Maraland: “Gift of Beino?” - Kaladan Project nata KMMTP zy saina cho ta
by Dawnga Khithie
Camp: A.C. Guards, Hyderabad.
Hlanoh tawh chhao ta Beino chavah he ta a eihpachaipa ta Mara sawzy cha he ta ngiatlah achapa ananona he avaw hneitlaipana a cha. Hindu nawh ta ama phoryhpa (culture) nata zyna (religion) liata Ganga nata Saraswati chavahzy ta yzie ahnei kawpa hawh ta, Mongyu nawh chana (identity) palasana lia ta Thames chavah khacha ahniahnana ahneipa hawhna he ta, Mara sawzy phoryhpa nata chanapa liachhao he ta Beino chavah he ta thari a i kawpa avaw cha hrapa a cha tah lei thei aw ma pi. He he cho Khazoh ryhraona cheingei na a cha eima tah lei thei lei n’awpa he a y hra hmeiseihpa a cha. Eima mah-no nata mapawzy patuapahlyna/zyna khizaw liata nata eima phohpa liazy chhaorai he ta duasu peimawh kawpa liata a ypa hleikhota, atahma thyutlia thyutheihpazy chha lia heta su peimawhpa liata a y viapachai heipa nata a ypazao lymapa cha a cha. Daihti eima hma haipa he ta a hmia liata miah atlokhei kawpa khizaw liazy chhochhi he cha Mara sawzy cha ta Beino he a peimawh via lyma awpa ta a lyu.
Kaladan Multi-Modal Transport Project (KMMTP) tahpa ama rei chah ngala chhao he ta eima hmiala liata hnabeiseih vata thathyu achhi ta, nohro daihti hropazy hlata Chho la chyhsa, Siaha lapa chyhsa cha he aphasa (nuam) via rilingapa a cha. He KMMTP project he ta chyhsa hlupi cha no-raihna eima hnei thei hra awpa ta pangiasapa a cha. Achhapa cha, eima politician chyh tan nata mopakha mohmiapasai kawh kawna ahneitheipazy ta ama saduthliena nata rah-ma rah hawh tlupo ta ama bielohhawh reina daihti liata ama reipa hleikho heta cha, chyhsa chakhypa to he ta Beino he chavah sakha tla acha chakhyh hrapa cha ta, hleidy daopa a cha hla chhochhi kha cha hmasiena maniah apakhatuhpa, chavah ahaola achhih palie kawpa kha cha tyh ta. Anodeikua cha, pachana pasoh kawpa pachana chota, hmiala chha avaw y chiehpa, eima hma haipa nata avaw y heih awpa zy syhpahmaohpa ta hmo y dah eima chucha cha he ta cha, Khaozhpa ta Mizoram chata, a eihpachaipa ta soh hnawhtaona liata, lapi thiehpa pahyna chhaichhi chata avaw patohpatia pahe tlao acha tahpa ta pacha thei awpa a cha aw. Tawhta, daihti reipi hmasiena ta ahriapapha hmeiseih leipa Mizoram chho lapazy cha chhochhi cha loh-nah (Sekibuhchhuak) ama rei tyhpa tlupo hawh ta a hmasiena nata ativyhna chhaichhi liata maniah patohpatiapa he a vaw he zaw tahpazy chhao ta eima tah thei ngyu hra aw!
Achhapa cha, he project he eima pahnopasiapa nata eima hia papuapa cha tiarah lei vata; zawpisahpi cha rei lei, eima sawkha nata rahchhithatuhpa politicians, a eih pachaipa ta Chho (Chhimtuipui) la chyhsazy chhochhi cha he chochah bie akhypa nata azupa dahdei chhao eima pahno hmeiseih hlata, ko 2001, March thlahpa syulyu tawh khata ‘detailed project report’ cha pachhuahpanoh syulyu hapa avaw cha haw. He chochah vaw palasa abyuhna chhapa cha, kha hawhta project report pachhuahpanohpazy a chanona khata eina nakhao vaw pava hapa chaha sila cha eima rah chata phahnaikheina kyh hlupi hmochhi thei awpa cha pangiasa achhihpa a y hra. Atahma duasu liata deikua cha he project heta apananona nata hmasiena lathloh avaw puakhei awpa he ahmoleipazy hawhta maniah achapia-chapa thlahpa ta maniah akhosai thlah awpa alyuba. He project he Ko 2011 tlyma 2012 pa liata patlo hma awpa hnabeiseihpa chapa heih ta, i achhih kaw. Rah ryureina biehneina laipa achabatuhpa liata Mizoram sawkha lopo achalawna pahnopapha ta, New Delhi mohmia pasaina a pahno thaipa chyhsa eima peimawh kawpa chhaota alyu.
“Multi Modal” tahpa achana hawhna tlai he ta, he project heta a thyukheipa a y holo. Chazy cha: Sittew (Akyab) baly apahana su India ta ataopathipa ei nata apapitlohviapa hlei khota, Beino (Kaladan) chavah cha balyh siethei awpa ta a pachhuahpanoh. Chahleikho ta, motor lathloh tao’pa nata gas/oil pipeline tao’pazy he a cha. Atahma taihta ala dah he cha keimo Siaha District he ta cha he project tawhna he ta eima thohkhei muarua awpa a y leipa ta ala. Motor lathloh laipa (highway) nata gas pipeline zy hra cha eima district zy asie pahlie lei awpa ta ala ngahai. Lytai district heta thata he project thaw he ama saoh awpa ta pacha sila; motor lapi chochah lia chhochhi cha Laloo Prasad (Railways minister) reihkah kawpa ta, “Hema Malini baihkhai hawta amohpa” ama hnei awpa hawh ta pacha chy sila. Tawhta, Siaha district la asie thei awpa ahluahtheipa pheizy chha avaw tly tyh hra awpa hawhta eima pachapa thlah ba kha tly ma! Mizoram state chhoh taihta baly angia/atlo thei awpa chasala cha eima lyna aki kaw awpa cha taraw ta, chahrasala he hawhta hmalana deikua atahma nota cha y mah tlo leipa ta. Chahrasala, Kaladan Hydro-electric Project (KHEP) stage-II liana he ta hnabeiseihna cha eima hneithei chy hra awpa ta a la.
Atako 2008 February thlapa khata DoNER Minister khi avaw tly nota avaw zi hrapa RITES (he KHEP project ahriatuhpa) Addl. Director chhao khata Ngengpu (Lytai tawhta Km 40 ahlapa, Saizawh khih kiahpa) tlona taihta kothaona tawhta kochhana taihta Baly a kawsie thei awpa a chazie a reipa chhao kha a cha. He hlao patloh awpa ta deikua cha, ko 2003 liata KHEP Stage-II report kha mopasia ta achana pahnopazi awpa deikua apha kaw aw. He KHEP-II he Sihtlangpui khih kiah liata pa-o awpa achhuahpa a cha tlai hra. Ti a o n’awpa cha 66 metre tawhta 109 metre ta pasah awpa ta pachana a ypa he pachapasia viapa ta achu pasia awpa apha kaw awpa a lyu hra. He tikhaoh awpa pasah nawpa pachana a ypa he Mizoram chhoh liata khatainorai ta baly avaw ngia thei n’awpa ta tahpa tlai a chapa ngyu aw. Tawhta, Beino he Mizoram state chhoh liata ngazo nata lohry daidopa nata alolaipa zy ahluh kawpa vata baly laikawpa pasiesa awpa cha hmo ngiaroh achhihpa achana chhao a y hra. He rairuna khokhah n’awpa he ta Sairang tawhta Ngengpui taihta tlahbaly pasiesa awpa achhuahna chhao a y pa ta ala hra. A sano he ta hmo hlao patloh thei leipa deikua cha chachachei ta aw vei. He rairunazy he DoNER Minister Puhpa Mani Shanakar Aiyar chhao ta pahno thlahna cho ta, 2008 February thlapa liata khi vaw tly ta central la alie pakhua nota thatih alapakhypazy hnoh ta, “Rairupa chahrasala, hmo athei lei bubo leipa cha cha hlei vei.” (Difficult though not impossible) avaw tahpap kha a cha.
Sodaona, factory nata tourism lachhah ta eima athokheihna awhpazy duah sai heih tua ei si la, he Hydro-eletric project deita chhao he ahlao a tloh theipa chasala cha power/electricity la chhata tha ta eima tivyu awpa a lyu. Ti pa-opa va heta Mawrah cha Balyhta khatino raita a ngia thei ha hra awh ta. He Hydel project report he atako 2008 March-April thlapa rachhoh ta patlo khai’pa hawhta pachapa a cha. Kheihawhta hmalapa ma a cha, kheita ma eima rah hmapa, chi cheipa nata sahroh/rah sa, chyhsazy mia a hria awh tahpa zy he eima pahno chhao byuh ta, a peimawh kaw hra.
Aizawl tawhta Kolkata lalai motor lapi hlata Sittwe la tawhta Baly ta Aizawl a kawtlo awpa he 454 km ta ahnia via ta, hmo phao ma chhao motor Assam state kaw chapia awpa hlata Kolkata-Sittwe-Aizawl baly hmahpa he ta quintal kha liata Rs.186.80 lyma ta a ma anao via lyma syulyu ha tloh ta!
Eima district ta a hnabeiseihpa nata peimawhpazy tlah awhkhei awpa chhao adaih kawba. Haosaino Project eima hneihrapa ama taotia dah nata eima rah chata amah ma dah cha pahno chyuhabapa cha ta; Haosaino Project ta power a pie papuapa tawhta eima rah ta eima topazy, nata he project power piepapuana control room dahdeipa chhao eima rah tawhta la papua (paru) syulyu ha ei ama tahpa zy he pahno thlahna cho ta, KHEP-II he cha eima laichadai awpa he a peimawh aw.
Sihtlangpui khih kiahpa rachhoh liata KHEP-II ti pa-opa he achhuahna hmeiseihpa a ypa acha chhochhi khiah cha thata atahma ta eima motor lalai nata khihzy he ta a tao awpa a lyupa ta a la. Aryhpaohna hropazy maniah ama pachapa tua awpazy achavei khiah cha ko 7-10 avaw y awpa liata cha khihzy chaopona duasu rairu kawpa liata tlao eima y aw tahpa he chi achhih ngaitapa a cha. Achhapa sakha cha, atahma ta eima communication thaby chaipa Beino hleidy chhao he ti pa-opa vata vao awta ti ryla tlao a y awpa ta pangiasapa cha ta, hupo achhihkaw awpa alyuna a y.
He hawhpa vangala deikua he ta he project ta eima hmialia sie lyma n’awpa hmasiena nata ativyuna maniah a vawtlo khei awpa eima hmochho lei awpa deikua pha chachei ta aw vei. Keimo chha (generation) deita chata eima pacha awpa phahra aw vei. Keimo ta cha ko chyhta chhoh tlyma cha he rai vana heta eima tao thlah awpa chhao a byuhna chhao a y thei hra aw.
Keimo chha ngala dei thahdanah awhpa eima pacha awhpa cha leipata, eima pathla chha hlupi nawhzy cha ta tlao pachana eima hneih awhpa a cha. Chadei chhao chavei, eima dona nata tovyu awpa lia cha lohraoh kawpa ta hmah eima la ngah awpa a cha. State hro nata su hro lia zy tah project nata development a vawtlopazy, politics a khaikheihna chaichhi tah party nawh zy tah ama vaw hma tyh haw he eima rah liata cha a tlo eima pasai awhpa chavei. He hawhpa hmo he eima dyuh ngah awhpa a peimawh hmeiseih. A tliata lia chhao khata political party hropa sawkhana ry liata project ypa a chapa vata Tata company car tao n’awpa su Singur (West Bangal) liapa cha ama pakhawsa thlah hrapa kha vaw cha tah; he hawhpa party politics khochhih leikawpazy he keimo cha ta a chu n’awpa chasala a pha ngasa awh.
Izie (Egypt) rah he “Nile chavah hmohpie khohchhi ngasa pa” (‘Gift of the Nile’) ama tahpa hawta Maraland he ‘Gift of Beino’ eima ta theih hr’aw va? A chavei khiah, Beino he, “Sorrow of Maraland” tlao eima tah hrih aw va tly ma!
Note: Satlia Dawnga Khithieh he article pha kawpa rah issue hmeiseihpa acha theipa project laipa eima rah liata eima phahnai khei thei awpa a vaw y haipa liata apatohpatiana chata pachana pasoh kawpa a vawthyupazy vata a cho liata eima ly kaw. Ano he MA (History) a patlo tawhta atahma he Hyderabad liata a y ngahaipa a cha. This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it .inThis e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it liata email theipa a cha.
| < Prev | Next > |
|---|










pei kaw na....cha sala hmo sakha....khazoh ...
He Siaha liata hmo a tlo pa he apei ta hlei...
well done n its really comforting n happy f...
Its really nice to hear n see the success o...
He a pha kaw nata ei pangiasa hra. Eima rah...
Anieparu pazy he Varah ama kianata nama pan...
Alyh a chhih kawna..He hawh na hetah rah ch...
MNF daihti ta minister nata officer zy ama ...
Khi acho liata na reipa khi ado kaw. Bie da...
Minister he a pati niena ma a pakua tahna m...