O) ama paduapa(pahypa) he a cha. Marapa sawzy pi he thatihpha ta pakhaisapa eima cha hlata cha zohna biehneina ry liata a charei thlah ha tyhpa cha pita, khaina angiah ngaitapa ta thina nohpahli liata a tyuh thlah hapa, a hripa achhy ta tlahsapazy, asaithupazy, loka asapazy, tipo nata thohko laipazy a chhyh ta tlahna a tlua lai thlah ha tyhpa, sa thisaih palopa ta eima khazohpa* avaw chhyh pita, keimo nata keimo luh chhao avaw la laih thlah ha typa zy eima cha. Cha-tlatluta rah zohpa zy pakhaisa awpata cha achuna(Education) deileipata la Abeipa thatihpha bie chhona ky liata thatlona nata laiseina a y lei kaw aw tapa eima Missionary-nah nova khata ama vaw hmo pasia kawpata a la. Eima rah ama kaw ngia dyu tawhta Mara reih avaw chu hnolo lyma eita, he daitih liana heta reih hropa khapa hmahta y tla leipa ta, chabu a saohia awpa chhao pi hra vei. Chatahrasala, thla charu(Six month.i.e.March 1908) chhoh eima rah liata ama vaw y tawhta Mara reih a rei ru ngaitapa cha reih theipata nata ropa hmo awpata a y rai rai leipa cha Marapa zy hry lia apahlao pata eima aony zy, eima reih chei dah zy avaw chu lyma pata Mara reih A, AW, Y, B,(Alphabet) cha miah ama taopa thei haw. He deisai chaleipata achuna Siku-o chhao thlai ama paduapa haw hra.
Eima pahno chyupa hawta achuna(Education) he Colonial daitih liata Awnanopazy ta thatihpha chho pakaw na`awpata ama hma chaipa chhaichhi(Instruments) peimawh kawpa sakha a cha. British sawhkha chhaota a rah pakaw n`awpa ta chhaichhi ahmapa zy hry liata a peimawh kawpa cha hra ta, a rah la pazy hnota thatlo kawpata nata y zie hnei kawpata ryurei ta, a mohoh thei nawpa chata lathlo pha kawpa chhao a cha hra. Adyupi eihnona(2nd World War) khai tawhta rah thokha zyta amo khota ryureina no eihpa hneita, ama ku-pheita tlaita a dua thei awpata khona nata riaphana zy, novana nata sona zy apahneisa tuh chaipa cha Christian Missionary-nah zy hriapasana kha acha tah ei sihla eima tah chhei tuh nata pangiasa a chhi veih. Colonial daitih liata Missionary nahzy kha ama chakaona nata thatihpha chhohna ky liata Direct Evangelism hlata Written Evangelism kha ama laisei viana chaipa chata, ama hlaotlona thaby chaipa chhao a cha hra.
Chahawna hrata, Vaili mahno nata mahpaw chhaota keimo Marasaw, rah zohpa zy zohna tawhta khaina rah la chhitha awpa nata mo hropa nata chi hropa zy hawta pakhaisa hra ta, eima hry liata thatihpha chho pakawna awpata chhaichhi ama hma chaipa cha Written Evangelism kha cha hrata, eima za reih haw chiepa hawta eima rah ama vaw ngiah tawhta reileipa liata achuna Siku O chhao thlai ama pahy tahpa eima pahno. Cha ama Siku paduapa cha 'Mission Siku' tahpa ta amoh bipa cha ta, he Siku liata Marapa saw cha avaw chu tuahpazy he Khazohpa bie nata hla(Chorus) zy ama vaw pachu ty. Ko 1908-1909 tawhta 'Thatihpha Zawhana' Chabu cha R.A. Lorrain ta vaw palie pathao ta, a bo bo ta patlo lyma chiepa zycha Siku hawti zy hnota pie pachhua lyma tyh ta, bo hropa a palie khai hei hla via cha a hawti- satlia ta ama kuzo cheingei ta patly pachhua lyma eita, ama reih chanei ngathlah ha ty tahpa Vaili mahpaw Chabu ropa tawhta hmoh theipa a cha. Eima pahnopasia via thei nawpata Mission Siku tawhta Marapasaw achuna a patlo tuah chaipa Riato, Tisopi khihpa ta Vaili mahpaw hnota a cha paphaopa rohpa he dua mo tua suh u:
"School liata ei chupa Jehovah thatih nata Zisu Krista pachhana thatihzy kha pachapazi ngathlahah tyh nata, nohchareih thlachha chhao ba vana, na khokheina nata Khazohpa ngiachhiena zawhzi ta a tlah ngasapa ta ei y lyma chy"
Marasaw Mission Siku liata angiah tuapa nahzy kha Khazohpa bie angiapana ama hnei hlata Siku avaw ngiapa nata cha avaw chu tua pazy cha eita, charei nata roh vaw thai ei ta Abeipa bie Bible tawhta pazy avaw chu ei ta, ama vaw pahno khai tawhta Krizyhna lata avaw pie thei chyu chyupa ama cha. Eima Missionary nah nova khata Marapa rah lia ko 3 chhoh tlai chakaona raih ama vaw hria khao tawhta ngiapatuhpa moh chyhta zy ama pachu haipa Siku hawti zy hry tawhta ama vaw hnei. Thytu Tlapyu he Marapa zy hry tawhta Krizyhna liata moh avaw ro tuachaipa nata Kri avaw zyh tua chaipa cha ta, tari noh 16th September, 1910 liata Khazohpa bie angiapa ba awpa ta bietluna avaw taopa a cha.
Eima Missionary-nah nova ta rairu kawna chota Siku ama padua hnoloh ngana daitih liata a thaona la liata cha Marasaw zyta achuna he pahnoh kho veih ei. Moh ho ama chhuah elipa 'Lushei' nata 'Pawi' hawti nahzy tlo vaw mohoh hri ei ta, he nahzy ta ama khih la chyu ama vaw lie lilaw sai haw nata cha Siku zy taihta daitih reileita chhoh cha ama vaw khaw pangapa tlai kha a cha! He daitih liata Vaili mahpaw bie reihpa he a rohna tahna ta, Aeipata Marapazy ky miah avaw pacha eih zie zahmoh pathi hei nata, Abeipata Marapazy pi he Isreal sawna zy hawta miah avaw tly eih ha tlai hra mah ma he ei vaw ta.. R.A. Lorrain tah a chabu rohpa liatapa bie he dua mo tua sihla:
"……he rah liata a khy pi ta, Siku eima paduana chhapa he Lushei reih ta pachu awpa ta a khypa cha leipa pita, eima chhuah chaipa cha Lakher(Mara) hawti Siku pangiasa ta, ama reih cheingei ta cha pachu awpa nata mohoh awpa ta a khypa tlao eima cha."(R.A. Lorrain: Five Year in Unknown Jungle. Page-22).
He bie he Maraland Gospel Centenary a ly awpa Mara saw zydua pita eima palo liata avao thei sihla, alynabie reihna cha pahnoh suh vy. A thei khiatala keimo achuhaipa nata Mara saw thyutliapazy chha pi hetala he bie he my thlahah leipa ta atanoh tawhna tlai heta eima pachana pathi-palo liata laichai sala, he bie he keimo Marapa zy chi nata pho ta miah vaw padua tuhpa chata, athaby chaipa nata apahniena chaipa chhao acha tahpa he a thei thlahah suh u. Vaili mahno nata mahpaw ta Abeipa lia apahniena chota ama paduapa Siku O cha vaw laisei via lyma ta, Marapasaw hry tawhta cha achu khopa chhao ama po viana lyma a cha hra. He liata eima my lei awpa peimawh kawpa cha- Siku raih he ama chakaona ky liata thatihpha ama chho pakaw theina chaipa cha ta, chavata Siku raih liata tiama ama vaw papua kaw tyh. Ko 1929 tawhta Chano chachuna nata hmobieh zy pachuna chhao vaw pahy pathao eita, Mara chano zy hry liata chhao laiseina theilapa mota hmoh theipa a cha. Cha thai tuapa zy cha Krizyh hmiatuahpa nata ngachhi kawpazy cha ei ta, ama y na khih nata vaih chyu liata Abeipa pachhana thatihpha tla avaw aw khei hmiatuahpa zy chhao ama cha hra.
R.A. Lorrain Eucation Ministry he Marapa saw zy eima noto hro liata laiseina nata hmaseina lathlo phapa miah pahmosa tuhpa chata, Mission Siku tawhta avaw chu papua tuahpazy cha pachu-tuhpa raih zy vaw hria pathao ei ta, khihtla nata rah taopathi na ky liata chakaona raih rohna ngaitapa cha ama vaw hria lyma. Keimo khota ryureina no eihpa hnei khona pathi palo avaw pahneisa tuhpa cha he Lorrain Ministry he cha ta, atahma ta Autonomous District Council* eima hneih theihna thabypa chhao a cha eima tah thei hra aw. He dei chavei, Mission Siku heta Marapa sawzy kaoto liata hmasiena nata laiseina miah tlo kheita, Marapa zy hry tawhta Doctor zy, Engineer zy, State Civil Service zy, All India Services zy, Central Services zy, Pastor rohna pazy, Missionary rohnapa zy, Evangelist rohnapa zy nata Professional line chinano nanopazy liata tchhao Marapa saw hry tawhta ama vaw pua thei haw ba hra…! Atahma cha sapa nata thlahpa liata byhna hlupi pie baichhapa cha pita, eima khihtla hrozy, khihsa totuhnazy, O nata lyu zy, eima nie-baw nata abusai awpa zy taita hmasiena nata laseina hlupi thatihpha hmotao theina chata miah vaw tlo khei haw..
He eima rei ha chiepa zydua he eima Missionary-nah zy hriapasana theila rohna kawpa zy sai a cha. Chavata, Marapa sawzy pihe Isreal sawna zy hawta Abeipa atly patlua eihpa Chi nata Pho sakha cha hra pita, eima rah rahzohpa he rah khaipa nata Abeipa chareina rah cha awpata Missionary-nahzy hmapata achuna(Education) ta pakhaisapa nata awpapuapa eima cha.
'Abeipata hmo rohna ngaitapazy miah taopata eima ly ngaita.' Hlazy 126:3
| < Prev | Next > |
|---|














Eima chhituhpa nahzy he chyhsa pa deita ama...
Eima rah chhithatuh penawh zy dua maw ama h...
Update on 16th May: Deputy Chairman chata P...
Leader phapa cha chyu awhpata ei kho kheina...
Ama (rate) khajie ma acha vatly, pahno byu ...
i kha azaw ma he khazie achava tly ? pahno ...
Eima vaw taopathi haw. Nama comment zy he e...
Hmiala daihti liata Maraland.NET eima tly n...
hm, khapa chamaw a chakhypa hawhta na pahno...
a chakhy da............... eima politician ...