Articles
Articles(Mara)
Mara saw zy chi nata pho chana liata | Mara saw zy chi nata pho chana liata |
|
|
| Written by VL. Thakima Chozah | |||
| Tuesday, 25 October 2005 | |||
|
Eima reih hmapatazy, eima pielyu zie tawhtazy, eima phory pazy, pana pazy , atheihna eima hlapazy, eima hnazo tliahtla phao zie tawhtazy, eima noto khisa lyu-taohna tawhtazy nata hmo hro hriapa chinano nano pazy tawhna heta chi nata pho he avaw thao pata apahniehna chaipa chhao acha tasihla eima tachheitu nata pangiasa achhi vei MARA SAWZY CHI NATA PHO CHANA LIATA…. By VL. Thakima Chozah “Eivaw pih ei laihseihna Mara rah pha, Hlano mano-mapawzy khota laina rah; Tahma vawpaw pathi heila thyutlia saw cha, Lyta thyutlia saw charei ba hra ei si..” - A.Zakia Eima reih hmapatazy, eima pielyu zie tawhtazy, eima phory pazy, pana pazy , atheihna eima hlapazy, eima hnazo tliahtla phao zie tawhtazy, eima noto khisa lyu-taohna tawhtazy nata hmo hro hriapa chinano nano pazy tawhna heta chi nata pho he avaw thao pata apahniehna chaipa chhao acha tasihla eima tachheitu nata pangiasa achhi vei ! Hnazo tliahtla nata riaroh alyu kawpa chhao he reih eima hmapatazy, hmo mochhozy, hmo eima pa-i-pachaipazy nata noto eima lyu-taoh khisana zie tawhtazy heta eima chi nata pho chana maniah apanano thei tyh. Eima chheipa lia nata eima rah liata maniah pahrah lapa Tlaikaopazy, Laipazy, Hmar pazy, Paite pazy nata phohropazy he eima pie lyu zie nata hnazo tliahtla pala alyu kaw ngyu thei aw ! chasala, Marahpa cha hlei vei ei. Marahpa cha reih hro ahmapa, pahrahna su nata khih beipa no-eih hneihpata Tlosai,Chapi, Zyhno, Hawthai, ,Vyhtu zy syhpakhypata Mara phopi taopata lohki kawpata avaw charei la tyhpazy eima cha. Marahpa pihe chi chyhnawpa chaleipa pita pahrahna su nata bei (khih beipa) no-eih hneihpata eima pahrahna su nata khih chyu liata khih beipa ryureina ry liata chhieno phano ahyhmata amopahnai pasah viapa yleipata abao rairita lohrao kawpata khih avawsa tyhpa mara sawzy eima cha . British charia vaw laipata, mara beipazy chhao mongyupa ryureina ryh liata ama vaw y hra. Chasala, mongyupazy ta ama rahlapazy arah hneihtupa la amo khota ryu areina nata biehneihna zy pie lihlaw pata ama rahla ama vaw lie lihlaw haw nata cha Mara saw zychata vadua achhi kawpata eima pahrahna su Mara rah cha Internationala boundary (rahri) Myanmar nata India ta maniah avaw taipakha haw !Mara saw akhophie Myanmar rahla pahrah pata akhophie heipazyta India rahla eima vaw pahra haw hra.He hawta atano taihta za ylyma pata eima lyu-taoh khisa nataita maniah panano hrasala Marahpa chi nata pho eima chana deikua atahma taihta amy leipata azaona phapa eima hnei thei lyma .Aly achhi hmeisei. International boundary ta Mara sawzy eima pahrahna su maniah pachhaipata maniah avaw panano haw natacha eima chheipa liata eima pahrahlapa chihro phohropazy chata cha chi chynaw viapa tlao eima vaw cha haw ! He heta Mara sawzy palohru liata chi hawta kha rei/tu pata chi chynawpa tlai khiamaw eima cha tapata eima noto hro liata azahlai haw tyh.Atano tawhna heta keimo mara sawzy pita mara sawzy pihe chi chynawpa chaleipa pita Abeipata he khizaw liana heta Marahpazy cha chi nata pho sakha cha hr`awpata pahrahna su maniah pie /tao pata Mara chi nata pho cha maniah avaw padua haw hrana tapa he my khao kha ei si.Tahma he daihti phapa nata sohpa acha tapa pahnona chota eima chheipa liata eima pahrahlapa chihro phohropa zyta ama ryureina chohchahrei nata hneihrohna zy hmapata Mara sawzy maniah chadie eita eima rah lapa ama chhua nga haipa tawhna heta Mara saw na nata kei he eima rahta maniah ahnaw ta, Mara chi nata pho pabohsa awpata eima theina nata pahnona zy hma bahra awpata eima yna suh chyu tawhta rah chata phahnai angiapata kei eima chaka adai haw…..Chataleipatala eima rah Mara rah he chihro phohropazy abeina nata ryureina rahta eima tao/ pachasa pathlei aw. Ko khazie rakha akho hawpa liata chi nata pho chana liata asia kaw tyhpa, chhieno phano liata amy leipata nohmei harapazy kha avaw deichhy rairi ta lohrao kawpata nata apohkha kawpata khih avawsa tyhpa Mara sawzy kha tahma keimo thlyutliapa mara sawzy deikua pi eima chi nata pho chana ky liata siano thai tla khao leipa pita, reiraona nata apohkhana ky liatazy, nohmei harapazy deichhy naky liata zyta reitla tlupata apalai khei awpa y thai khao hra vei.Noto eima reih hmanga haipa tai chhaota achapaichari kaw ba.Khizaw thainasonazy asa viapa lyma hawta mara sawzy chhao eima phana rakhapa liatacha hma eima sie kaw hra tarawpata eima chi nata pho chana ky liata deikua eima diah/hnai vianala tlao acha hri.Tahmata he hawpa duahmo liata eima duahaw khiata cha daihti avaw y lyma awpa liata Mara sawzy pi chi nata pho chana ky liata pachachhie eima chhi hmeisei.Chavata , atahma tawhna heta Mara sawzy pi khizaw asosa viapa lyma zie hawna hrata chi nata pho chana ky liata chhao apasopaka viapata hma eimala vialymapa abyu hmeisei.He hawpa ky liata Mara sawzy eima phahla kawna thokhazy nata eima pahno pathie chyu hei awpata apeimawh viapa thokha pazy:- REIH :Reih he chi nata pho apadua tupa nata apahniena chaipa chhao acha.Eima reih hmapa heta eima chana chi nata pho liata maniah pasiasa ta, chihro phohropazy chhaota eima reih hmapa tawhna heta eima chana anola Marahpa, Laipa, Tlaikaopa,etc., na acha tapa manaih ama pahno/ pathlua thei tyh.Tahma hla thyutliapa Mara sawzy deikua pi eima reih hma/cheipa ky liata ahnai hmeisei pita hno eima syh kawba pata ala..Mara reih hlata khichhaipa reih hmapa akho viapazy tlao eima lyu thlah haw .Eima khihpi viapa Siaha ,Tipa nata su thokhapazy liata eima reih hmapa achapaichari kaw.Viasa richazy nata bielohawpa reina daihti lia zyta Mara reih hmapa cha asosa leikawpa hawta tlao eima pacha .Eima pikheihpa reih Mara reih he eima tlyhnia via ngakawna tapa rai apahno leipa eima lyu hla haw. Thokhapa zyta Kanu leh Pa chu Lakher/Mara annia mahse keichu…..!!! tapazyta eima rah lia hri-iah phaleipa /hri-iah chhiepa hawta acharei pathao ngakaw ba. He hawpa hri-iah chhiepa/ phaleipa tawhta Mara sawzy eima boh thei nawpata Mara sawzy eima pikheihpa Mara Reih he paso nacha pahnota pasasah nacha pahnopa adai haw.Marahpata a mara heipa bie achho/reila tlyhma tita Mara reih hma achhua chyu suh la, no nata paw Marahpa achahla hrapata sawzy Mara rei pathaisa leitupa cha achhua hra leipa eisila , mara rah khotho la eima vaw ypa achapa chhaota keimo mopakha nata chhokha chyu liata mara reih hma hlu achhua ba hra ei si .Eima rah liata khih maniah vawsalata maniah vaw pahrahlapa chihro phohropazy chhao Mara reih tlao pathaisa achhua sila , Maraland liata mara reih he patlaihsa via achhua lyma ei suh u.Reih hropa thai hlupa deikuala apha tapa pahno sila , eima pikheihpa reih hmata eima thai phathi leipa khiatala khichhaipa reih chhochhila thai hmeiseina y thai vei tapa deikua my kha ei suh u.Hetana heta Mara reih cha avaw sosa viapata vawtlaih via lymata, eima chheipa liata chi hro phohropazy hryta ‘Mara Reih’ cha reih hneirohpa nata angiapa vaw chata , chahleikhopata chi nata pho chana liata a-ipa nata asiapa Mara sawzy eima vawcha thei ha ba aw…. ROPA TA SOHPA(Written Record/) : Khizaw thainata eima rah mara rah avaw ngiana tawhta ko zakha daihma apha hawpa duahmo liata adua ngahaipa Mara sawzy pita ropa ta sohna lachha liata eima hnai kaw.Maniah pathla tupenaw thatih nata thatih hrohriapa akhei hawparai ropa ta sohpa hmo theipa achy kaw.Hmo theipata ay chhopa phohropa reihta ropa nata mara reihta ropa thokhapazy ay hra tarawpata thyutliapzy eima peimawhna nata angiahna chata eima dahphina maniah papai thei vei.Khazia tlyma eima nopaw chathai tuapazy khata hehawpa lachha liata ama hniehno hmopa ay hlitha vei tly? Ama sasy ativyh n`awpa la liata ama vaw bua kaw saipa vama acha vatly ? Ko 1970-80 rachhopa liatacha mara saw cha ro nata rei athaipa ama y holo bahrapa tlai ta!! He hawpa ky liata thyutliapazy tiama eima papua adai hmeisei.BA.,MA., satlia laisa pazyta rai hriapa yvei tapata eima y thlathli hlaha awpa cha khao leipata ,Chabu , Hla ,Drama , Essay , Article nata Fiction hawpazy liata pyury hnei achhua chyu bahra suh u. He deisai he chavei, mara reih mara sawzy pita eima chuna siku liata eima pachu chy tu haw.Primary liahsei achu pita Mara reih rei nata ro thai hmeisei hmana yleipata eima chu haipacha sie saipa abyu haw tyh. He heta Mara sawzy mara reih rei nata ro naky liata hno maniah pasyhsata , athai hmeiseipa tahma hla thyutliapazy hryta maniah apachysa kaw.High School nata Higher Secondary School lia taihta Mara reih achupa( Mara reih subject) eima hnei theihleipa chhaota Middle School lia tai chhata achu thei awpata eima rah liata athaiso viapazy , rah chhitupazy nata biehnei tupenaw zyta atahmano liata achuna lachha liata kao apahy ngahaipa zyliana heta ama pachana hma hlu thei via eisala Mara saw eima lypachai hei aw. Mara rah khih mo thokhapazy, tla mozy, chava mozy, su mozy nata eima rah khihpi viapa Siaha , Tipa nata su thokhapazy liata Dao (shop) nata hmo hrohriapazy liata khichhaipa reihta ro/ chapai abyu ngathla pazy nata hmopata ay ngathlapazy heta Maraw sawzy chi nata pho chana ky liata eima hnai zie maniah palasata , arah hneihtupa reihta so/ ropa acha leipa heta Mara sawzy chi nata pho no-eihpa eima chana maniah apalasa lei kaw.He hawpa chocha lia heta Mara chi nata pho vyupata aduapa py- M.T.P., M.S.O., nata M..CH.P.zy tahmata eima hmahlana deisai he adaileipata kha tiama papua via heipata eima paloh tlaleinazy chhao ryureina asa viapala liataihta palasa nga bahra pata kei chaka adai haw.Atahma keimo daihti chasai pacha leipata chha avaw ylyma awpa tai chata eima pachana nata theina zy tlao hma hri ei suh u.Eima rah abohna a cha theina hata. Achu thei awpatazy, rei theipata achapazy, eima noto hmotao nata rai hriana su liatazy, yna su nata hmo eima pahno khopa thatih zy eima pikheihpa reihta ropa ta sohpa he rehi hneirohna achahleikhota chi nata pho alei thlah`awpa apa bohsa tupana cha tapahe Mara sawzy my kh`ei suh u. HLANO MARA LA SO NATA KU ZY : Marahpa pihe la so nata ku zy liata hneiroh kawpa chi nata pho eima cha .Anodeikua , thlyutliapazy deikuapi maniah pathla tu penaw la so nata ku zycha eima krizyna nata tahmahla khizaw asosa / hmasie ngahaipa nata ahmie/hma pakao paka thai vei tapa hawtlaita pahnota athai hmeiseipa y tla khao mapi.La so nata ku zy amo cha rei lei eima hneima hnei vei maw tapa he tahma thlyutlia sawzy pita siano thai tla khao mapi .Eima mano-mapaw La so nata ku zy ahmeiseita thyutliapazy pamosata pathaisapa hlata aphoh pahawta tlao eima za rei pathao hla ba hripata ala.He zy he ahy sialei vata chatama, ahyzy maophyuna maw acha aw? Nama nata kei he eima chahla veima amaophyutupa cha..!?Eima chheipa liata chohro phohropa zyta Mara nazy he La so nata ku hropa hnei v`ei khiamaw ..Sawlakia ngala he khiamaw ama hnei hlahaw ama ta ngakaw nata pangiasa achhi ..!!Amozy hawta Marahpa zypita la so nata ku chinano nanopa – Sawlakia , Dawlakia , Chaochhipa ,Rakatlapa , Athipa la, Odopa la, Pakhupi la zy nata Lova kuthla ku zy, Khohnakia ku zy, Laliachhia ku zy nata La so nata ku chynaw viapa chinano nano pazy eima hnei hla hrapa tlaita eima nyu khei hla haw ! Paso nacha pahnota pasasah nacha pahno bahrapata hmalana thie viapazy hnei pata chihro phohropazy hnoata chalua bahra ei si.Lai nazy la India rah lia deichhao chaleipata Mongyupa rah lia taihata Sawlakia/Sarlamkai ama pamosa thei haw.Keimo marahpa sawzy pi Delhi tla liata eima palasapa he adai eima ta thlah haw ma ?? La so nata ku zy heta atobina ( dress) zy , hla (song) zy, Parotheipa (Musical instruments)zy nata azaona athukawpa hnei eita , chi nata pho chana lia taihta peimawhna hnei pata atahma Marahpa chi nata pho maniah avaw padua tupa he ama cha hmeisei. Khazia keimo Mara sawzy pita chahaw tlatlutah eima chi nata pho liata azaona apathu kawpa hneipata chipho hropazy hryta eima palai khei kaw typa eima tobi nazy, parotheipa zy nata hlano mano-mapaw hmosopa zy cha chihro phohropazy hnota anaona chata eima pie/ hla tyh tly ? He he basai thei eisila alypa acha kaw aw.Maniah pathla tupenaw la so nata kuzy pabohsata pasosahsa viana awpa ky liata eima rah ryurei tupenawzy hmahlana atha ta hnei via eisala , eima rah ryureina no-eih eima hneipa hmaphahnai viapata mara saw Art & culture lata eima sosa via thei nawpata sohthi lachha lia zyta pavao-paka thei viasala kho achhi kaw.He deisai chavei , M.T.P., M.S.O., M.CH.P. zy chhaota mara la so nata ku zy thyutliapazy pahnosata pathaisa awpata kei chaka bahraw pata mara chi nata pho chata hria papua achhua ba ei suh u.Chataleipatala , hlano eima mano-mapaw la so nata ku zyhe eima pahlei dahdei aw.He la so nata ku zy eima pahleina no he Mara Chi nata Pho eima pahleina no acha pathlei aw. Hezy hleikhopa heta chi nata pho pabohsata padua pathi heina awpa kyliata rei awpa hlupi a y.Tahmata rei pita eima ro papua pazy he atlapi viapa nata alalaoh viapa thokhozy chata, hezy khola naheta keimo mopakha , chhokha nata khitla nocha he chi nata pho chana liata eima siakaw awpa abyuta, Mara chi nata pho pabohsata chihro phohropazy hawta akaw sosa via hra awpata cha eima peimawhna akhonga kaw sai, ahy hmata ahnai asa viapa y mapi. Mara rah he Mara sawzy khota laina rah pachasa awpata thyutlia, macha , hawti , alai-achy balia acha-ao pata Mara chi nata pho chata hria ei suh u. Eima pikheihpa chi nata pho arasai pata khichhaipa chi nata pho ahlyta ama reih kei hma ngakaw pahe eima thisai-azaohlapazy mopahnaina nata tlyhniana achahleikhota ahaiphiapa , paru ahmapa tlao eima cha.
Powered by AkoComment 2.0! |
| < Prev |
|---|