Pachhahpa ta eima y thei nawpa ta khapa e eima tao aw tahpa bietlahpipa hmapa ta Mara Theologian St. Sopai cha ropa he vaw reih la, thlahpa byhna to ma y.
PACHHAHPA TA EI Y NAWHPATA KHAPA E EI TAO AW?

By St. Sopai, Haliya, Andhra Pradesh.
Ahyrai Zisu Krista cha moleipa zy pachhahtupa acha tapa thahtipha bi theipata a papeisa pamai ta pachhahpa ta ei y nawhpata khapa e eitao aw? Tahpa bi he hiahrina ama vawhnei chyu awh, hiahrina avaw pazipa zy cha “pachhahpa eichahaw tlaina tahpa kheita e ei pahno theiaw”? He liata a ei viahpata a peimaw kawhpa, sano chysa tota hiahri theipa a y.
He hiahrina liata a chhyna dohpa ta âhawhpa cha khapavata e pachhahpa ta y awhpa a peimaw tahpa pahnopasiana nata, keimo pachhahna he tlatlopa acha theinawhpa ta khapa e ângia tahpa pahnopasiana he a vaw cha. Khazopata a chysa zy pachhah nawhpa ta Ano tlaita atao awhpa abyu, he bi dôpa zy he Bihrai tawta adua pata eima vawreih pahmao awh.
Châ cheingeina pachhahna:
Pachhahpa eichahaw tlaina tahpa kheita e eipahnopasia theiawh? He bi he a peimaw chaipa khizaw chysa zy ta ama vawty chyu awhpa chhao acha. He hiahrina achhy awhpa he tacha, ahmiatuata chysa pa avawpipathi tawta ano hro liata khapa e a vawtlô tahpa chhichhiapa a vaw cha.
Chaliata, chysa to ta a ma hro liata pachhahna hmotaopa a ma vaw pahnopasia hlata Khazopa Ano taw tlaita hmotaona peimaw kawhpa ‘satho’ atao awhpa a byu. He hmotaona ‘satho’ pa zyhe pachhah achahawhpa ahyrai châta a byupa avaw cha. He liata rei pahlao leina zy y vei.
Khazopa atlypa (Khazopa atlyna)
Ahmiatuata Khazopata chysapa vyu pata ‘hmotaona’ hmo a taopa cha khizaw y hlata chysapa zy pachhah awhpata achhuahna a vawhneihna he vaw cha ta, Khazopata chysa zydua cha pachhah awhpa ta atly.
Ephesi 1: 3-5:-
Eima Beipa Zisu Krista Khazopa nata Paw cha reithaipata y maw sy, ano chata ava suzy liana khita Krista liana chata thlapa la byhna to mania pita. A kypachana liatapathaipa nata seina hneileipata ano hmiakô liata eima y theinaw pata a leilô y hlata Krista liata mania atlypa hawna khata. Angiachhina rônazi reithai awhpata, ano Khopata a lynazi hawta.
Chahawta, Khazopata he khizaw nata achho liata chysapa chi hlupi zycha tao awhpata a chhuano pata daiti a vaw y awhpa zy cha zasaita, chysa zy ta Ano rei angialeipata rietheipasa a ma vawtao aw tahpa cha tlao a vaw hmo. Chahrasala Khazopata chysapa cha Ano a lyupa nata kakuapa tlaita nata phapakipa nata siapaki pata atao. Bihrai ta asiakaw pata reihta, chysapa pakha ta hmata Khazopa mhiakô liata a pathaipa y leipa eita, ahy ta hmata ano sasy ta Khazopa a tluapa rai y hra veih ei, tahpata. Khazopata chysapa he Ano a vawdyu awhta Ano nata azaona atluapa rai y aw veih ei tapa pahno tlôta. Cha cha, he hawna heta
Rawma 3: 10-12 liata reihpa acha:
“Ahyhma asiapa rai y vei ei; pakhahma y chachei vei ei, ahyhma Khazopa a tluaparai y vei ei. Ano leipa lata tleikhai hawh eita, khapahma phahnai leipata y lhai hawh eita; ahyhma hmophapa a taopa rai y vei ei, pakhata hma y vei ei.”
Chahrasala, Khazopata chysapa zy reingia leina vata vaduana zydua tawhtapa pachhahnaw pata a chhuana siakawpa taota, chavata chysapa zy ama hmoparaopa reingialeina vyupata amosasy ta tao awhpa abyu khaovei. Chysapa ta ahmo taopacha raro y kawpa chichhipa châhta, chysapa moleina cha raro y kawpa chichhina hmeiseipa achapa vata.
Chavatlaichata, he khizaw taopa aha hla tawh tlaita, Khazopata chysapa ahyzy tleima cha Ano châta pathaisa awhpata atlyta, Ano atlyna cha chysapa hmotaona, achhuana nata tlao a lyu leipa ta pakhothei rima awhpa hmo chhao chaheileipa ta chysapa zy hmotaopa hawpazy chahra veih. Khazopa bi ta he hawna heta a rei pasia,
Rawma 9: 15:
… Ano chata, “Eingia chhipa maicha ngiachhi awh nata, zaw ei ngiana chô lia maita zaw eingia awh.”
He sakhana liata Khazopa hmotaona peimawpa zy reipapuapa siepahlie pata Khazopata chysapa moleipa zydua châta beiseina hmeiseipa apie ei. Khazopa cha chysapa khokheipahlei hnei tuhpa cha vei (Rawma 2:11; Ephesi 6: 9; Kaolaosa 3:25). Khazopa atlyna liata chi nata pho zy pathluana y lei pata moleina a lai nata a chy tahpa pathluana chhao y hra vei.
Bihrai ta rohta, eimahmopa cha Zawhana 8, liata Sihrypa chanô pachhahna thati, tawta chysa moleipa, Krista hnota khaipa hrapa chhao pachhah pata a y haw nazi chhao Luka 23:39-43 chho liata hmopa acha hra. Chavata, eima moleina zy cha hlukawhrasala Khazopa hmiakô liata reitlapa chavei, keimo tlaita Khazopa la tawhtapa pachhahna hmosaipipa cha palôru hmeiseipa ta khona eimahnei tlaipa acha khiacha, Khazopa a tlypa chysa zy cha awhpita pachhah pata eima y aw. Atano daiti lia tlai heta Khazopata chysa hlupi zy a pachha lyma (Biphua 7:9), chavata keimo chhao cha, cha pachhahpa penaw zy hryliata tahpa zy eima cha hra awh mahta tahpa cha asia kawpa acha.
Atlyhpa penaw zy cha Krista lata pipa a ma cha
Khazopata pachha awhpa ta a tlyhpa penaw zy cha Zisu Krista lata pipa a ma cha, he a ry liata hmopa hawna heta-
Zawhana 6:37:
Paw ta eina pipa mai ei hnota a ma vy khai awh; ahyrai ei hnota a vypa cha papua cheita awh vana.
kheitaraihrasala, Zisu ta a tlyhawhpa chysa pa penaw zycha Ano ‘chhazaw hmo’ châta a hnei awhpa sawzy ama vawcha ha khiatacha, ama moleina vyu pata hmotao awhpa a vawbyu haw hra. Khazopa ryhpa siapakipa bipina liata chysapa cha Khazopa kakuapa tlaita taopa chana hawta, chysapa zydua ta amahmoparaona moleina vyu pata thina taita nata hriena tlaita cheikah awhp a cha zicha Khazopa ryhpa ta ahaw ha tlo hrata. Chavata, chysapa cha Krista hnota pi pata Ano ‘chhazaw ryu’ ‘chhazaw hmo’ châta Khazopata avawtlyh haw hrasa, Krista deikua chata chysapa zy cha Ano ‘chhazaw ryu’ châta hnei awhpata Ano tlaita thina taita a pi tua awhpa a vawbyu haw. Chavata Krista hnota pi hawpa chysa zy moleina vyu pata Zisu Ano tlaita tho kraws chô liata thina taita pasa a taona zawzi deitavata chysapa zy cha chhazaw hriena su ‘meitipo’ tawhtapa cha papuapa vawcha haw eita Krista châta ‘chhazaw ryu- chhazaw hmo’ cha tlao ama vaw cha haw.
He sanona siepahlie pata chysapa pachhah hawhpa zy vyu pata Khazopata ‘hmotaona’ ataopa cha Krista Zisu liata tlao vawcha ta, a rona hmeisei.
Moleina Maophaotuhpa
Khazopata athaona liata a taopa khizaw cha zasai pata, Ano ta atlyhpa chysa penaw zy Krista châta ‘chhazaw ryu’ tah bihawpa chysapa, Ano pathi a pa-iasa tuhpa penaw zy vyu pata maophaothei awhpa rai hmo veih. He he Isai 63: 5 nata Ezekiel 22: 30 lia zyta hmohpa acha. Kheitarai, Khazopa ryhpa siapakipa ta, ahy chysa raita chase Khazopa khinara pathaipa liata angia awhpa ta pasaipa acha hlata, reingia leina vata chhazaw ta athi thlaha awhpa a vaw cha haw nazi tawhtapa pachhahpa ta a ma y nawhpa ta thina taita pasatao awhpa a byuzi areih. Ato, Khazopa ryhpa siapakipa ta a hawpa zydua cha siapakikawpa ta tao awhpa rai avaw cha.
Chavata, zawngiana nata kypachana ‘hmotaona’ cha â raoh theipa rihma cha vei, Zisu Krista Ano tlaita chysapa zy moleina zydua cha Ano moleina haw tlaita vawphaota thina taita pasa a vawtaona liana heta, Zisu Krista cha moleina maophaotuhpa acha zi a vawla pasia hmeiseipa avaw cha. He hawna heta
Isai 53:6 liata reihpa avaw cha:
Eima zydua heta mitakupa hawta pavia pita; eima lapi chyu lata tlei pita; ABEIPA chata ano chô liata eima zydua hmoparaona cha pahni hawh ta.
He vana heta Zisu Krista cha chysapa hawta âtao awhpa avaw byu haw. Krista cha chysapa moleina vyu pata pasa ataonazi lyma hawta, chysapa sawchapawpa lata a vawliena chhao avaw cha. Krista Zisu ta chysapa zy pachhah awhpata he khizaw liata a vyna lyma hawta, Ano chhaocha chysapa haw tlaita adua awhpa avaw byu hata, chavata, chysapa lata a vaw paliepata, he vatlaina heta kraws liata khaipâpa avaw cha. Adôpa hawta, Krista cha Tho Kraws liata tawhpata pzthliapa vawhchata he khizaw liata chhisapa avaw cha.
Galatia 3:13 chho liata eima hmopa hawta:
Krista cha eima vyupata chhisapa ta y pata rypa chhisana tawtapa mania a pachhah hawh; “Tho liata khaipâpa maicha chisapa ama cha,” tahpa ropa cha tlô ta.
He vana heta Krista cha Khazopa tawta pathlua pa acha. Chhazaw nata chhazaw ta Khazopa tawta pathluapa chahawhpa he chichhi kawpa hrina su sakha hawta reipasia theipa acha. He hmodôpa he, Krista kraws liata ama tawhna daiti a awhpapuana liata hmopa acha.
Mathai 27:46 liata eima reihpa hawta:
… Ei Khazopa, Ei Khazopa, kazia eina pathlua chi?
Zisu Krista cha Khazopa tlai acha pa vata nata atlyhpa chysa zy moleina zydua vyupata Kraws liata thina taita a piawhpa daiti adaipaki hawpa vata thina cha a vawtao hawpa acha. He Krista thin alia heta atlyhpa chysa zy moleina zydua vyupacha pakipa tlao a vaw cha hawh.
Chavata atahma, he khizaw liata chysa hlupi zycha, khizaw y hla tawta ‘pachhahna’ liata atlyhpa ta ei y ta, Krista hnota Ano ‘chhazaw ryu’ hnei awhpa châta pipa ama vaw cha hawh hra. Ama moleina zycha Krista ta chhazaw nata chhazaw châta taopa haw ei ta; Zisu Krista cha amo pachhahtupa tlao avaw cha haw.
Chahrasa, Khazopa ‘hmotaona’ rôhnapa sakha a byu via. He chysapa zy pachhahna liata atlyh hawpa zy cha moleipa dei cha eita, Khazopata amo chata a chhuanona khapahma ta pahno tlô leipa eita. Mohropa chysa hlupi, pachhahpa ta a vawcha thai khao lei awhpa zy chhaota a peimaw kawpa pôpa nata thlapa ama hneihra. Khazopa bi ta mania a chho pasiapa cha, ‘pôpa or sâpa’ cha chysapa ama thi tawta achha hawpa chata, ‘thlapa’ deikua cha chhana raita a hnei leipa ‘pôpa or sâpa’ thi tawta a y thlaha pa chhazaw ta ahro thlaha awhpa acha. Ngiapatuhpa pachhahpa sawzy cha ama thi tawta ama ‘thlapa’ cha ama ‘pôpa’ tawhtapa cha pua hata Vara khinara lata lapata y ta, Krista hnota tlao a paha haw. Khizaw chhanano, Zisu avy heina daiti liata ngiapatuhpa zy ‘pôpa’ cha pathyupa ta acha awh (II Kawrini 5:8; I Thysalawnika 4). Chahrasa, moleipa zy thlapa deikua cha chhazaw nata chhazaw ta ‘hriena su’ liata a y awhpa tlao acha.
Anodeikua, atahma atlyhpa chysa zy he, khizaw liata mohropa atlyh leipa chysa zy hawhta tlao ama hro ty.
Ephesi 2:1-3 chho liata eima reihpa hawna tlai he ta:
Namo chhao nama hmoparaona nata nama moleina zy vata a thipa nama cha nona
khata a cha pahro ei. Chazy liana chata eikhanona khata he khizaw rypa hawta nama chareipa kha, a ruapa hmotaotheina beipa atahma ta ngiapâ leipa sawzy chôta a hria haitupa thlapa rypa hawna heta. Cha ngiapâ leipa sawzy hry liana chata keimo chhao eikhanota cha sahpa nata palôrupa khopa taopata eima sahpa aohraonazy hawta y khai pita, mo hro pazy haw hra ta, hihana sawta a pipa eima chapa kha.
A sahpa la liata moleina cha taokho tlôta, a palôru-thlapa la lia chhaota moleina cha tlao a aohrao ty. Pachhahpa a cha ma leipa cha hawpa chysapa cha thlapa la ky liata athipa chata, ano moleina vata chhazaw ‘hriena su’ liata a y awhpa tlao acha.
He he Khazopa ta chysapa vyupata a ‘sathona’ hawta a ‘hmotaona’ cha vaw chata; Krista Zisu ta amo pachhah awhpata he khizaw lata a vyna liana heta a vaw cha.
Hmotao no-âhchhipa pina thiepa
Khazopata a sathona hawhta, Krista hnota ano ‘chhazaw ryu’ châta pihawpa zy vyupata ‘hmotaona’ a taopa cha: atlyhpa chysa zy hrona thiepa lata, Krista liata chatlaipa ama chahawhpa ‘hmotaona no-âhchhipa’ he a vaw cha. Zisu Krista Ano tlaita Nikadima hnota he hawna heta reihta-
Zawhana 3:5:
… Hmeiseitata, hmeiseitata, ei cha chho, chysa ahyrai tita nata Thlapa ta ama pi leipa khiatala Khazopa khinara liata angia thei awh vei ei.
Hmiala chhah Zawwhana 3:3 liata Zisu ta reihta:
…. Hmeiseitata, hmeiseitata, ei cha chho, chysa ahyrai chôla tawta a pipathi leipa khiatala Khazopa khinara hmô thei awh vei ei.
Tita nata Thlapa ta pi awhpa tanazi cha (thatipha)-(ti) liata Khazopa Thlapa pathaipa tawta ‘hmotaona’liata pi awhpa he acha (Zawhana 4:10-15; 7:38). He ‘hmotaona’ he Khazopata Rawma 10: 17 liata he hawna heta mania chhohta:
Chatanachata ngiapâna cha theina vata vaw y ty ta, chatawta theina cha Krista bi vata avaw y.
Khazopa hmorônapa pachhuapanona liata, Anota a pachhahpa chysazy liana cha hmoto zydua a daipakipa ta padua tah. Cha hmoto zydua, a chysapazy châta adaipakipa ta a paduapa cha Bihrai he cha ta, cha cha Ano bi deita tlai he a vaw cha. Chavana chata, he khizaw liata a pahrapa chysa ahyrai ta Khazopa tawhtapa ‘bi’ ama thei hlalei tacha, pachhahpa ta châtheirima awhpa vawcha leipa ta, cha bi cha Bihrai pathaipa ‘bi’ deita he a vaw cha. Hevanaheta Awnanopa chhah avawsiepahliepa daiti lia tachhaota, Khazopata Awnanopa sahlaozy cha he khizaw liata ‘thatipha bi’ phualua awhpata avaw hnaw eita, bi chhao a vawpie lyma eih. Chahawnahrata atano eima chhah nata daiti lia tachhao he ta, keimo chhaocha Krista thita athyuheina ‘thatipha bi’ cha a phualua lyma awhpa eima chana zawzita, keimo cha Krista vyupata lyuchapa zycha eima cha (II Kawrini 5:20).
Khazopa pachhahna raicha tlokhu hriahata, chavata, Anota chysapa zy cha khatino raita chase ama hrochho daiti liata a pachhah thei eih. Hmo sakha deita abyupa deikua cha chysapa cha ‘Bihrai bi’ theina liata tlao a y awh. Pachhahpa amacha patanata Khazopa chysapa zy cha thlapala nakhao nata chhazaw hrona thlapa thiepa cha a pi eih. Tho kraws chô liata Zisu Krista ta, chysapa moleina zydua cha thina ta siekhei khaihaw ta, thyuheina ta a pahnie khaihawpa acha. Chavata, Khazopata a chysa zy hno liata hmo no-âhchhipa nata rôna kawpa ‘pachhahna’ hmeiseipa cha a vaw pahnopasiasa lyma awh ei.
Pananona ronâhpa
Atahma hiahrina, hiahri awhparai avawcha pacha: pachhahna ta kheita e chysapa cha a panano? Ano cha a pipathi haw tahpa cha khapama a y zi? Eimatheithlaha awhpa cha pachhahpa ta a vaw cha hla tacha, ano chysa chahna zydua liata, ano cha atlyh leipa pachhahpa ta a vaw y rima thai lei awhpa chysapa haw deita tlao avaw cha. A pôpa nata a thlapa duata moleina liata aohraona hnei tlo ta, Khazopa a khakhai tuhpa tlao a vaw cha.
Chahrasala atahmadeikua, ano cha tlyuheina thlapa thiepa cha piepa a cha hawh. Chavanachata, ano cha Krista liata hmotaothiepa cha avaw cha haw. Chysapa cha chhi tawta a vawpuano tawta sahpa nata thlapa ta a kipata vawcha hawta, Khazopa tawtapa pachhahna a vawhnei patanata ano cha a pipathipa chysa a vawcha hawhpa vata thlapa thiepa cha piepa tlao avaw cha hawh. He tlaihe hmo no-âhchhipa keimo chysapa pachana ta pahnopasia thei leipa Khazopa tawtapa cha a vaw cha. Anodeikua, chysapa ano thlapa liata pananona no-âhchhipa deikua hmotheipa chata, cha cha, chysapa pôpa a pathlai leipa liata hro thiepa hneina he vaw chata, hroninocha thiepa ta tlao vawphao ha nazi he avaw cha. He he Khazopa bi Bihrai liata hmopa a cha nazi haw tlaita;
I Zawhana 3:9:
Ahyrai Khazopa sapa chata Khazopa chi ano liata a y thlahapa vata hmo parao ty vei, Khazopa sapa a chapa vata hmo parao thei hra vei.
He Bihrai botla liata Khazopa ta mania a pachu pacha he hawna heta acha: chysapa cha pachhahna avawhnei patanata ano hro liata a nanona cha tlao a vaw y haw hra. Chavata, ano thlapa thiepa lia tawtapa cha molei thei khao veih. Moleina cha Khazopa ryhpa reingia leina tawtapa a vaw y pa chata, chavata, pachhah hawpa hrona thiepa ahnei hawhpa chysapa cha a thlapa ta Khazopa cha kypacha ta Ano ryhpa chhao tlao akho haw hrapa vata. Khapavatama a molei thei khao veih tahpa achakhia tacha, ano cha zozawta Bihrai bi pipa zydua cha zyawhpa ta achhuana hmeiseipa ahnei hawpa vata tlao avaw cha.
Khazopa ta atlyhpa chysa zy pachhahna chata a byupa ato zydua paki awhpata a taokhai haw tawtacha, cha chysapa zy pachhahna cha chhazawta vawcha hawta khatino raita pahleitheikhao awh vei ei. Eikha pachhahpa ama vawcha ha tawta cha amo cha chhazaw châta thlalo chhipa hnabeiseina cha amavawhnei haw. Khazopa ta ao hnota chhazaw hrona pi awhpa ta ato zydua a pakikhaihaw pa vana chata. Chavata ngiapahtu hmeiseipa cha khatino ta hmata a pachhah chahna cha leikhao leipa awhta, chhazaw nata chhazaw ta a vawcha thla haw. Bihrai ta reihta, moleina ta tlyma, ahropa kheihawpa zy ta tlyma chahrase, ngiapahtu hmeiseipa cha Khazopa kypachana tawtapa pachhaitheipa cha vei (Rawma 8:35-39).
Chahrasa ano hrona thiepa liata, ano cha pôpa parôpa a pathlai leipa sahpa liata ahro thlaha chy awhpa vata, ano hro liata pahnothaina nata achhuana sano ta vaw y haw ta. Sakha la liata Khazopa ryhpa zy papeisa tah angia lyma awhpa kho thlaha pata, ahiakha la lia tadeikua cha tlao avaw ngiabah ty hra. He a khiakhi kawpa duahmo he Khazopa Thlapa pathaipa tawhtapa, Apawstaw Pawla ta, he hawna heta avawreih pasia,
Rawma 7:21-24:
Chatanachata he rypa he eivaw paho hawh, hmo pha tao eikho nata moleina kei liata a y ty. Ei palôrupa hmeiseipata Khazopa rypa chô liata aly ty tlô nata, chahrasala ei pôpa pachiapazy liana heta rypa nanopa a y tahpa ei pahno, cha chata eipalôrupa rypa adyuta, eipôpa pachia pazy liata moleina rypa a ypa lana chata seita na chhi ty ta. Palô ritheipa eichakawh dia! He thina pôpa tawtapa he ahyma na pachhah aw?...
Eima moleina pôpa khotalaipa acha thei nawhpata cha ngiapahtu hmeiseipa palôruphaozi hnei lyma na he a cha. Ngiapahtu hmeiseipa cha ano thlapa thiepa pahniena ahneithei lyma nawh awhpata laiseina hro hnei lyma ta, cha laiseina hro a pahneisa lyma tuhpa cha Khazopa tawtapa chata; cha cha Khazopa Thlapa pathaipa he vaw cha ta, cha y zi cha: Khazopa Thlapa pathaipa ano tlaita ngiapahtupazy hro liana he ryu a rei thla haw tahna he vaw chata, cha Thlapa pathaipa cha chhazawta a ypa lyma ei.
Rawma 8: 9 liata he hawna heta eima reih:
Krista thlapa eima hneiveikhia tacha, keimo cha “Ano ei cha mapi.”
Kheita e ato taotheipa Khazopa ta chatlai hawhpa chysapazy hro liata a pa hrâ thei tahpa keimo ta pahnokhai leipa pita; chavata he he eima hry liata bi nyupa pakipa hawhta eima pyh awhpa acha. Keimo cha Bihrai liata tlôkhu eima pahnie pa hawta, he no-âhchhipa chhao he adôh tlai tahpa chhao eima pahno pa acha. Khazopa Ano tlaita chysapa pachhah hawhpa hro liata a y pâh thlaha lyma na zawzi ta, chysapa cha Ano rei angia awhpa nata Ano a palysa theiawhpa pachana zy deita cha a pahneisa lyma.
Chahleikhota, pachhah hawpa chysapa cha Sata bihneina tawtapa cha lapa or pachhahpa cha hawta, chhazaw châta Krista khinara chysapa ta biepa avaw cha haw. He he, Khazopa ta
Kaolaosa 1:13 liata mania a chho:
Ano chata zona bihneina tawtapa mania pachhahpata, a Sawchapaw kypacha ngaitapa khinara liata mania pakiasa hawh ta.
Philipi 3:20 liata reihpita, “Keimola eima khisana cha ava liata chatlô ta.” He he pachhah acha hawpa chysa zydua châta âdohpa acha.
Chahawta, buakhata pachhahpa avawcha ha tawtacha ano hro liata rai hriana hlupi vawhnei lymapa ta, ano hrozinôcha zycha a vaw panano lyma hawh hra. Chatawcha a nô vawvâ lymata, Khazopa bi, Bihrai pathaipa cha avaw pahnopasia lyma hawh.
Achykaw nala ta, rei ângiakawpa ngiapahtu hmeiseipa zyta Bihrai ama khozi nata thla amasa nazi zycha,
Hlazy 119 tawta vaw palasa tua ei suh u …
Chah 10: Ei pathipalô zydua heta cha tlua nata; na bipipazy ei sisai awhpa pasai cheita kha y!
Chah 11: Nâ lata moleina eitao lei nawpata na bi cha ei pathipalô liata pa chô nata.
Chah 16: Na biraopazy chô liana chata aly awh nata; na bi cha my awh vana.
Chah 24: Na bi pahnopazy cha ei lyna chata, aryna na rao patupazy chhao acha.
Chah 47: Na bipipa ei pasôpa chô liana zy chat ei ly awh.
Chah 77: Ei hro theina awhpata na thahpasana zy kei lata a vy maw sy; na rypa bi cha ei lyna cha tlô ta.
Chah 97: Na rypa bi he ei pasô kawh dia! Noy ta ei pacha ty.
He hawpa bireihpa zyhe Bihrai chho zydua liata hotheipa acha. Ahyrai pachhah acha haw hmeiseipa chysa ta, he hawpa bizy he a hro liata a vaw hnei lyma awh. Chahawta, hmeiseina chota a vaw pahnopapua lymazi,
I Zawhana 2:3-5 liata hmopa hawta:
Chatawcha a bipipazy a zypa eima cha khiatala, cha liana chata ano eima pahno tahpa eima pahnopasia. A bipipazy a py tlô leipata, “Ano ei pahno,” a tahtupa cha a haipa acha, bi hmeiseipa ano liata y vei; ahyrai a bi a rypa deikua cha ano liana chata Khazopa ky a pachana a paki hmeisei. Ano liata eima y tahpa he liana heta eima pahno.
Ngiapahtupa ta Bihrai pôpalôpa zydua he Khazopa bipipa zy achakhai tahpa pahnota, sahpa khopa tao awhpata pachanazy hneina he moleina chata, chichhipa chhao achahra tapa chhao a pahno hra. Davi cha Khazopa chysa siapa hawhta pahnopa chata, chahrasa pachachhie â chhipa moleina liata a vawpao hawh. Chahrasa, thlapa pathaipa chhithana ryliata ano palôrupa hmeiseipa ta angiapachhi zi, Hlazy 51 chho liata hmopa acha.
Chavata, chysapa cha pachhahpa ta a y nawhpa ta, Khazopa hmotaona cha a byuta; ahy chysa hmata ano sasy ta pachhahna hmothei veih. Chysapa ahyrai ta ano sasy ta taotuhpa Khazopa a tluapa rai y leipa eita, chahrasa Khazopa hmotaona zawzi va tadeitata pachhahpa avaw cha ha tawtacha, ano hro liata Khazopa nata a rypa ta charei awhpa ‘hro’ tlao avaw hnei haw. Khazopa ta a pachhah hlalei tacha ano ta khapahma taothei tloh va! (Zawhana 6:44; Rawma 3:10-12; Ephesi 2:2-5).
Chipa nata a chalyupa ta
Ngiapahtu hmeiseipa hrozinôcha phaozi âlana zicha, Khazopa cha khizaw zydua âsiakawhpa ta a pachiahtupa acha tahpa ângiapana ata, Khazopa âsiazie nata âpathaizie ano hro liata a pahnopasiana he acha.
Philipi 2:12 liata Khazopa bi ta he hawna heta areih:
… chipa nata chalyupata namo pachhana châta hria te u.
Pachhahna, ngiapahtupa ta ano hro liata ahria papua awhpa cha; pachhahna, Khazopata ano hnota a pipa cha acha. Anodeikuacha, ngiachhina liana chata vawlaiseita (II Pity 3:18), sahpa khopa oleina zy sisai lyma pata Khazopa ronâna lata china nata achalyuna chota tlao avaw hro lyma hawh.
Chipa nata chalyupa ta namo pachhahna châta hria papua te u, tahpa bi he no-âhchhi kawpa hawta a vawla, anodeikua he liata achhuana zicha, hmopa leipa moleina zy siesai lyma pata ABEIPA khopa khapama acha tapa tlua lyma pata nata Ano china chota hro awhpa he avaw cha. “Krista Zisu ta ano moleina zydua vyupata thina taita a pi pasai pata, thyuheina ta apahnie khaihaw tawta cha, chhazaw hrina meitipô ta bi nahnei thei khaovei tahpa cha âpahno thla haw.”
Eima pahno thlaha awhpa cha: khatinoraita, Thlapa pathaipa ta pachhah hawpa chysapa hro liata a pahra lyma tahpa he acha. Ano chhaota Bihrai pachuna bi zydua cha kypacha pata avaw papeisa lyma hawh hra. Ngiapahtupa hmeiseipa cha ano sasy ta a moleizi a pahno thlaha ta, chahrasala Khazopa rypa bi zycha avawzy pha lyma hawh. Chhazaw hrona a hmo tlahpa eicha nacha Khazopa zawngiana nata ngiachhina va deita tlai hena tlao avaw cha tahpa cha tlao âvaw pahnopasia hmeisei haw. Chavata, ano cha Khazopa hmiakô liata china nata zâna chota hro hawhta , pachhahna a phu leizi, Khazopa hmosaipipa achazi tlao avaw pahnopasia hmeisei hawpa vata.
Kypachana pakipa chata china tlao a chadai ty
He he âdo tlaipa Bihrai ta mania a pachupa, kypachana pakipa chata china tlao a chadai ty, tahpa acha.
I Zawhana 4:18 liata eima hmopa hawhta:
Kypachana liana chata china rai y vei, kypachana pakipa chata china tlao a chadai ty, china liana chata hrina y tlô ta, a chitupa cha kypachana liata paki vei.
Ngiapahtu hmeiseipa cha Zisu Krista kypachana pakipa a pahnopasia hawpa vata china raita vawhnei khao veih. Chahrasa he bi botlah deikua he cha, a hro pa bi botlah zyta a pachuna: ngiapahtupa hrozinochâ cha Khazopa china he a cha tahpa nata a paliela ta tlao acha (Hmotaopazy 9:31; 10:35; Philipi 2:12; I Pity 2:17; Biso 1:7; Bichhotupa 8:12-13). Chakhia, I Zawhana 4:18 liata pachuna:’Kypachana pakipa chata china tlao a chadai ty’ tapa bi he, keimo kheita nova awhpama acha? Bihrai ta kypachana a reipasianazi eima vawhmo tawta, he hmo rairupa pathlâna he tlao âvaw la.
Zawhana 14: 21 liata,
Ahyrai ei bipipazy hnei ta a zypa cha, ky napachatupa acha; ahyrai ei ky na pachapa cha ei Paw ta a ky a pacha awh.
Zawhana 14:23 liata Khazopa rypa he, reihchhailaipa acha:
Zisu ta achy ta a hnota, “Chysa ta ei ky eina pacha khiatala, ei bi a ngia awh …”
Ahropa reikah ta cha, kypachana tahpacha Khazopa bipipa Bihrai bi zy reingiana he acha. Chysapata Krista ky a pachana cha reitlah awhpa vawchavei hrasala, ano ta Krista ky a pachana cha Khazopa bipipa Bihrai a pyhna liana heta tlao vawcha ta, ngachhipa ta adua lymana zi he acha.
Anodeikua, kypachana pakipata âhawhpa cha reingiana pakipa he acha. Eima pôpa panâno pata acha hlalei cha reigiana pakipa he achathei rima awhpa chaleipa ta, cha reingiana pakipa cha Zisu Krista âzu heina daiti eima tlo hlalei cha pipa cha mapi. Atano eima hro liata, pachhahpa ta eima vawchaha tawta Thlapa thiepa ta panânopa chahraeisila, sahpa ta a hropa tlao cha chei pita hmophaleipa cha eima vaw nagiabâh typa avaw cha. Chavata, atahma daiti eima hro liata kypachana kipa cha hneileipa pita, china leipa ta hro thei hro thei hra mapi (china cha eima hro liata tlao a y chy).
Ahmiatua la liata eima vawhmo hawpa liana khata, khapavatama Khazopa hmiakô liata chipa nata chalyupa ta eima y ty tapa eima vawreih pasia hawh. Khazopa ta a ky a pachakawpa nata Ano palô atlua thaituhpa chysa-Davi cha, moleina liata a vawpaohana daiti liata, Khazopa ta Davi palôrupa phao âpaliena Davi palô phao âpaliena zi tlokhuh ta avaw la, anoseikua chah 11 na tawtapa deita eima vaw palasa aw:
Na hmiakô tawtapa he na thy leipa la, na Thlapa pathaipa he na lah pa kha y.
Davi cha chhazaw hrona a toh haw. Ano cha chhazaw ta Khazopa khinara liata a y haw. Kheita e he Hlazy bi he a vawreih vatly ma? Khazopa Thlapa pathaipa ta reih awhpa ta a hnota a pipa vata tlao a vaw cha. A chhyna zi awhpa kheita e avaw cha tly tahpa eima vaw mohtita, hmophaleipa moleina eima hro liata a y tapa eima vaw pahnopasia tita tlao a vawh cha. Cha cha Thlapa pathaipa tlao mania avaw pahnosa ty nahe ta acha. Chavata ngiapahtu hmeiseipa cha avaw molei tita ano chysa chana zydua liata hmo dôpa sâno tlaita a tly khaipa avaw cha.
A sakhana hawhta, ano cha pachhah hawpa avaw cha ha tawta, moleina a vawtao hawhpa vyupata Krista Zisu tawta cheika awhpa tlao avaw cha lyma. He he âdopa Khazopa ta athaona taw tlaita a pahno chiepa, ngiapahtu hmeiseipa hro liata hmophaleipa moleina zy avawtlo ty awhpa acha zi nata, chahrasa Ao ta Krista Zisu liata apahnie khai hawhpa vata. Chahawta, ngiapatu hmeiseipa cha hmophaleipa avawtao tita, moleina acha tapa pahnopasia ta, Khazop hmiakô liata chipa nata chalyupa ta avaw y ty; he moleina chhao tlai he iema Pachhatupa Krista liata tlao pahnie awhpa acha.
A sânona hawta, ngiapahtu hmeiseipa cha avaw molei hana daiti liata ano moleina cha Krista thisai ta chhiehrupa chahawta khatinota hmata reipa chakhao awhvei tahpa tlao a pahno. Kaokhala liata ano moleina cha Khazopa zawngiana nata ngiachhina zawzi deitata angiathaipaa acha tapa chhao apahnopasia hra. Chavata, ngiapatupa cha he khizaw liata hmophaleipa moleina zy a vawtao tyhpa tlai chata, Khazopa hmiakô liata chipa nata chalyupa ta pahrosa ty ta, cha hro hneina tlai chata ano cha hmophaleipa moleina zycha taokha veih tahpa palasa ta, Khazopa rypa zy angiapa ta avaw hrothei lyma nawhpa cha tlao a vaw cha.
Chahawta eima pahnopa cha, pachhah hawpa chysapa chhao raita moleina la liata chase, Khazopa la liata chase, Bihrai la liata chhaota chahrase; hrozinocha nanopa nata pachana nanopa zy a hnei ty awh. Achhapa cha he khizaw eima chareina su he hrao leipa nata aki leipa deita tlao achapa vata avaw cha.
Pachhapa ta ei y nawhpa ta khapa e eitao aw?
Bi azaokhipa ta hiahrina cha: Pachhapa ta ei y nawhpa ta khapa eitao thei? Pachhahna nata azaopa ta, ahmiatuana la liatapa reipasiana chô liata a vaw pahniepa ta eima vawpahnopasia theipa achhyna dôpa cha, pachhapa ta ei y nawhpa ta “khapahma taothei vana” tapa he tlao avaw cha. Pachhahna cha Khazopa taona liata tlokhuta a pahniepa acha. Keima cha atlyh awhpa nata eimoleina zy vyupa ta cheika awhpa nata Krista liata hmotao thiepa ta ei y theinawhpa ta Khazopa chôno chaipa ngiachhina nata zawngiana liata tlokhu tat lo ei pahnie. Chavata, palô pasikawpa ta Khazopa zawngiana chô liata tlao eiha thlaha.
Keima châta beiseina y veih ma? Hmeiseipata, beiseina rônakawpa a y. cha cha keima châ chhaota tlokhu ta acha theipa, chichi kawpa moleina zy eivawtao hawpa chhaota; Khazopa ta pachhahawhpa ta atlypa zy hry liata tapa pakha eicha hra aw mâtah. Tawta, eivaw chu papua pazy tawtapa pahnopasiapa cha: Khazopa ta atlyhpa chysazy pachhahnawhpa ta hmorôna kawpa a palasa pacha Ano bi he vawchata, chavata Ano bi Bihrai pathaipa theina tawta pachhahna lapi he tlao avaw cha hrapa avaw cha. He liata a pamosapa cha eimaphâna rakha chhota Bihrai bizy nathlie khona nata reikhona eima hneina liana heta tlao a vaw cha hmeiseih. Eima pahnothlaha awhpa cha Bihrai ta
Rawma 10:17 chho liata areih nazi hawta:
Chatanachata ngiapânacha theina vata vaw y ty ta, chatawcha theina cha Krista bi vata a vaw y.
Bihrai aphakawpa ta nata papeisa kawpa ta eireihpa vata pachahna a napahmosa awhpa chaleipa ta, chahrasa he heta byhna rônakawpa hlupi einapi awh, a ryla penaw zy azaopa ta:
He heta, Khazopa ta einapachha thei nawpa su liata einasô thei, Khazopa ta angia atatlai khia tacha.
He heta, Khazopa nata a pahnopathei viana natao awta, Ano Abeina nata rôhnâna zydua lia chhaota.
He heta, eimoleina zy tawtapa na chadosa via awhta, pachhahna liata eibyupa zy eina pahnopasiasa via lyma awh.
Eimavaw chu awhpa cha, Khazopa tan a pachhah awhpa ta achhuana ahnei khiacha, Ano daiti lia tlaita Ano ta tlao avaw tao awh. Chavata, keimacha palôpasikawpa ta Ano liata hathlaha awhpa tlao acha, tah pata.
Chahawta, Bihrai bizy cha papeisa kawpa ta vawreih nata eivaw nathlie lyma tita moleina zy tawtapa cha avaw rari lyma pata, Khazopa lata thlachhana zy vawhnei thei lyma haw nata, Ano hnota eivawreikhei lyma thei ha hra. Khazopa lata Ano bi zy nôvavia rili theinawpa ta a zawngiana chhao hia thei haw nata, tawta Ano rypa bu, Bihrai chhaocha papeisa pata nata eingiavia rili theinawpa ta ei natao thei hra nawhpa chhao, Ano lata thlachhana zy eihneithei lyma haw. Chavata, Bihrai bizy chhao he Khazopa ao, keima hnota reihaipa tlai acha tapa chhao eivaw pahnopasia hmeisei lyma haw.
Bihrai ta châ rôhpa rônakawpa mania pita, Khazopa liata ha thla ha awhpa ta
mania a chhopa cha,
Chaphotuna 3:26 liata he hawna heta eima reih:
ABEIPA pachhana hnabeiseipata ha thla hapa cha a phana.
Pachhahna châta, Khazopa hnota eima ha thlaha awhpa tlai acha. Achhapa cha a hmiatuala liata eima vawchu hapa hawtlaita, keimopachhah nawpa châta abyupa rai zydua cha Khazopa Ano tlaita atao awhpa a chapa vata.
Khazopa ta mania a pasia
Eima cchuhawpa hawta, eima pachhahna a tlatlô theinawhpa ta Khazopa Ano liata rai zydua ahria awhpa acha. Chahrasa Khapavata e Khazopa Thlapa pathaipa ta Apawstaw Pawla hmapata Philipi Lo ô avaituhpa hnota ABEIPA Zisu Krista liata angiapa awhpa ta bi areih tly? Atheithlaha whpa cha Lo ô avaituhpa ta Pawla nata Sila hnota hiahrina ahneipa,
Hmotaopazy 16:30,31 lia tapa bi he a vaw cha; he hawta reihta:
… Pupa sai u, pachhahpata ei y nawpata Khapa ei tao awh? tah ta. Amo chata, Abeipa Zisu angiapâ la, chatanachata pachhahpata na y awh, nâ nata nasawnaw zy chhaota, tah eita.
Petikaw nohta chysapazy ta hiahri eita, “Khapama eimataoaw?” tahpata.
Kheita e Khazopata atao, Apawstaw Pity hmâpata,
Hmotaopazy 2:38 tawtapa reihpa hawta achy ta:
Pity chata amah nota, “Ro ula, nama molei ngiathai nawpata Zisu Krista mota bati cha chyu te u; chatanachata hmosaipipa Thlahpa pathaipa nama hmô awh.
Biphua 3:20 liata Khazopa ta khapa e areih:
Nathli te, ochhi thaby liata aduapata ei chakhy hi; ahyrai ei ao theita, ochi a pahy khiatacha ano liata angia awh nata a hnota zapati ni awh nata, ano chhaota eihnota a ni hra awh.
He bi botlah zyta a pachuna zicha: chysapa ahytlyma cha Khazopata a pachhah hlata, ano cha he hawna heta ahnawpa acha: angiapâ awhpa, ro awhpa nata angiah awhpa tapa zyta chata, he he chysapa hrozinôcha phaozi acha awhpa acha. Anodeikua, Bihrai chho zydua eimavaw pachapady tita, ngiachhie chhikawpa thati tlao eima vaw hmo, Khazopata pachha acha leipa chysa hnota bi areih nazi cha ‘thlahpa’ la liata ‘athipa’ tah pata tlao avaw reih. Pachhahpa eimacha hlata cha, a chôla liata bipipazy he tlokhuta azythei thai awhpa cha mapi. Ahmiatuala liata eima vaw palasahawpa hawhna khata, keimo pachhahnawpa ta Khazopa Ano tlaita rai zydua cha atao awhpa tlao achapa vata.
Chahrasa, khapavata e Khazopata ‘angiapâ awhpa’ tapa nata ‘roawhpa’ tapa bizy he apie tlô, chysapa cha he bipipa zy he azythai rima lyawhpa duahsu liata tlao a y thlahaw pata? He hiahrina nata azaopa ta, eima pachapachina liata apeimaw kawpa nata adô kawpa sano he palôrupa liata tlao so awhpa apei mawh.
A sakhana hawta adôkawpa cha, Khazopa ta chysapa cha Ano alyupa nata kakuapa tlaita atao. Chavata, Khazopata chysapa cha ano hmotaona liana chata tlokhuta pachhaitlâpa ta apy thlaha ta. Chysapa ta A bipipa zy cha azythei leipa chhaota, Khazopata keimo zydua cha Ano tawta taopa eimachazi nata A bipipa zy azy awhpa eima chazi cha tlao a palasa. Chavata, Khazopata chysapa zy cha Ano bipipa zy zy awhpata tlao avawmokha thei hawh. Anodeikua, chysapa reingia leina vata, keimo zydua cha moleina seita tlao vawcha khaihaw pita, Khazopa reih angiahawhpa hawhta avawngiathei khao mapi. Chavata, pachhahpa ta eima vawhchaha taw deitata Khazopa reih angia awhpa ta Ano rônâna lapi liata tlao eima vawchhi pathaopa acha.
A sanona hawta, khapavata e Khazopata angiapâ awhpa ro awhpa tahpa bizy he avaw pietly tapa achakhiacha: chysapa pasia awhpa ta tlao avaw cha. He bipipa zy hmâpata Khazopata chysapa cha runâna liata a soty. Achhapa cha, he hawna heta acha: chysapa cha ano pachhahna châta Khazopa lia deitata a pahnie ma, achaveikhiata ano taotheina lia tama a pahnie, mohropa pakhakha Khazopa acha leipa lia tama tlao a pahnie? tapa vata acha. eima pahno awhpa cha: angiapâ awhpa, ro awhpa etc., tahpa bipipa zyhe Khazopa ta chysapa zydua hnota apikhai ei. Chahawnahrachata, rypa chabu Bihrai liata Khazopa ta keimo cha thlahpa la liata ‘athipa’ moleina sei nata Sata sei eima chazi mania achho. Achanahawta, keimo cha bipipa zy tlokhuta zythei mapi.
Chavata, Khazopa ta angiapâ awhpa, etc., tapata bi mania api tita, pahno naokawpa hawh tlaita Bihrai botlah hlupi liata a palasa, eima pahno awhpa cha: he bipipa zyhe zythei mapi tahpa he tlao acha.
Zawhana 6:44 lia tapa bi he eima pahnopasia thlaha awhpa acha:
Paw na tuatuhpa ta a sy vei khiatala ahyhma Keila a vy thei awh vei ei; keimata no chhana no liana chata a vypa cha ei pathyu awh.
chavata, eima pahnopasia awhpa cha Khazopa deitata mania pachha theita, Ano tlaita rai zydua keimo pachha nawhpa ta abyupa zydua cha atao awhpa acha.
Eima vaw ngiapâ tawtadeikuatata bipipazy cha eima vawzy thei. Chahrasa kaokhala liata keimo cha eima sasyta pachhahna tluaty pita, eima taotheina liata eima vaw pahnie ty; cha hrozi cha hrozi doleipa chata Khazopa liata a pahnie leipata sasy liata a pahniena avaw cha. He liata eima chunazi hawtacha keimo sasytata pachhah chahawhpa ta achhuana hneipa he tacha tlokhu ta acha thai leipa acha. Khazopa liata a pahnie tlo leipa ta, ano taotheina liata a pahnietah pachhah chahawhpa ta achhuatupa chysa pacha chhazaw nata chhazaw ta hrina su liata a hro thlaha awhpa tlao acha. Ahyrai ta chase a moleina zydua chhaota Khazopa liata a pahnietupa chysapa cha, Khazopa ta ano moleina zydua cha Krista Zisu liata pahnie khai hawta, ano moeina vyupata Krista ta tlao athika haw. Chavata, chysapa moleina vyupata hmo pipa a byuta, hmopipa ahlaoveikhia tadeikua cha pachhahna cha tlao yhra leipa awhta, cha hmo pipacha Zisu Krista ano tlaita Kraws liata athina liana heta avaw cha. Ahyrai ta Zisu Krista cha Khazopa sawchapawpa acha tapa nata Zisu Krista cha ei Beipa nata Pachhatupa acha tapa apy leipa maicha pachhahpa ta y aw veih ei. Ano sasytata pachhahna a tluatuhpa cha khatino tahmata hmoleipa awhta, chahrasa Khazopa liata a pahnietupa deikua chata pachhahpa ta tlao a y awh.
Khazopa pachhana zi pâmosâ awhpata Lazar acha pathyuheipa acha
Khazopata Ano tiamana nata zawngiana tawtapa alâpasia kawpa pakhôpana mania pita, pachhahpa ta vaw y nawpa ta khapa e ahawhpa acha tahpa; athihawpa Lazara a pathyuheina zawzi hawhta. He hmo yzi adôhpa he Zawhana 11 chho liata hmopa acha. Lazara cha thi tawta nopali tlai aphahawpa avaw cha. Bihraita apalasa nazi hawhta cha Lazara cha rohchhie hawpa acha (Zawhana 11:39). Chavata Lazara cha a rohchhie kawpa athipa ri achazi cha avaw lapasia hmeiseita, cha athipa ri liata ‘hrona hniehnoh’ or ‘hrona tahpa’ raita a y khaoleina zi chhao tlao avaw lâh. Chahrasa Zisu cha ‘thlâsu or thlâkhaoh’ kia liata aduapata, “Lazara vawpua te” tahpata ao paro ngaitapata a vawawtinacha athi hawpa cha avawthyuhei hawh (Zawhana 11:43).
He liata Zisu Krista ta, hmotaopa a palâsa nazicha thlahpa la liata athi thlahapa chysazy, thlahpa la lia tlaita a pahro heina zi cha tlao avaw cha. Zisu Krista thyuheina nata hrona achazi chhao cha avawla hapha hmeiseih. Zisu ta Lazara thla su kia liata aduapata a reihpa cha,
Zawhana 11:25-26:
Zisu ta Martha hnota reihta, “Kei he thyuheina nata hrona cha eicha; ahyrai na ngiapâpa cha, thi hrasala a hro thla ha awh, a hropa maita na ngiapâpa cha chhazaw tat hi awh vei. Cha bi cha na ngiapâ ma? tah ta.
Sianokawpa ta, he liata Krista Zisu ta pôpa tlaita athi hawpa Lazara, pathyuhei awhpa ta achhuana zicha: Krista Zisu cha moleipa zy pachhah awhpa ta he khizaw liata avypa achana haw tlaita, thlahpala liata chhazawta athiha awhpa zy cha thlahpala liata chhazaw nata chhazaw ta a pahro hei awhpa zicha tlao avaw palâsapa acha.
Pachhahpa eima vawcha hla tacha thlahpala liata athipa tlao eima vawcha.
Keimo cha thlahpala liata athipa vawcha pita, sahpala liata athipa Lazara haw tlaita eima vaw cha. Hlano daiti liata hmo a tlôpa Lazara pathyuheipa achanazi liata, Zisu Krista ta a vawpalâsapa cha: chysapa zy chhazaw hrona lata achhithanawhpa ta Ano tlaita hmo abyupa zydua cha ataokhai tahpa he avaw cha.
Zisu ta rohchhie kawpa athipah ri, thla liata azia thlahapa Lazara hnota ao parokaw pata awpa ta bi apipa eima hmo. Zisu ta Khazopa bi tlaicha areihpa vata atahma cha rohchhie kawpa ‘athipah ri’ chhaocha Khazopa bi theina liata tlao a vawduah haw. He hmo yzi he, Khazopata pachhah awhpata achhuapa chysa zycha Ano bi theina chho tawtapa tlao achazi nata alyu kawpa avaw cha.
Zisuta athipa Lazara hnota bi apipa cha, Khazopata thlahpala liata athipa chysazy hnota bi apipa nata alyupa avaw cha. He bi he, Khazopa rypa ta a hawhpa
Rawma 10:17 liata he hawna heta hmopa a vaw cha:
Chatanachata ngiapâna cha theina vata vaw y ty ta, chatawcha theina cha Krista bi vata avaw y.
Zawhana bo 11 nâ nata athipa Lazara ky vawmo pazihei pata, thla liata tapa rohchhie kawpa athipa ri chata Zisu awhna ao cha athei thai awhva tleima? Athipa Lazara chata Krista bipipa awhna ao cha athei thaina awhpa lapi a y ma? Asiabalapata, Lazara ta Zisu awhna ao a vawchhy thaina awhpa lapi raita y leipa ta, acharaita achathai rima awhpa chhao cha hra veih.
Chahawnahrachata, Khazopata chysapa pachha ach amah leipa hnota angiapâ awhpa, ro awhpa, etc. tapa bizy api tita chhaota, cha bipipa zy zytheina awhpa lapi raita y veih; cha chysapa cha thlahpa la liata athipa acha tlopa vata.
Anodeikua, thlaliata tahpa rohchhie hawpa athipa ri chata Zisu bipipa haw tlaita athyuhei tahpa eima hmo,
Zawhana 11:44 liata reihpa hawta:
Athipa cha a ku a phei ritopa pahlyna chôta avaw pua hawh, a hmia chhao ahruna pot a pahlypa chata. Zisu ta amah nota, “Pathla ula, pasisa te u,” tah ta.
Kheitazihma he hawta avaw cha tly? Pahnoawhpa cha, Zisu ta reihta, “Keihe thyuheina nata hrona cha eicha” tlao atah. Zisu ta athipa Lazara cha thla tawta thyuhei awhpa ta bi apino liata, Zisu cha chhazaw Khazopa achazi nata hrona api tuhpa achazi cha a vawla pasia hmeiseita, chavatlai chata athipa Lazara chhaocha pôpa or sahpa hrona api. Zisu ta athipa Lazara nahkhaoh cha pavâsa pata nata thâzy patlôpata Ano bipipa haw tlaita thla tawtapa cha avaw thyuhei theinawhpa ta tlao avawtao chamawh.
Chahawnahra chata, Khazopata thlahpala liata athi thlahapa chysazy cha pachhahpa ta ama y thei nawhpa ta; angiapâ awhpa, ro awhpa tahpa bizy api ei. Cha bipipa zawzi vana chata, Khazopata pachhahna liata atlypa chysa thlahpa liana cha chhazaw hrona cha tlao atao.
Bihraita phuahta, “Hruapa zy cha a hlupi cha eita, a tlypazy deikua cha chyta ama cha” (Mathai 22:14). Cha cha, chysa zydua thatipha bi a theipa mai ta, Zisu Krista cha pachhatuhpa acha tahpa angiapâ awhpata bipipa vawcha ei ta; chahrasala, pakha hmata angiapâ kho tlôleikha eita. Chysazydua cha thlahpa la liata, rohchhie kawpa athipa ri cha tlao ama cha.
Anodeikuacha, he khizaw thla su chhilia tawtapa, thlahpa la ky liata agiapâ khona palôrupa avawhneipa zy mo chyta deita tlao ama vaw cha. Khapahma cha mo chykawpa chysazy hnota vawtlô tly? Amo cha, thlahpa la ky liata sahpa la liata athi hawpa Lazara hawta tlao ama vaw cha. Zisu ta Ano bi Bihrai tlaita, angiapâ awhpa ta bi pieita, tawta Zisu ta Ano bi cha ama hro liata pahro thlahapata nata ama chho liata, chhazaw hrona pi hawpa liana chata ‘thlahpa thiepa’ cha tlao atao. He hawta acha theina zihe, amo cha khizaw taopa achahla taw tlaita Khazopa tawta atlypa tlao ama chapa vata acha.
Atahma cha Biphua 3:20 liata chhopasiana bicha eima vaw pahnopasia thei haw:
Nathli te ochhi thaby liata aduapata ei chakhy hi; ahyrai ei ao theita, ochhi a pahy khiata cha ano liata a ngia awh nata, ahnota zapati ni awh nata, ano chhaota ei hnota ani hra awh.
Cha ochhi hnoh la lia tahpa chysapa cha, thlahpa la liata athipa rohchhie kawpa athipa ri hawpa tlai cha acha. Ano ta cha ochhi chakhypa pyu cha khatino ta hmata athei thai rima awhpa cha veih. Chahrasala, Zisu ta ama palôrupa ochhi avaw chakhy tita, angiapâ awhpa ta bi pieita cha daiti lia tlaicha ta, Ano ta cha ochhi hnohla liata adua thlahapa thlahpa la liata athi thlahapa hro liana cha chhazaw hrona cha tlao atao haw, cha chysapa cha Khazopa atlypa acha tlai khiata cha. Cha chysapa cha chhazaw hrona pipa avawchapa ta nata, theithaina awhpa nata Bihraibizy nova thaina awhpa ta thlahpa la nahkhaoh zycha vawhnei hata, ano cha Khazopa bipipa zy zyawhpata palôh pachahna cha pipa acha hawh.
Hmeiseitata, pachhahna nata azaopata, eima chu haipa lyma hawhta Khazopa deitata mania a pachhah thei. Chavata keimo cha Khazopa liata tlôkhu a pahnie awhpa rai tlao eima cha.
Hnabeiseihna keima châta a y ma?
Chakhiatacha, sasy taotheina chô liata a pahniepa ta pachhahna to awhpa ta achhuana he hnabeiseih a chhileipama acha? Achatlaina, cha cha hnabeiseih achhileipa tlai acha, keimo taotheina, keimo angiapâna, eimakhona, eima zyna zy liata a pahnie thlahapa ta pachhahh cha awhpa eimachhua khiatala khatinota hmata pachhahpa ta y aw mapi. He hawpa pachana he cha a palaina hro chata, Chonochaipa Khazopa ta apipa pachhahna cha tlao mopakhopa ta Bihrai bi pachuna ta chhaota a chakhiapa avaw cha. Cha cha khapahma acha takhiatacha, khatinota hmata mania pachhah thai lei awhpa pachhahna achhuana liata a pahnie pita, Khazopa pachhahna pakipa achhuana cha tlao eima mohnao tahnazi acha.
Chahrasala Khazopa pachhahna achhuanôna eima vaw pahnopasia tita deikuacha, keimo pachhahna châta abyupa hmoto zydua cha Khazopa deitata ataothei tapa eima vaw pahno hawpa vata hnabeiseihna cha tlao eima vawhnei hawh. Atano he khizaw liata eima hro thlahana daiti lia tlaihe ta Khazopata photo zawpi hlupi zy cha a pachhah lyma hai, ahy hmata reitia thai awhpa rima chaveih ei (Biphuapa 7:9). Chahleikhota, Bihraita phuahta; Khazopata chysapa zycha atlypa ta Krista hnota pita, Krista ta ama moleina zydua vyupa cha cheika lyma eita, pachhah ach amah leipa chysazy hnota hnabeiseihna laikawpa cha api lyma eih.
Pachhah achama leipa ahyraita pachhah châhawhpa ta khona hmeiseipa hneipata, Khazopa taona tawtapa deitata pachhahna tlatlôpa atlokhei tahpa pahnopasiapata nata Khazopa liata a pahnietuhpa maicha Khazopa atlypa sawzy cha tlao ama vawcha thla haw. Khazopa atlyna hmo achhuapa cha keimo mopakha sôna nata khapahma tao tlapa chaleipa ta (keimo cha khapahma taotheipa hnei mapi) tana acha; chysapa zy moleina cha khatluta raroh ypa nata laikawpa chhao chahrasala Khazopa atlyhna cha chysa nata pakhotlahpa chahra leipa ta, Khazopata chysapa zy a pachhahna cha chhana rai ahnei leipa Azawngianâ nata Akypachana va deitata tlao acha. Âdo tlaina, Khazopa atlyh theina hmo achhuapa tlai chata pachhah achama leipa-pachhahpa ta y hra awhpa ta khopasana ahneipa chysazy hnona chata pasyuna nata hnabeiseihna a pi eih. Khazopata chysapa cha a pathaipa vata nata asiapa vata atlyh tlôlei khata, chahrasa Ao kypachana, zawngiana, nata ngiachhina va deitata tlao atlyh. Chavata, ahyraita Khazopa deitata eina pachhah thei tapa pahnopasiapata Ano liata tlôkhu a pahnie thlaha pata nata Zisu Krista cha ei Beipa nata Pachhahtupa acha tahpa angiapâpa maicha Khazopa atlyhpa or pachhahpa tlao ama cha awh.
Ei moleina zydua cha Krista thisaita ‘chahrupa or pasipa’ achahaw tlaina tahpa angiapâpa chysazydua tha a patlohna awhpa nata hnabeiseihna châta Bihrai bi ta aphualuapa bi dohpa zy achy nala la vaw palasa eih suh u.
1. Tahma tlaihe, Pachhana noh acha thlaha atanoh tlaihe pachhana noh acha thlaha eima vawtatita, mohlupi ta ama buakhei ty. Chahrasala Khazopa tawtapa pachhahna deikua cha alei thaipa chaleipa ta chhazaw nata chhazaw ta acha thlaha awhpa achana zawzi hawhta, atanoh daiti lia tlaihe ta chysapazy cha pachhahpata ama y lyma. He khizaw he eima vawsaipa achakhiachata cha ngiapahtu penawzy ta thatipha bi-Krista thita a thyuheina zicha riaphakawpa nata ngachhikawpa ta khizaw kaoki zydua liata amaphua lyma pa eima hmo. Cha cha khapahma yzi a hnei? Khazopata, chhazaw nata chhazaw ta athi thlaha awhpa chysapa zy pachhah awhpa ta ngiachhina daiti tlao a pahy thlaha tapa acha. Chavata, chysapa ahyrai ta, Khazopa bi thatipha cha theita papeisapa ta a zyhpa maicha atahma daiti chholia tlaihe ta pachhahpa ta tlao a y awhpa vata, Khazopa ngiachhina, zawngiana nata kypachana cha arôhna hmeisei kaw diah.
I Kawrini 15:2 liata Khazopa bita he hawna heta mania achho:
Bi ei cha chhopa ei kha nama ngiapâ thla thlipa cha leipata, khâchâ nama py khiatala, cha liana chata pachhah haipata nama y.
2. Krista Zisu cha moleipa zy pachhah awhpata a vy
Zisu Krista cha amo sasyta eisiana a tahpa chysazy pachhah awhpa ta, he khizaw liata a vypa cha leipata chahrasa moleipa tlaina eicha a tatuhpa chysa zy pachhah awhpata a vypa tlao acha. Ano sasy ta siapata a bietuhpa chysapazy cha keimo siana nata pathaina vata Khazopata pathaipa ta mania apy thlaha aw tahpa pachana tlao hnei ei ta, ama palôrupa la liata a palaina ta tlao abie hrapa vata Krista Zisu cha tlao ama dyu tapa chhao avaw cha. Chahawnachata, Zisu Krista cha Khazopa Sawchapawpa aacha tapa nata khizaw pachhahtupa acha tapa chhaocha angiapâ kho tlolei kha eita tlao ama reih pachhie. Azaopata, Zisu cha moleipazy pachhah awhpa ta avy ta, chahrasa Ano a reih pachhiehtupa zy pachah awhpa ta tlao chavei tahpa pasyuna siakawpa eima hmopa cha: Zisu Krista ama khaipâna daiti liata theithaipa zy ta Zisu Krista ama rei pachhiena nata phihmapa ahnota khaipa hrapa chhaota a rei pachhie hrapa eima hmo.
Mathai 27:41-44 liata eima reihpa hawna heta:
Cha hawna hra chata theithaipa abeizy chata “Chysa hropa pachhah ta; anosasy ta a pachhah thei vei. Ano cha Izarel Beipa acha; atahma kraws tawta za chose, ano eima ngiapâ awh. khazopa a ngiapâ mâta; Khazopa sawchapawpa eicha, a tah tlôta, a kho khiatala atahma he Khazopa chata pachha se,” tah ei ta. Chatawcha phihmapa a hnota ama khaipâpa chhao chata cha hawna hra chata rei pachhita.
Chahleikhôta rôhna no-âhchhikawpata, daiti rei leipa liata moleipa ahnota khaipâ hrapa chata athi hlata liata Zisu hnota azawngiana hiapa ta nata ano ta Krista tawtapa achhyna adaopacha achathei awhpa ta a lâ khaoleipa daiti chyta chho liata pachhahpa ta tlao acha haw tapa he avaw cha.
Luka 23:39-43 liata eima hmopa hawh tlaita:
Moleipa ama khaipâpa pakha chata Zisu rah ta, “Mesiah cha cha va chima? A
pachhah la, keimo chhao mania pachhah te!” tah ta. Chahrasala pakha chata achhypata rah ta, “Khazopa tlai chhao nachi tla maw, miakhasai ta ama cha hripa he? Keimola hri tla rai eima cha; eima hmotaopa ty dei a hmôpa eima cha; he chysa he la khapahma parao vei,” tah ta. Chatawcha, “Zisu, na khinara na tlô tita na thei thla ha ma y,” tah ta. Ano chata a hnota, “Hmeiseitata, eichachhohi, atano he eihno ta Paradi liata na y hra awh,” tah ta.
He pachachhie âchhikawpa moleipa chhaohe Khazopa bi theina tawta pachhah achapa avaw cha ta eisila reichhei thlyu aw mapi, achhapa cha e moleipa he Zisu hnota khaipâpa vawchata, Zisu ta athi hlata Mari hnota bi a reipa zy, apawstaw Zawhana hnota bi areipa zy, nata Khazopa Ano la tlaita bi areipa zy dua athei thlahapa vata tlao avaw cha. Tawta, he mohnao achhikawpa chysa moleipa he chhazaw hrona pipa acha haw. Hehawta, ano moleina cha khatlu ta a hlupa nata rarôh ypa chahrasa reitlahpa cha leipata; chahawnahrachata pachhah achama leipa moleipa chhao tlaichata, Krista cha moleipa zy pachhah awpata a vy pa acha tapa cha tlao avaw pahno theihawh. He liana heta Zisu Krista cha moleipa zy pachhah awhpa ta he khizaw liata a vyna zicha avawla pasia hmeiseih. Chavata eima moleina zy khatluta chahrasa, Krista cha kei hawpa moleipa zy pachhah awhpa tlai heta he khizaw liata avy pa tlaina acha tapa pahnopasiana chota nata eima moleina zydua cha Krista Zisu liata tlao pahniepata, Zisu Krista he eima Beipa nata Pachhahtupa châta tlao a patu ei suh vy. He tlatluta pasyuna rôhna pa he!
3. Zisu cha ahyhma ta pathluana hneivei (Zisu cha chysapa zy a pa thluahtupa chavei)
Krista Zisu liata phu nata py pachaina he a y awhpa pangiasapa acha leina hawhta, pachhahna ky lia chhaota he sahlaozy he ta, cha sahlaozy hlata pachhahpa ta ama y via aw tahpa pathluana chhao y hra leipata, Krista Ano tlaita pathluana rai hneileipata moleipa zy pachhah awhpata a vy pa deita tlao acha. “… ano cha ahyrai angiapâpa mai leidia leipata,chhazaw hrona tlao ama hnei naw pata” (Zawhana 3:16). Chysapa cha khitlah zawpi tawta mohnaohpa nata “hriatheipa chavei” (untouchables) tahpata a viasa richâh zyta vaw mopakhôh haw hraeisala, Zisu Krista deikua cha mopakhôhpa ahyhma heihvei. Bhrai liata, Zisu Krista he khizaw liata a chareina daiti liata awnanopa sahlaozy ta ama mohnaoh kawpa nata ama zakheih kawpa chysazy, pachhahpa ta ama vawcha hawhna zi pamosana, Khazopata apalahah. Keimocha he chysa zy pachhahna tawta pahnosa heihpa eima cha: Samari chanô pachhahna (Zawhana 4:4-42), chhikheipa hyutupa Zakia pachhahna (Luka 19:2-8), Phawpa pachhahna (Luka 17:12-19), ahmoparaona angiathai hawpa moleipa pachhahna (Luka 23: 39-43), nata Sihrypa chanô pachhahna (Zawhana 8:1-11). He chysapenaw zydua he khitlah sahlaozy tawta mohnaohpa nata zakheipa ama cha, chahrasa Khazopata ama zydua a pachhah ei. Chahawta, “Zisu cha ahyhma ta pathluana hneiveih, or Zisu cha chysapa zy a pathluahtupa cha veih’ tahpa asiakawpata eima hmo. He bi hmeiseipa he pachhah acha leipa chysapazy châta khatlyta e no-âh achhita, a rôhna tlei.
4. Khazopa cha zawngiahtupa
Zawngiahna kipa nata âdopa cha, theithaipa zy (Pastors), khichho machâ-awnano machâ-machâ zy (Elders), theithaipa baohtupa zy (deacons), nata Bihrai pachuhtupa zy ta, ama chakaona vatlah sahlao zy hry liata hmotheipa chaveih. Chatlatluta raroh y pa nata âdohpa cha! Chahrasa vatlah awnanopazy khotho la lia tahpa khizaw kaoki zydua liata Khazopa ta Ano zawngiana reitia leipacha palasa awhpa ta ahnei thlu thlaha lyma. Khazopa cha zawngiatuh Khazopa acha.
Hlazy 103:8 lia tapa he kha athei thlaha awhpa acha:
ABEIPA cha thahpasana ta a bipa, ngiachhi thei ngaitapa, nôpha ngaitapa zawngiana a hnei thlu thla hapa acha.
Tawta, Chaphotuna 3:31-32 liata:
ABEIPA chata chhazaw ta thy tlô leipa awh ta, pacharôsa hrasala, a zawngia ngaitazi lyma hawta a ngiachhi awh.
5. Keimo mopakha tlaita pachhahpa ta eima y nawhpa ta eima kho pasana zy cha Khazopa lata eima pahnosa thei
Pachhahna châta Khazopa hnota a hawtheipa nata a hiatheipa rai eima cha.
Khazopa lata thlachhana cha raih hawpa chata, cha cha eima hria tana vaw chata, chavata Khazopa lata thlachhana cha eima pachhahnana eima chalei tapa chaveih tahpa cha eima pahnopasapa acha. Chahrasala, Khazopa lata chahna chota nata palôrupa pasâna chota nata a reisina chota thla eima chha tita deikuacha, Khazopa ta pachhahpa ta eima y thei nawpa ta eima khopasana zycha tlao mania a pahno awh. Zisu ano tlaita, chhikheihtupa ta Khazopa hnota na ngiachhi te moleipa eicha tahpata thla achhana zi che he hawna heta Luka 18:13-14 chho liata mania achho pasia,
Chhikheitupa deikua cha lahlapi ta adua ta, a va la chhao ua nga leipata, ‘Khazopa y, kei moleipa na he, na ngiachhi te,’ tahpata a chachôhna tlao a chô ta. Ei chachho ei chu, a hmiatuapa hlata cha chysa cha thai chapata a o la zu hata; â pasâsapa main aw awh eita, a reisipa mai palyupalipata ama y awh, tahta.
6. Pachhahna vata hnabeiseihna aima hneipa cha a leithai rima awhpa cha vei
Khazopa ta pachhah awpa ta mania achhua khiatacha Ano daiti chholia tlaita tlao a tao awh. Ano ta mania chatlai awhta pachhahna cha eima thi hlata liata tlao eima ho awh, pachhahna cha Khazopa tawtapa cha tlô ta.
Chaphôtuna 3:26 lia tapa bi he a thei thlaha awhpa acha:
ABEIPA pachhahna hnabeiseipata ha thlahapa cha a phana.
Tawta Khazopa ta thlapalôna hmeiseipa thata mania a pi,
Hlazy 62:5-8 liata eima hmopa haw tlaita:
Eihrona he Khazopa deitaa hâta, ei hnabeiseihna he ano tawta a puapa cha tlô ta.
Ano deita cha ei lôpanô nata ei pachhahna acha, eikuh sâpa cha ta; a chalyu awh vana. Khazopa liata ei pachhahna nata ei rônana y ta; ei thahtlôna lôpanô nata ei pabona cha Khazopa liata a y. Namo zawpi sai u, khati no raita Ano cha nga ula; nama pathipalô cha a hmiaakô liana chata leitha te u; Khazopa cha eima chata a pabona acha.
Palô pasiekawpata ABEIPA liata a ha thla hatupa chysapa cha a hro liata ‘nôpona nata pacharôhna’ ta tlao abi thei. Pachhahpa chahawpa he, hmo rônakawpa nata hmo peimawkawpa acha. Chahrasa pachhahpa chama leipata atahthlaha awhpa deikua he chichi kawpa tlao acha.
Chahrasa no-âhchhikaw pata, Khazopata he hawna heta bi taina tlao mania api,
Philipi 4:6 lia tapa hawna tlai heta:
Khapa liata hmata “Nôpopa” ta y kha u, ato liata thlahchhapa nata hiapata alyna bi rei lymapata namo khopazy cha Khazopa lata pahnosapata tlao y se.
Chakhaitawta Khazopata Philipi 4:7 lia tahpa reipasiana bi, thlahlô chhikawpa cha mania pi hei ta:
Chatanachata Khazopa thlahlôna palôrupa raita pahno tia leipa khata, nama pathipalô nata nama pachanazy cha, Krista Zisu liana chata acha vai pa awh ei.
Tawta, Khazopa ta, Ano liata tlokhuhta âpahâ thlaha awhpata thla mania a palo lyma. Ano ta eima nôpo oacharôna zydua Ano hno chho awhpata mania a pasyu lyma hra.
Phahnaikhokawpata, Khazopa cha tao awpa ta Anota akhona zydua mai liana cha ‘nga achhi’ ta ‘a pahnie tlah’ chhao acha hmeiseih. Khazopa cha ato zydua cho liata a pahnie tlahpa Khazopa châta, ato zydua atao theipa nata avao paki tuhpa chhao acha. Chavata, keimo cha Ano liata tlao a pahâ thlaha awhpa eima cha. Pacharôna zy, nôpona zy nata kheihawhpa runâna zydua chhaota mania ‘suty hrasa or vawtlo ty hrasa’ Khazopa ngiachhina bihneina liata y thlahapa ta ato zydua cha Ano lata chho lyma ei suh u. khazopa ta mania a pachhahna cha chhahzaw nata chhazaw ta tlao chathlaha ta. Khatluta e zawngiahtu Khazopa cha!
Isai 51:6 Avazy lana khita mohmia pasai ula, a ry lata leilô cha mo te u; ava khi keikhu hawta a pai awh ta, leilô he chysia hawta a paro awh, a chhô liata a pahrâpa cha, cha hawna hra chata ama thi awh; ei pachhahna deikua cha chhazaw ta y awh ta, ei siana chhao he pahleipata y awh vei.
Zawhana 10:28:- Ama hnota chhazaw hrona eipi, chhazawta leidia leipa awh ei ta, ahyhmata eiku tawtapa na chhu hra awh veih ei.
Titu 3:7:- Chatanachata a ngiachhina liata thai pachasa pata ypata chhazaw ta hrona hnabeiseina lyma hawta ryutotu awhpata taopata eima y thei awh.
Hebrai 5:9:- Ano cha pha pakipata a y nata, a bi a ngiapa zydua chata chhazaw pachhahna thabypa a vaw cha hawh.
Biphuapa 3:5:- A pahnitupa mai cha cha hawta po ngyupazy pabusapa ama cha awh, hrona chabu tawtapa ano mocha phi chachei leipa awh na ta, ei Paw hmiakô liata nata a valyuchapazy hmiakô liata ano mocha tlao ei chakhei awh.
Note: He Khazohpa bie a vaw thyutuhpa he St. Sopai cha ta, atahma ta V.S.R. High School , Haliya, Nalgonda District, Andhra Pradesh, India liata Pachutuhpa rai ahria haipa cha ta, achuna la ta M.Div (Kerala), M.Th (Tamil Nadu) liazy a patlo tawhta atahma he University of Jerusalem (Tamil Nadu) liata Ph.D in Biblical Studies a tao haipa a cha. Acho liata eima ly kaw.
| < Prev | Next > |
|---|













