He article pha kawpa he vaw reih cheingei ma y.
A RÂH NATA CHI PHO CHÂNA HRO
K. VABEIHMOSA (M.A FINAL)
BIEHMIAPA
Marâpa pih he eima Beipa Zisu Krista vâta alyuchâhpa RA. Lorrain hmâpata noh atlah chyhta khih atlôpa hawta eima vaw châ haw, Eima vâ a hnei ngaita kaw. Ano ta eima Râh nata Chi/Pho kyhpachâta pakhaisa awpata akhopa hawta nata pabohsa awpata a khopa hawta Keimo chhao eima râh kyhpachâna nata pabohsa khona hro eima hnei hra awpa a byu hmeisei. Khazohpata mia a tlyh hawta, râh pha kawpa mia pieta, cha liata keimo nata keimo eima râh nata chipho aboh nawpata sapa nata thlahpalâ liata ryureina, achhihthana pha kawpazy a hnei thei awpata maniah taopa heita, eima vâ a hnei ngaita kaw. Atano hehawpa duahmo liata eima dua tita eima duahmo awpazy, eima pachâ awpazy nata eima tao, hriapazao awpazy he Marâpa râh nata chipho âboh n’awpa châta khâpa he maw a châ tahpata pahnopasia awpa avaw byu hmeiseih haw.
1. MARÂ PA A VAW PUANA.
Marâ pa he a hmiatuata nochhi lâta Tibet râh liata a vaw y tuapa hawta pahnopa/reipa a châ. Tibet tawta py (group) sâno lâta vaw pua eita, a hmiatuapa py (Group) he Brahmaputra Valley lâta tawta a vy ei ta, Assam , Nagaland, Manipur nata Arunachal Pradesh liata ama y. Ahropa he Irrawaddy River lâ tawta âvaw ngiapa group zy he Indian Territory liata a vaw ypa hawhta reipa ama châ.
2. MARÂ PATA MOH AVAW HNEIPAZY
Marâ pa he chipho hropazy awna tawhta moh he Sâpalih(4) avaw hnei.
1. “LAKHER” tahpa he LUSEI nah miah ama awnapa a châ.
2. “SHAMTU” tahpa he KHUMI nah miah ama awnapa a châ.
3. “SHEDUS/SHANDOOS” tahpa he RAKHEN nah miah awnapa a châ.
4. “MIRAM/ZO” tahpa LAI nata Chipho thokhazy maniah ama awnapa a châ.
Chhopasianazy cha MARÂ (LEAVING LAND) râh a puasai laihpa or râh thiepa or râhphapa atluah laihpa, chahawta, Â hnaina lâta apahrâpa (Chyhsa),mathhi lâta chyhsa,miram tahpa he Lai nawhta MAURAM tahpa lâta chhopasia eita,Ramawh thih liata apahrâpa tahpa lâta ama chhopasia.Atahmâ taihta moh yzie he asiano tu leipa hawhta a châ chy.
3. MARAPA CHIPHO
Vaili Mahpawta,Mara tahpata areipa chiphozy cha,ZOPHEIH-VYTU-LAUTU,CHAPI-NGIAPHIA-SABYH,HAWTHAI-LOCHEI, ZYHNO-LIALAI-HEIMA nata TLOSAI-SIAHA zy he a châ.He zydua pahlyh pakhy khaipa he MARA tahpata reihpa/awpa a châ.Pahnopasia bâ su suh u.
4. MARAPA HE MIZO CHA MAPI
Marâpa saw thokhazy pita eimâ pahnopasia leina vâta mizo eimâ tah haw tyh,a pei ngâsâ.Marâhpa he Mizo tahpata ama reipa chiphozy liata âhlaopa cha mapi.Encyclopedia of north east India rona bu liata Mizo nata non-Mizo tahpata pachhaih hapa a châ.Mizo tahpata ama reipazy cha,Lushai,Hmar,Paite,Ralte,...etc zy ama châ.Non-Mizo tahpata ama reipazy cha,Marâ,Lai nata Chakma zy a châ.chavâta mizo tahpa moh he âmo chhôh liata chipho sâkha hawhta ama reipa zyduanpahlyhpakhy khaipata awnapa moh hawhta a châ haw.Khiahta cha non-Mizo tahpa liata eima châ hawpa vâta mizo chapi tahpa cha asianô ngâsâpa a châ. mo hmata marâpa he mizo châ vei ei maniah ama tah hawpa tlai ta,keimo ta mizo eimâ tah tyhpa cha nozah âchhih kawpa a châ.Mizo châ mapi Marâ eima châ.(Châbu sâkha liana cha Marâhpa chhao atahmâla Mizo amâ tah hawhrabâ na,tahpata ama ro)
5. MIZO REIH CHÂ VEI,LUSHEI REIH
Hmar, Paite etc. Nawhzy hmahta mizo reih châ vei.Lushai reih a châ,tahpa zyta ama reih tyh.Chipho sâkha hawhta âreihpazy hmata ama chakhiechrieh kawpa hawhta âlâ.khiahla lushai heta ama reih he mizo reih tahpata tao awpata/âpyh awpata khota, ama chipho zydua apahlyh khaipata awnapa moh Mizo tahpa liata ama reih he Mizo reih a châ tah awpata âchhuahpa cha a châ. Cha y zie cha, Lushei heta Mizo tahpa he âmo eih hawta âpyh awhpa a kho tahpa chhao âlâ pasia hra, Chavâta, Hmâr, Paite...etc. Hmar reih cha hmar reih, Lushei reih cha Lushei reih tahpa ta ama reih tyhpa a châ. Chiphho Sâkhah hawhta âreihpazy hmata âlahpa-eih na ama hnei kawpa tlai ta, Keimo Marâ pa chipho nanopa hawta maniah ama reihpa nata Chipho nanopazy tlai pihta, Mizo reih nathai ma tahpa zyta reih pihta eima siechhei ngâsâ, Feeling pha kawpa hneihpa âchhuah sihla a pha kaw aw. Mizo châ mahpi mizo reih châvei tahpata rei awhpa he alapa-eih na hneipa châ leipata,âdopa liata âduana acha.
6. MARÂHPA CHÂTA ABUABÂ KAWPA
Mizoram state chhôh liata a ypa eima châ vâta,khataih lâ tawhta âvypa ma na châ? maniah ama tah na ta, Mizoram state tawhta tah pita, mizo chi ma maniah tah ei ta,mizo eima ta pathlei hah tyh.Cha liana chata marâpa chipho eima châna nata Marâpa eima châna duahmo cha leivia ngâ kawta,chahawta Marâpa moh cha a leivia ngâkawna lâta âchhi haw.Chihro phohropazy ta Marâpa moh cha ama vaw pahnona awpata ari Ngâsâ bâ aw vei mâ?He he Marâhpa châta a buabâ kawpa cha a châ.
Chavâta,hiahrina liata âdo ngâsâ pata eimâ chhyh thai awpata âbyuh hmeisei,kheihawpa lâ tawhta avy pama na châ, Khâpa State tawhta avypa mana châ? tahpata maniah ama hiahri khiahtacha Mizoram State tawhta eima tah awpa a châ. M izoram State tawhta tah ei sihla, Mizo chi mâ na châ? Maniah ama tah khiatala Mizo châ mahpi MARÂ-pa na ei châ tahpata eima reih awhpa a châ. Kheihawhpa chi/pho (Tribe) ma na châ/Khâpa chipho chyhsa ma na châ, Khâpa chyhsa ma na châ? Maniah ama tah khiatala MARÂ eima tah awhpa a châ. Thokhata Mizo sai eima châ, Mizo eimâ tah awhpa a châ maniah ama tah tyh. Ama pahno leina vâta châ thei awhta, Hiakha lâta maniah ama mohnaona khâpa sawta maniah ama rei leina, chahrychabiepâ awhpata maniah amâ chhuahna cha châ thlâ aw vei mâ? Non-Mizo tahpa liata rohpa eima châ hawpa tlaita.
Marâpa he chipho laipa eima châ International Bounbdary vâta râh sâno chhôh liata pachhaihpa eima vaw châ haw. Chavâta chipho chyhpa hawta âlâpa eima châ. Apei ngâsâ. Chihro / Phohropazy chhaohta pho laipa hawta miah ama hmô chyuhpa a châ. Suno lâta eimâ pachhaih hawpa vâta chipho chyhpa châ leipa pihta chipho laipa eima châ tah pa he khâ pahno ei sihla a pha kaw aw. Eima pahno awhpa cha Mara tahpa he Mizo tahpa hawta a châ.
7. POLITICS VÂTA HRO ÂTHLANA/ ÂCHAPAOHCHAPOHNA
Myanmar râh liata chin state tahpa cha Mizoram State tahpa hawta a châ. Chin tahpa cha Chin state chhôh liata chipho a y-pazy pahly pakhy khaipata awnapa moh, a râh moh hawta a pyhpa a châ. Anodeikkuala hnôhlâ liata chipho thokhazy i.e. Tidim, Thado, Paite, ....etc zy heta, âmo liata chipho sâkha hawhta âmâ reihpa zydua pahly pakhy khai awhpata awnapa moh he amâ vaw bih haw. Cha cha ZOMI tahpa a châ. He Zomi âtahpa na’wzy he India liata, Manipur state chhôh liata y hra ei ta, Mizoram liata ama y hra, Chahawta Mizo âtahpa na’w pyly he ama châ eima tah thei. He moh he Mizoram State avaw hmô tawhta tha avaw tlôh ngâsâpa hawta âlâ. India nata Myanmar liata a y-pazy heta âmâptlah awhpata âlâ. He rakha tawna heta Zomi atahpazy heta âchâhta Chin a tah kho khao vei ei. Chin châ mahpi Zomi eima châ amâ tah haw ty. Chin amâ tah kho khao leinapa he Zomi tahpa ta apanano kho ei ta, Moh amâ bie hawhpa vâta a châ thei aw. Chahawta Chin châ (Literature) he LAI châ he châta, Chin reih (language) tahpa he Lai reih he châ heita, He vâ na heta Chin tahpa moh he Lai nawh moh, Lai nawh eih hawta ama pachâ theina vâtâ a châ thei hra ngyu aw. He rakha tawhta Lai nata Zomi a tah pena’wzy he adyu ngâsâ ei ta, achakhiah ei ta, ama hao ngâsâ, Chavâta India liana he Mizoram State or Mizo tahpa he Myanmar liata Chin state or Chin tahpa hawta tao/pachâsa hra awhpata amâ chhuah. Ano deikuala Myanmar liata Zomi tahpa moh, India liata Mizo tahpa moh amâ pachhaih hawpa vâtâ nata amâ bie hawhpa vâta Mizoram State chhôh liata chipho a y-pazy duata Mizo â tah thaikhaipa châ khao vei. Chavâna chata India liana cha Mizo nata Non-Mizo tahpa he ama pachhaihpa a vaw châ.
He liata no-âh âchhih kawpa deikua cha Lai nawh heta Lai a tah tyh leipa eih ta, Mizo a tah eih ta, Mizo sai eima châ, Mizo eima châ, Mizo eima châ eimâ tah awhpa a châ ama tah tyh. Myanmar râh liata amâ chakhiah kawhpa tlai, chahawta non-mizo tahpa liata rohpa ama châ hawhpa tlai. Thokha cha ama pahno leina vâta a châ thei aw, Chahawta Political right vâta a châ thei hra aw. Ano deikuala he hro a thlana dâh he Marapa nata a Politics Or Political rights vâta châ thlâ haw vei mâ?
8. APEI KAWPA
Marâpa saw Marâpa râh liata a y-pa thokha Lai nata Lusei reih ahmâpazy pihta, Keimo cha Lai or Lusei eima châ, Marâ châ mahpi eima tah ty, Apei ngâsâ, Eima reih pa cha Historical tahla âdo thei aw, Anodeikuala, eima History lâchhâh khata eima reih awpa byuh khao vei, History cha History haw tlaita a châ haw. A râh moh, a khih moh, a râh su a y-na khih moh kha keimo y-napa a châ hawh bâpa vâta keimo eih hawta, moh hawhta eimâ la Or reih bâh awhpa a châ. Apamohsana ta Zyhno liata a y-pa Vytu Or Viapa ta Zyhno châ vana Or Zyhno a tah leipa sala, Vytu Or Viapa ei châ â tah khiahtala, Âdo thai aw mâ? A y-na khih kha ano eih hawhta areih bâh awhpa châ vei mâ? Vytu Or Viapa atah sala, Kha ala pa-eihna khata, Khazy châ khata nata âmo châta apha hnaih khao ma? Avaw puana lâ or Historically ta la Viapa tahpa ta areih pa cha âdo thei aw. Anodeikuatala a vaw puanapa kha a y-na râh, Su/Khih châ khao leina vâta byuh khaoh vei. Chavâta Zyhno liata Khih atlyhpa châ leipa ta a y—pa tlaoh a châ hawbâ pa vâta Zyhno atah awhpa a châ.
Chavâta moh hmia liata H, K, S ...etc tahpata eimâ roh tyhpa he eima pho palâsana châta Zyhno châ vana/ Tlôsai châ vana, chahawta Marapa châ vana tahna châ leipata, eima châ na pho palâsana tlao a châ. Marâpa râh liata a y-pa tlao eima châ hawbâ pa vâta eima râh, eima khih, eima reih tahpata eima reih bâ awhpa a châ. He he mahnô mahpaw ,tawhta a vaw y ha’wpa hrozie kha eima reih khona châ leipa ta, atliahpa liata avaw y-pa hro he eima reih khona tlao a châ. Chahahawta Marâ reih raita a pahno mâ leipa, Marâ râh liata Political right chhaota a hnei mâ leipazy hrokha eima reih khopa châ hra vei. Marâpa tovyuh zydua a hly khai hawbâpa, ahnei hawbâpa hro he tlao eima reih khohpa a châ. Chihropa pachâna, alahpa eih-na eima hneina vâta, kha chi nata râh châta phahnai khao leipa ta, Keimo châ chhaôhta phahnai khaoh hra’w vei. Chahawta, Keimo nata eima râh raona lâta tlao a tlô kheih. Marâpa pachâna eima hnei khia deikua ta cha, Marâpa râh châta phahnai awta Keimo châ chhaohta a phahnai hra’w.
9. CHÂ
(Châ heta Marâpa chi zydua hmaokhata maniah asypahmaotuhpa a châ)
Châ he chipho Sâkha eima châna apalâsa hmeiseituhpa a châ. Chipho châna liata hnei awhpata a peihmawh chaipa chhaoh a châ. Châ he eima pabohsa leipa khiatala eima râh nata chipho châna hro nawkaw awta, chahawta a râh nata chipho kyhpachâna kha keimo liata y-tuh thai hra’w vei. Châ eima hneina he eima châna hro apa-ihsapa a châ hra.Chihropazy ama châna hro panawsah (influence)nawpa châta ama hmâpa apha chai tyhpa cha châ he achâ hra.Chavâta eima châ he eima pabohsa,pasâsah,cheichalo thai leipa khiatala chihrophohropazyta mania ama disao/pahnienawapa nao kaw aw ta,eima châna duahmo chhao âhnai via lai lymâ aw,chavata eima châ he cheichalo,pabohsa via lai lyma awpata achhua sila,eima châ eima thaina nata eima khâsia ngâna he eima râh nata chipho pasâsahna nata kyhpachâna hrôh eima hneina a palâsahpa achâ hra,chahawta eima râh nata chipho pabohsa ngâna liata apeimaw chaipa a châ tahpahe my kha su u.Châ he eima bohna chaipa acha.Maniah acheichalo chaipa achâ.my awpata achhua leipa sila thai via lyma awpata tlao âchhua su vy.(Châ he cha Tlosai/Marâh cha eima tahpa chhaoh a pha saipa acha.
10. MOH
Moh he apeimaw kawpa a châ hra.Marâhpahe Mano mahpaw tawta yzie ahnei kawpata Moh he azâ bie lai tyhpa eima châ.Eima Moh zyduahe yzie a hnei khaipa achâ.Cha cha Chipho sâkha eima châna cha achâ.Chahawta Chipho sâkha eima châna apalâsahpa,apasiapanosapa nata apa-isahpa chhaoh achâ hra.Marâhpa moh eima hneina he eima râh chipho pasâsahnapa,cheichalonapa châ hra ta,chihropazy liata Marâhpa chipho eima châna apalâsah ngâna nata apahnosah ngâna chhaoh achâ hei hra.Marâhpa moh eima hnei leipa khiatala,marâhpa eima châna pakha chihropa chhaoh,keimo nata keimo chhaohta apahnopasia thai khaoh aw mapi.Apamosahna ta Esther,Vt.Merry,J.Malsawma.......etc. tahpazyta eima moh a ro thlâhpa cha Marâhpa eima châna pakha alâpasiana,pahnopasia thaipa châ khao leipata,âlâ pasiana kha y khao hra vei.Chavâta atahno eima râh liata abuabâ chaipa nata a râh thazeina pa a châ chaipa cha Chihropa moh abie tuhna,chihropa reih hmâtuna,he hawpa hro he ahlutu ha bâpa vâta eima râh hro he âhualua ngâkaw bâpa hawta a châ,eima tah thei.He hro heta eima châna hro âpahnona kha a pahleisa via ngâ kaw.Thokha râh liazy cha keimo chopho moh nâ bie khiatala,sawkhâ rai na hmôna nao awta,na hmô aw,eima chapie aw tahpazy taita reina a y.Khiala moh chhaoh he Châ(literature) nata reih (language) hawta chipho apalâsapa,apa-isahpa nata aparônahsapa a châ hawpa vâta achângyu aw chu.Chavâta eima râh chipho moh he eima phaoh cheingei awpa âbyuh hmeisei.
Atahmâno tawta chihrophohropa châ,reih nata moh eima râh liata eima hmâ khai haw khiatala,sawchhâ/chhâ heihpa liana cha Mârâhpa châna zydua lei khai aw ta,MIZo or Lusei... Origin lâta eima puakhai /lei khai ba aw.Chatina cha chipho araopa or leipa tahpata awpa eima châ ha aw.
11. REIH
(Reih heta Râh rina(boundary) hrieta chiphi miah apachhaihpa a châ)
Chihro Phohropazy reih a byuh tuh leipata hmâpa hlâta cha eima reih kyh toh liata hmâpa he pha via vei mâ? Chihrpopazy reih cha eima thai ha tawhta cha a daih thlâh ha vei mâ? Eima reih eima hmâ chyhtu khiatala eima châ na duahmo chhaoh eima my via lai thei aw, Chahawta eima rah nata chi pho kyhpachâna hro a lei via lai thei hra aw. Eima reih eima my haw khiatala eima châ (literature) eima my haw, eima chi pho châna eima my haw, eima châna zydua a lei khai haw tahna a châ. Chihropazy reih cha thai awhpa a byuh hapa vâta eima thai hra awhpa a châ. Ano deikuatala eima chi pho ta reih a hneipa reih eima my nawpa châtala eima thai/hmâ awhpa châ vei. Keimo hmasie na’wpa châtala eima thai awhpa a châ. Chahawta adaihti ta hawta eima thai/hmâh awhpa a byuh. Eima reihta bie reih ngânâzyhe eima châna palâsata, a pa-ihsa kaw hra. Chahawta chihropazy thazeina a pietuhpa a châ hei hra. Atano chihropazy reih a byuh leipata eima hmâtuhna nata eima reih tuhna vâta eima chihpo reih he hmâh awhpata thazeina hro pie ta, chahawta reih hmâh kholeina hrozy chhao pie hei hra ta,a leiviana lâta âchhih lymâ. Apamohsanata, Atano Marâpa râh liata chihro phohro a vaw y-pa, Reih hro a hmâhpazyta Mâra reih raita pahno leipa ei ta, reithai tlâ hra vei ei. Lusei reih saita tlao hmâh eita ama thai hawpa a châ. He duahmo he Keimo Marâpa saw or Chyhsapata reih hropa eima pasâsatuhna, eima hmâtuhna nata reih tuhna vâta a châ, eima tah thei. Keimo ta Marâpa reih lâta pachupa nata reipa hlâta Lusei reih lâta pachu pihta, pareisa pihta, reikhei pihta, Marâpa reih cha pahno thai tlâ khao leipa ei ta, reithai tlâ khao hra vei ei, Lusei rei saita hmâ ei ta tlao ama thai ngâsâ. Marâpa râh cha Lusei’s Or Mizo’s râh hawta eima pachâsa ngâ kaw bâ tahna a châ. Chavâta eima reih chhaoh he pasâsa/cheichalo via lymâ awpata a chhuah sihla a pha kaw aw. Eima reih eima pasâsana he keimo nata eima râh chipho a cheichalona chhaoh châ hra ta, eima râh châ(literature) abohna nata eima chipho châna liata thatlôhna apietuhpa, reiraona a pietuhpa, a châ hmeisei hra, tahpa he my kha ei suh u. A pihna reih chhaoh hmâ kho leipata, chahawta amy thlâ hapa cha, Khâpa hro a hneipa ma a châ aw. A eih viapata arâh chhôh liata apa hrâ/ y-pazy châta.
Chahawta Marâpa râh chhôh liata Chi sâkha nata sâkha ta reih eima hneipazy he eima hmâ lymâ awhpata apha. He he Marâpa chi pho laipa eima châ na a palâsapa châ hra ta, aparôhnasapa chhaoh a châ hra. Zawpi pahno khai thei awhpa ta cha Tlôsai reih he hmâ tyhpa châ ta,.(Tlosai reih cha Bible nata Hlabu liata hmâpa achâ hawpa vâtâ,eima zyduata pahno khai theipa achâ)Chahawta eima Chi reih zyduahe Marâh reih saita a châ tahpa he pahno awpata a pha kaw hra.
KHÂPAHEMAW Â RÂH HRO LIA
(Â râh chysapazy pita a râh nata chipho kyhpachâna hroh he eima hnei awpata abyuh kaw tyh).He (a rahchysa kyhpacha )hro hneina a vaw y thai khaoh leina he sano(4) ta pachhaih sila,i) Âmopakha hro lâ liatala keimo phasana nata apalysah khotuna vâta a châ thei aw,ii)â chysa(zawpi) châna/duahmô lâchhâh liata eima chi hro i.e Hawthai,zyhno.......etc.tahpa eima pachâtuna vâta achâ thei aw,iii)â political hro lâ liata,Party i.e MDF,MNF...etc tahpa liata eima pachâtuna,iv)â religious hro lâ liata,ECM,CCI.....tahpa liata eima pachatuna vâtâ achâ thei hra aw.He pachâna(feeling) eima hneinazy heta â râh nata chipho châta phâ hnai via hlei leipata keimo nata arâh hro rao viana lâta tlao âchhih haw hri.Atahno eima râh a rao ta a pha thai khaoh leinazy he eima social,political,religious nata cultural hro a raota apha thai khaoh leina vâtâ achâ,eima tah thei,he social........etc hrozy a raota a pha thai khao leinazy he,ahmeiseipata cha, chi nata chi,party nata party,py nata py .......etc tahpa hro liata eima pachâtuna/duatuna vâtâ ,Marâh tahpa pachâna(feeling) kha a lei khei via ngâkawpa achâ , eima tah thei.He hro hneina heta a râh chysa hro pahuapaluasata,aparao lyma,cha hawta arahchysazy sapa nata thlapa paraota, thazeina lata âchhih lymâ.Chavata Eima hro liata Khazohpa nata Marahpa rah cha ta tahpa pachana hneina chota atozyduahe eima tao,hria lyma awpata abyuh hmeisei.khiatala keimo nata eima rah ta a zao hawpazydua kha pha leipata y thai aw vei.
BIE PACHHÂNA
Chavâta râh nata chipho a raona ,leina tahpa he khapa hropa cha leipata,chahawta kheihawpa lâtawta a vy awpa kha chahra vei,keimo chhô liata keimo ta peimaw vei, khâpa hmâta châvei tahpata eima pachâpa,eima reihpa,eima taopa,eima hmâpa,eima zipa nata eima hnei tyhpazy hena keimo nata eima chipho a raongâna lâta a châ/achhih haw.Chavâta eima râh nata chipho a boh nawpa eima kho khiatala,achô liata palâsapa zydua liata ngâchhi ngâsâ pa nata papeimawsa ngâsâ pata aduakhei khai sila,chakhiatacha eima mohpakha hro liata â-ihna,thatlôna hro y awta,cha chata eima râh nata chipho zydua thatlôna,â-ih na hmeiseihpa châ awta,âbona awpa cha a châ tahpa he my kha ei suh u.
Khazohpa pata a reih tuhpazydua chô liata nata Marâpa saw zydua chô liata Châ,Moh,Reih...etc,zy he papeimawhsana hro eima hnei khai thei na’wpata Thatlôna hro miah pie chyu maw sy.
“For God and Marâland”
Note: Satlia K. Vabeihmosa he atahma Shillong liata MA Final atao ngahaipa chata Paw Hmotu tahpa ta aw tyhpa a cha. Ko 2005 pa khata Shillong Mara Church liata Khihchhoh Macha (KMC) ta chahnaopa cha ta, Ko 2007 liata khata Macha (MC) ta chahnaopa a cha. Shillong Mara Church liana Finance Secretary chana a patu ngahai. Nochhi Mararah liata Sabypi khihpa cha ta, he hawhpa article pha kawpa avaw thyu vata eima ly hmeiseih.
| < Prev | Next > |
|---|










Keima cha Parah khihpa eicha.Tahma Malaysia...
ngiachhipata khaihmotu khatailiama nay...
avawpha hmeisei
Comment khaw chy ba awpa ta Pahnosana: Dear...
A sei pi ta a vaw comment tuhpa THUMBS UP, ...
Moh hra tua, he he atanoh ma, zahnia? Misu...
Anonymous ta 2012-02-09 07:21:38 ta a comme...
O hluhpi kapa news liata nama comment pazao...