CORRUPTION - Part II

E-mail Print PDF

Corruption he khizaw rah tota ama buakhei kaw tyhpa cha ta, atahmahla eima rah lia cheingei chhao buakhei kawpa hmo a cha. Part 2 he vaw reih pazao heih ma y. Part I liata pazaona a cha.

CORRUPTION – II

Phusa dawhkah ry liata ama pie
F.C. Beirâchhuady, Châkhei, Camp: Chennai


“Among a people generally corrupt, liberty cannot long exist.”
- Edmund Burke (1729-1797) British political writer.



4. Bribery: Bribery tahpa he ‘panaopapana’, ‘phusa pieparupa’, ‘anaohna phusâ piepa’ tahpazy ta a chhopasia thei chai aw. Panaopapana (bribery) phusâ he chyhsa ta Sawhkhâ liata biehneituhpazy hnota aru lâta biehneina (power) pahmâsa awpa ta panaopapana phusâ (bribe) hmâpa ta a pataosapa he a châ. Rai lana kyh liata zy, dâh (laws, rules & regulations, etc) taona kyh liata zy, contract piena kyh liata zy, Court case, etc, zy liata panaopapana phusâ piepa he a hluh khoh kaw tyh. Bribery tao awpa heta chyhsa pano ama ypa peimawh ta – pakha cha phusâ a daotuhpa châ ta, pakha deikua châ phusâ a pietuhpa a châ. Râh hmahsie haipa nata râh hnôhkhawpa (developing & less developed countries) thokhazy liata chyhsa apahrâpa zakha liata sypangawh (up to 50 per cent) zyta kô 1 chhôh liata panaopapana (bribe) he ama pie tyh.



5. Patronage: Patronage tahpa he ‘chhâh a châtuhpa’, ‘baokhâtuhpa or pazituhpa zy khokhei eih na (favouring supporters)’ tahpazy heta a chhopasia thei chaina ta pangiasa â chhih. He hawhpa hmo he Sawhkhâ raihriapazy chô liata â lâ kho pachai tyh. A yzie cha Sawhkhâ rai hriana liata ngâchhihpa, tiamapa nata rai athai kawpazy y tyh hra ei sala; ama chô lâta hmo taothei viapa (Politician/Officer) nahzy ta amâ beina nata hmo taotheina hmâpa ta âmo chhâh achâtuhpa nata baokhâtuhpa zy (Sawhkhâ rai a hriapa hryta a support-tuhpazy) duasu phapa nata châna pha viapa liata ama so tyhpa he a châ. He hawhpa hmo he râh hluhpi liata chhao hmôthei awpa a y. E.g.: Irag liata Saddam Hussein ta Sunni nahzy a khokhei eih pachaina zy, etc. eima râh – India râh liata chhao hmô awpa a hluh ngaita kaw hra.



6. Nepotism: Nepotism tahpa yzie cha ‘sanawh chhôhkha khokheipa tlyma, chi nata pho heihpa tlyma, chhôhkha âhniapazy (close relatives) khokhei eih pachaina (favouring relatives)’ tahna a châ. Biehneituhpazy (Official) ta hmo ama tao tyhpa apha lei kawpa sâkha cha chi heihpazy tlyma, chhôhkhapa or chhôhkha âhniapazy (close family) tlyma khokhei eih pachaina (nepotism) ama hnei tyhpa he a châ. Nepotism â vaw thaona chhao he biehneina hmâ padoleina (corrupt) tawhta châ ta, cha thota mopakha âthôhna (gain) tluana tlyma, chhôhkha pha n’awpa ngâlâh tluana tlyma, chyhsa hropazy hlâta hmo taothei viana hnei awpa khona tlyma, etc. zy vâta chhao a châ kho kaw hra.



7. Cronyism: Cronyism tahpa yzie cha ‘viasa lôhkhy/viasa phapa/âkaolâh eihpazy chyhsa hropazy hlâta khokhei eih viana (favouring personal friends)’ tahna a châ. He yzie cha kheihawhpa hmo rai i.e. Sawhkhâ or py, etc. liata chyhsa hropazy hlâta viasa eihpazy châta khokhei eihna palâsapa he a châ.



8. Electoral fraud: Electoral fraud tahpa yzie cha ‘âtlyhna (election) daihti liata âdolei kawpa ta tlyma dâh ta apasai leipa hmo taopa/âhlaohlipa (interfere)’ tahna a châ. He hawhpa hmozy heta election result thata panano thei ta, buabâna chhao a tlôkheipa nga kaw tyh hra. Election liata vote a reituhpazy ta ama khokhei eih viapazy (favoured candidates) châta vote hmôna papôhsa thei ei ta, ama khakhaihpazy (rival candidates) vote hmôpa chhao ama pahleipadia thei hra. He hleikhôpa chhao heta khih /vaih liata ama khokhei eihpazy châta âdolei kawpa ta (illegal) voter registration taopa zy, vote pathlana daihti liata ama khokheipazy ama vote thei n’awpa ta chyhsa pachhiparypa (intimidate) zy, vote a tlapazy apha-thipata reileipa (improper vote counting), etc. zy chhao he corruption chikha a châ hra.



9. Embezzlement: Embezzlement tahpa y zie cha, ‘Sawhkhâ/zawpi phusâ eima ku liata a ypa âdolei kawpa ta hmâpa/nieparupa (outright theft of entrusted funds)’ tahna a châ. He leipa chhaota Sawhkhâ/zawpi hmo (property) mopakha âthôhna (gain) châta hmâpa (misappropriation of property) chhao he a châ hra. Embezzlement hropa âlâhâh kaw heihpa sâkha cha Sawhkhâ chhaichhi (government resources) hmâ padoleipa he a châ hra. Pamosana: Sawhkhâ Department liata hyutuhpa pakha ta ary liata ahriapazy (department staff) ano private O sa awpa ta a hmâpa (when a Director of Gov’t Department employs government servants to build or renovate his own house).



10. Kickbacks:
Kickbacks tahpa yzie cha, ‘Sawhkhâ liata biehneituhpa/ryureituhpa (official) zy ta ama mohôhpa department/organization tawhta py (organization) hrolâ ta phusâ (funds) ama pie papuapa âdolei kawpa ta ama tovyu (share) awpa bitupa (bid) ta phusa ama hnei (nie)/amâ pahawh tyh hrapa he a châ.



Pamosana:
Official pakha cha amohôhpa department/organization liata Sawhkhâ/zawpi phusâ (public funds) hmâ thei awpa ta biehneina zydua hnei ta ( Zawpi phusâ hmâ n’awpa deikua cha kao nano  nanopa liata a châ thei aw). Chatanachata py sâkha (company) hnona chata contract rai cha pie haw ta. Cha contract a piepazy cha company pha chaipa châ hlei veih ei. Anodeikua cha, Official paw/nô ta contract a piepa company tawhta âthôhna (profit) hnei hra awpa ta amâ paryhsa hapa vâta a châ hri. Company ta âthôhna a hmô hleikhôta a pietuhpa (official) chhaota âthôhna (gain) a hmô hra. Ama raihriapa deikua zawpi châta hmo phapa nata pitlohpa châ thei hmeiseih ngai vei. He hawhpa hmo he zawpi âpaphasaina nata dôveina (public betrayal) a châ hleikhôta corruption khochhih lei kawpa hmo sâkha a châ. E.g. 2G Scam, CWG Scam, etc.



11. Unholy alliance: Unholy alliance tahpa yzie cha, ‘hmo adyu kho awpa ta hmaokha (coalition) ta py padua khopa (i.e. antagonistic groups)’ tahna a cha via pachai. He hawhpa py he paduapathina nata taopathina hlâta cha a rulâta (hidden) âthôhna (financial gain) tluapa tlyma, py hropa châta chhiena ngâlâ atluapa tlyma, moh phana ngâlâh atluapa tlyma, etc. zy ama châ thai kaw. Unholy alliance he dâh ta apasai leipa (illegal) hawhta za rei awpa a châ theilei tarawpa ta, a duasu châna (nature) liata dôveina (deception) a hmâ thai kawpazy ama châ tyh. Unholy alliance he py kheihawhpa chhao rai âpazaopakhypa zyta ama padua thei (Political party + political party, political party + religious organization, political parties + NGOs, Political party + businessmen / industrialists, etc.). He hawhpa hmo he hmo peimawh kawpa a châpa vâta US President parohpa Theodore Roosevelt chhaota a peimawh zie he hawhta a za reipapua pângâpa a châ. A reina dâh hawhta Mongyuh reih ta tlâ soh ei sih la.



"To destroy this invisible Government, to dissolve the unholy alliance between corrupt business and corrupt politics is the first task of the statesmanship of the day." – 1912 Progressive Party Platform, attributed to TR and quoted again in his autobiography where he connects trusts and monopolies (sugar interests, Standard Oil, etc.) to Woodrow Wilson, Howard Taft, and consequently both major political parties.



He a chô liata corruption chi nano nanopa achyuta ta palâsapazy hleikhôpa heta chi hropa hluhpi rei thei awpa a y hôlô hra aw. Eima râh liata corruption hmô thei awpa ta a y heihpa sâkha ei palôh liata ei vei kaw tyhpa cha – 1. Palôhru (moral) Corruption 2. Daihti (time) Corruption zy he ama châ.



12. Palôhrupa (moral) Corruption: Moral corruption he hmo chichhih kawpa châ ta, âlâ theina (visible) liata chyhsazy hmopha leipa a pataosa thei tyh tuhpa a châ thota corruption âthaona thaby chaipa chhao a châ. Hiatliana, isina, khohleikhona, apalaina, nawh theileina hro, sôh nata thih tlaichhaina, nieparuna, aohraohna, biehnei chai châna achabâ khohna, apamolaisa khoh kawna, mopakha châta ngâlâh hmo phapa hnei khohna, sipasapazy mohnao khohna, chyhsa châta byhnâ châ awpa hlâta ama chhiena awpa ngâlâh tei khohna, âdyhna (peace) tao awpa hlâta khakhaipazy (rival) zy pahleipadia/padisao awpa khohna, etc. zy he chyhsa palôhrupa liata corruption lai kawpazy ama châ.



13. Daihti (time) Corruption: Time corruption chhao he hmo phalei ngaita kawpa châ ta, chyhsa palôhrupa aparao thei hleikhô ta thathina apahneisa thei tuhpa thabypa chhao a châ. Adaihti ta liata hmo atao beileipa chyhsa cha, chyhsa pitlohpa ta rei thaipa châ thei aw veih ei. Khizaw liata lôvapa nata thokô-rihkôpa (flora and fauna) zy, avâ suapa nata diahti (climate) zy, pawpi nata theilâpa (flowers and fruits), etc. zy ta adaihti ta liata amâ vaw lâ tyhpa hawhta chyhsazy chhao pita adaihti ta liata hmo eima tao awpa he a peimawh ngaita kaw.



Eima râh liata eima tao (practice) tyhpa hmo phalei ngaita kawpazy châ:–

  1. Adaihti ta liata Office a tlô beileipa, Office bâ daihti tlô hlâta a bâh ha heih lilawpa.
  2. Adaihti ta liata âhmaopakhyna (committee or meeting) athaothei beileipa.
  3. Adaihti ta liata âpakhyna/chareipakhyna athao thei beileipa.
  4. Adaihti ta liata raihria/tlâhrai hria pathao thei beileipa.
  5. Adaihti ta liata châ achu hoh leipa.
  6. Siku hyutuhpa (teacher) adaihti ta liata Class a la beileipa or Office a tlô hmâ beileipa.
  7. Pastor/Politician adaihti ta liata bia a chahryh beileipa.
  8. Office raihria awpa hlâta Chess, Chinese checker, Draught, Computer games, etc. âkhaih n’awpa châta daihti a hneihluh via thlâh hapazy.
  9. A chakaona raizy (Office, teaching, etc.) hlâta khôtho lâ rai hnei hluh viapa tlyma, pachâ peimawh via thlâh hapazy (e.g. NGOs, Church activities, etc. )
  10. Office/institution liata peimawhna daihti liata a hmô/adaoh thei awpa châ beileipa tlyma, atyuhna (Office) hraoleipa nata sisaw leipa liata a puasai ngâthlâh hapazy.
  11. Adaihti ta liata lyu taopa a khâsia leipa. ( rei awpa a hluh kaw nata pangiasa â chhih).


Daihti sôh zie (value) he eima patupasia thai awpa a peimawh ngaita kaw. Daihti eima hmâ thaipa ta a châ khiata cha keimo mopakha châta hmo phapa a châ hleikhô ta eima râh châta chhao hmo phapa châ hra aw ta, kyh totie liata atahmâ ta eima duasu hlâta hmah chhao a sie via syulyu hra aw.



Pachâpazina:

  1. He a chô liata corruption points (4 – 11) tawhna heta eima râh (Maraland) duasu kheita na hmôna dâh a châ hra tly?
  2. Khi a chô liata corruption palâsapazy hry tawhna khita a kheihawhpa he ma eima  râh (Maraland) ta a chhiekheina châ chai awpa ta na pahno?
  3. Eima râh liana he corruption a hluh kaw bâpa ta na pahno ma?

Related: CORRUPTION Part I - CORRUPTION Part II - CORRUPTION - Part III

Comments (0)
Write comment
Your Contact Details:
Comment:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img]   
:D:):(:0:shock::confused:8):lol::x:P:oops::cry:
:evil::twisted::roll::wink::!::?::idea::arrow:
Security
Please input the anti-spam code that you can read in the image.
Last Updated ( Monday, 27 June 2011 05:54 )  



Maraland.Net

About Us
Contact Us
Company Info
Maraland Blog
Maraland

Mara History
Map of Maraland
Maraland at a Glance
Tourist Spots
Programs

Advertising
Partnerships
News Contribution
Article Competition
Help

How to Register
How to Comment
How to Submit News
How to Submit Link
Policy

Terms of Service
Privacy Policy
Copyright Notices
Comment Guidelines
© 2002 - 2012 Maraland.Net - The Home of Mara people on the Internet - All Rights Reserved
RSS Feed