|
Mara na pi he Mizo eima tah hra n'awpa chhapa a y ma? tahpa article pha kawpa he vaw reih hrala comment zy vaw pie hra ma y.
MARA NA PI HE MIZO EIMA TAH HRA N'AWPA CHHA Y MA?
By Derick Salai Solo
University Of Mumbai, on 25th Oct, 2001
Mongyuh nah ta eima rah lia ryu ama rei tawhta, charohtuhpa zy nata asohpa zy ta “Tlaikao” nah thati zy, keimo “Mara” nah eima thati zy vaw roh pathao lyam eita. Chahrasala pachana nata rohna dah zy deikua la alyu tla hlei vei. Thokhazy ta “Mara” nah he Mizo ry liata tribe sakha hawhta pacha ei ta. Ahropa deikua ta cha, Mizo ry liata miah soh hlei veih ei. Eima duasu he a siano lei kawpa ta ei pahnopa vata he article he eima nopaw, asohpa nata hmo pahnopa zy pahno awpa ta ei vaw roh hrapa a cha.
Mizo tahpa yzie he sia kaw pata pahno leipa nata, asia kaw pata chhopasiapa chhao ama y pata pahno hlei hra vana. Cha rohtuhpazy ta ama chhopasiana dahta cha, “Mi” he “Chyhsa”, “Zo” he “Tlah” hawhta ama za reih. Cha yzie cha “Tlah chyhsa” tah na a cha chaipa ta pata a lyu. Mizo tah pa he “tlah rah chyhsa” tah pata eima palie khia ta cha Mara na pi he chhao he Mizo ry liata tribe sakha hawhta eima y thei hra aw. Achhapa cha tlah rah liata khih eima sahpa vata. Chahrasala aza su thai khai hlei vei. Khizaw lia heta tlah rah liata khih asahpa za hlu kaw eita, pamohsapa nawpata Naga, Kuki etc. nah zy he Mizo tah khai thei hlei hraw mapi. Chavata, Mara na pi he tlah rah liata eima y vata Mizo eima tah chha hra nawpa y hlei vei, Mizoram liata chyhsa apahrapa na zydua he Mizo ama cha thapa acha khiata cha Mara nah pi chhao Mizo eima tah thei aw. Chahrasala tlaikaona heta ama za tah khai thei nata pangiasa vana. Chakma, Tiku na zy he Mizo na ama cha hra tah pata rohpa nata reihpa y tla leipa eita, ama tah khoh nata pangiasa a chhih hlei hra vei. Chavata, Mizoram State liata khih eima sapa vata Mizo za cha hlei hra mapi.
Puhpa L.B. Thanga ta chabu a rohpa “The Mizos” tahpa liata Mizo tribe he sahpangaw ta a pachhaih. Cha zy cha- Lusei, Ralte, Hmar, Paite nata Pawi zy ama cha. Mizo historian hropa`na puhpazy: Liankunga, Vanchhunga nata Zathanga zy chhao ta Mizo tribe he, he hawhta pyly ama za pachhaih hra. A yzie cha Mara he Mizo tribe sakha hawhta ama za pyh hra leipa ta a la. Tribe Research Institute(RTI), Aizawl ta dissertation a pachhuah-panohpa liata cha Mara nah pi he Mizo Sub-tribe sakha hawhta a reih. He deikua he paloh hmeiseih pata a py khai thei a ru kaw. Mizonised awpa maniah ama chhuah pata alyu via. Tlaikao nah heta eima moh nata reih ama thei nata deikua cha “ Mizo emaw ka lo ti a, Mizo dik taka lo ni reng reng lo mai,” maniah ama ta syulyu tyh. Mizo dohpa(dik tak) ama tahpa nah cha tlaikao reih a cheipa he ama cha via pachai. Mizo dopa(dik tak) eima cha theilei nota Mara dopa(dik tak) eima vaw cha hri. A hy e Mizo atah khoh hlei rai aw. Mizo tahpa chhao he avaw pina a rei kaw pata pahnopa cha vei, India independence ahmo tahta avaw pihpa alyu, khahla cha Lusei, Ralte tahpa zy ama cha tyh. Ama rah pakaw nawpa nata chi hroo pho hro zy amo lata maniah syh pangiapa ama chhuah pa hnaita ama nopaw zyta Mizo tah pa he tla hmahpa ama lyu kaw.
Mongyuh na daihti nota chhao, atahma ta Mizoram lia a ypazy pi he, tribe sano dei tah ta maniah ama pachhaih, cha zy cha Lusei nata Lakher a cha. Lusei clerk y ta, Lakher clerk a y tyh hra. Pheisaih ama lana lia chhao Lusei nata Lakher pyly ta ama la tyh. Mara na pi he Lakher clerk chata maniah la tyh ei ta, pheisaih lia chhao Lakher moh ta eima ngia lyma tyh. Chi hro pho hro pazy i.e. Pawi, Hmar, Paite, Ralte nata Lusei zy cha Lusei clerk chata ama la tyh, pheisaih lia chhao rai chasala, Lusei mohta sai ama ngia. Mongyuh na heta tlaikaopa nata Marapa he ‘Unaw’ hawhta za pacha hlei veih ei, eima mahno nata mahpaw ta tlaikaopa he ‘Unaw’ za tah beihra veih ei. Eima phohpa(Story) lia chhao tlaikaona thati nata moh a lana a y tla pata pahno hra vana. Chahnaita, Mara na pi he tlaikao nawh nata eima pazaona a y tla pata pangiasa achhih vei. Mongyuh na ta ryu maniah vaw rei thlu tawhta deihta ta a pahnopa eima lyu via.
Lt. Colonel J. Shakespear ta chabu rohpa “The Lusei-Kuki-Clans” ta cha Mara tahpa he amoh ta ma awna dah chata, Lakher tahpa deikua he Lusei nata ama bie a tah. Mara reih chhao he chi hro pho hro(lusei, Kuki clans)zydua hry ta anano via pachai a tah. Reih hropa Lai, Paite, Hmar, Ralte nata Lusei zy hela a lyu kawna hneipa hawhta a reih. Eima reih zy ananoanm dah tawh heta Mara na he phopi(tribe) eima cha pata a lyu kaw. Mizo he ama historian na roh dah hawta Lusei, Paite, Hmar, Ralte nata Pawi ta ataopa a cha khiata cha, India Mara chhao pi he Tlosai, Chapi, Zyhno, Hawthai nata Vytu tah pata ataopa acha ngiathia hra aw. Ama reih zy alyu kaw saipa hawta, keimo chhao eima reih eima thei khai hra. Mara na pi he Mizo ta miah ama py khoh hmeiseih ei khiah ta cha, Mara reih he ‘Mizo tawng’ ta apy hra ei sala, ama thai pata ama pahno hra awpa a cha. Mizoram Chief Minister parohpapa kha ta Assembly House liata Mara na he Mizo na ama cha tahpa ta a rei nota, Puhpa Hiphei ta he hawhtra a chhyh. “Mara reih ta chei awsala, na pahno thai khai khiatala Mizo eima tah aw,” a tah. Eima reih zy ama thai leina dah tawh heta cha, Mara na pi he Mizo cha a tah thei hra n’awpa a ypa ta aza la vei. Eima reih he theipa achhuah beih hra leip’aw ei ta, thai khoh bei hra` aw vei ei. Ama hmiako liata eima reih he eima chei nata cha, “Eng tawng nge a, ava mak ve!” (Khapa reih ma na chei, a nano kaw dua!”) tahpa tlao eima hlao tyh.
Acho liata ei palasapa tawh heta cha eima chana sia kawpa a la lei pata, thyutlia saw hluhpi chhao eima pachana dah sia thei vei. A hluvia pita Mizo tribe sakha hawhta y pa khoh leip'aw pita, apyh thei hr'aw mapi. Chahrasala, Mara saw zy hry liata thokha zy ta cha Mizo sai na eima cha tahpa paloruhpa phaopa ama y tyh hra. Eima paloruhpa liata pachana dah sia kawpa eima zydua ta eima pyh thei n'awpa ta eima nopaw, athaipa nata hmo pahnopa zy ta eima duasu sia kaw pata roh thei ei sala alypa a cha hmeiseih aw. Mara na pi he Mizo hawhta eima reih hra thei aw ma? Mizo na eima cha eima tah na noh tala, eima ryureina asah chaipa Mara Autonomous Distrcit Council(MADC) eima pahleina noh a cha thei aw.
Note: He article pha kawpa he Puhpa Derick Salai Solo(Theodore Paw) ta Mumbai University liata MA(Sociology) ko 2001 ta a chu ngahai nota a rohpa chata, MSO Joint Hqrs:Delhi, Awhsi Tlana, Annual Magazine; 2003- 2004 lia tawhta lapachhuapa a cha. Theodore Paw he atahma LL.B (Final) a tao ngahai. Mara saw hlu viata eima hmi apahno mah leipa vata eima vaw soh. Na pachana vaw pie hra ma y.
|
Mara nah he Mizo cha thei pi ta, eima ch Written by Guest on 2008-07-17 07:22:46 Dear Lailai, Na article he a pha kaw. Na reipasia thai ngasa. Ei cha ly kaw. Ei pacha dah vaw rei hra tu sy! 1. Eima hnohla ta Zawlbuk.net liata Mongyuh reih ta ei ro hapa hawhna kha ta, Mizo he Chin-Kuki-Lushai group zydua a pahly kawh thei awpa term ta hmapa a cha khiata cha Mizo liata eima tloh thei hra na ta kei ta cha ei pacha. 2. Chahrasala, atahma ta hmo sie dah mopa ta, he direction heta a siepa a la vei. Tlaikao nah ta ama hmona dah ta cha Duhlian/Lusei nata Mizo he a miakhapa hawhta ama hmo. Chavata keimo ta Mizo khoh kaw hra si la, eima Mara reih, eima moh a bi dah, nata eima phoryhpa zy he eima chhy nga thlah ha chhoh zydua cha Mizo dik tak hawhta maniah pacha thei aw veih ei. Mara reih, Mara moh, nata Mara phoryhpa zy siesaipa ta Tlaikao reih, Tlaikao moh, nata Tlaikao phoryhpazy eima hly thei ha khiata cha Mizo dik tak cha eima kaw cha thei hra aw. 3. Thokha rei dah ta cha, Mara reih he Chin-Kuku-Lushai group reih zy hry liata reih nano eihpa hawhta ama pacha. Chavata Bible Society of India ta cha eima reih he Chin-Kuki-Lushai group reih zy hry liata pahlao vei. Eima moh a bi dah he Angami Naga nawh nata eima lyu kawna a y. Eima reih sie zie chhao a lyu kaw hra. Chavata Marapasaw ahy tlyma ta anthropology/sociology liata PhD tao sa la, he he a kawh kawpa ta research tao thei sala a pha kaw aw. 4. Keima ta ei vei kawpa sakha deikua cha West Maraland (India) liata Marapasawzy pi heta Mara reih he chei hluh tu khao leipa pita, he kyh liata deikua he eima hra thieh via awpa a ngiah kaw. Eima reih cha keimo ta eima chei lei khiata cha maniah a vaw cheipa awpa y aw veih ei. Eima reih eima pahlei hana daihti liata cha chipho siano leipa eima vaw cha pa ha aw. 5. Eima pahno awpa peimawh kawpa sakha deikua cha, Mizo dik tak eima cha leipa chhaota, Mizo dik tak a tahpazy ta Mizo dik tak hawhta maniah ama pacha leipa chhaota, Mizo dik tak a tahpazy he eima hao awpa cha leipa ta, eima dyuh nga kaw awpa a ngiah hra vei. Opa phata (good neighbor) cha awpa he eima chhuah chai awpa a cha. Keima eima hmiala awpa he buakhei si la, Marapasawzy pi he ngachhihna, adona, tiamana, pathaihna, kyhpachana, chathaina (education), nata Khazohpa china liata khacha a duah ha si la, cha cha eima chi nata pho maniah a cheihchalo awpa nata hmah maniah a pasiesa awpa a cha aw. Ei vaw reih hluh kaw. Ahropazy nama pacha dah vaw thao hra tua rai u, a eihpachaipata West (India) Maraland liata Marapasawzy. Laiu Fachhai | Written by Guest on 2008-07-17 00:38:20 A cho liata title khi he hawhta a cha: Mara nah he Mizo cha thei pi ta, eima cha lei thei. Laiu Fachhai | A serious kaw Written by Guest on 2008-07-17 07:32:04 Samaw.com liata comment sakha a pietuhpa a reipa Integration Without Assimilation he kei cha eima peimawh kawpa ta a la. Tlaikao nazy ta ama chhuah chaipa cha eima council zy he lei sala, Mizo atah khai sila, eima reih zy he lei sala tahpa a khohpa hlu via eita, kei cha CHIN he apha ei tah, Mizo he cha recently coined TERM tla chata, eima paloh tlah hmeiseih aw vei. Keimo dei cha mapi Zotung, Zomi, Senthang, Lai, etc ama y khai... A lyupa cha Mara saw he hneiro kaw sila Mizo atahpa zydua he Mara atah khai hra ula eima za tah awpa a fair leipa hawta a cha. Good neighbour he he hawpa palohru ama phao chhoh cha aru kaw. Eima kho leipa chalei pata 'for the sake of sacrificing our identity we don't want to become Tlaikao' tahpa tlao chasala ado via thei ngyu ma! Thotlah lata eima heihzy ama rie thei kawta eima rah chhoh liata contract chhao atliata tawhta Tlaikao saita kaw hria eita, hiehah achhih kaw. A nuai ma hria khai eita, asah ma ta maniah ama rai, eima dychhie tlota tla eima yes, eima tovyu chhao maniah achhu khohpa good neighbour cha aru kaw na! - PK | Reih hra tua aw Written by Guest on 2008-07-23 10:15:42 Puhpa Derick Salai, Na article rohpa he a pha hmeiseih. Marapa zyta eima buakhei awhpa nata uasa kaw awhpa thatih tlai a cha. Biepi hropazy chhao naw roh via lyma awhpa ta ei cha haw hmeiseih hra. Puhpa Derick Salai article liana heta bie baichhi awhpa Comment haw tlupo ta ei vaw tao khopa zy ei vaw roh hra tua aw. 'Mizo' tahpa y zie he Tlaikaopa zy hry liata a sia kawpa nata Tlaikao penawh zyta 'Zohnathlak' ama tahpa sahlao zyta ama pykhei khai thei awhpa ta a hy hmata za chhopasia thei ma veih ei. Middle nata High School achuna bu thokha zy liata cha Puhpa Derick Salai ta a vaw rohpa hawna heta ama za reih pasia tyh. Chavata, Puhpa Derick Salai bie reihpa he keima mopakha liata ei py thai kawna zie a cha. Mizo tahpa hela Myanmar lata apahrapa Zohnathlak ama tahpa na zy khi pahly khai thei hraw veih ei. 'Chin' tahpa heta maniah apahly khai via hripa ta eipahno. Lusai, Duhlian tahpa zy hela Chin Tribe chhoh liatapa ama cha hri aw. Puhpa Laiu Fachhai ta 'Reih' chocha a vaw rohpa kha eipalo na khai kaw. Marapa thatih eima reihna daitih liata eipalo na khai chai tyhpa sakha a cha. Article sakha liachhao he hawna heta eiza roh pa ngapa a cha:Reih he chi nata pho apadua tupa nata apahniena chaipa chhao acha.Eima reih hmapa heta eima chana chi nata pho liata maniah pasiasa ta, chihro phohropazy chhaota eima reih hmapa tawhna heta eima chana anola Marahpa, Laipa,Tlaikaopa,etc., na a cha tapa maniah ama pahno/ pathlua thei tyh.Tahma hla thyutliapa Mara sawzy deikua pi eima reih hma/cheipa ky liata ahnai hmeiseih pita hno eima syh kawba pata ala..Mara reih hlata khichhaipa reih hmapa akho viapazy tlao eima lyu thlah haw .Eima khihpi viapa Siaha ,Tipa nata su thokhapazy liata eima reih hmapa achapaichari kaw.Viasa richazy nata bielohawpa reina daihti lia zyta Mara reih hmapa cha asosa leikawpa hawta tlao eima pacha .Eima pikheihpa reih Mara reih he eima tlyhnia via ngakawna tapa rai apahno leipa eima lyu hla haw. Thokhapa zyta Kanu leh Pa chu Lakher/Mara annia mahse keichu…..!!! tapazyta eima rah lia hri-iah phaleipa /hri-iah chhiepa hawta acharei pathao ngakaw ba. He hawpa hri-iah chhiepa/ phaleipa tawhta Mara sawzy eima boh thei nawpata Mara sawzy eima pikheihpa Mara Reih he paso nacha pahnota pasasah nacha pahnopa adai haw.Marahpata a mara heipa bie achho/reila tlyhma tita Mara reih hma achhua chyu suh la, no nata paw Marahpa achahla hrapata sawzy Mara rei pathaisa leitupa cha achhua hra leipa eisila , mara rah khotho la eima vaw ypa achapa chhaota keimo mopakha nata chhokha chyu liata mara reih hma hlu achhua ba hra ei si .Eima rah liata khih maniah vawsalata maniah vaw pahrahlapa chihro phohropazy chhao Mara reih tlao pathaisa achhua sila , Maraland liata mara reih he patlaihsa via achhua lyma ei suh u.Reih hropa thai hlupa deikuala apha tapa pahno sila , eima pikheihpa reih hmata eima thai phathi leipa khiatala khichhaipa reih chhochhila thai hmeiseina y thai vei tapa deikua my kha ei suh u.Hetana heta Mara reih cha avaw sosa viapata vawtlaih via lymata, eima chheipa liata chi hro phohropazy hryta ‘Mara Reih’ cha reih hneirohpa nata angiapa vaw chata , chahleikhopata chi nata pho chana liata a-ipa nata asiapa Mara sawzy eima vawcha thei ha ba aw…. Tawhta, Marapa sawzy pihe Research taona chochah liata eiam hnai hmeiseih. He chhao he eima chuna ky liata marasaw achuna hmeiseihpa nata hmochhuapa eima pacha lila lei vata a cha thei aw. Cheleipa chhaota a peimawhna nata phahnaina, eima ti nata rah chata nata hmasiena phapa maniah a pie tuhpa acha zie eima pahno ma lei vata chhao a cha thei hra aw. Mara sawzy Research tao he paha via sila, tahma chhochhi la Research a tao khopa zychata India sawhkha ta UGC ryh tawhta Scholarship Research Scholar zy chata a pachhuapanopa a y holo. Na pava a chhua via su u. Achhana liata ei rieh kho kaw heipa sakha cha, Ko 2003 pa liana khata Aizawl City liata ei y nota, Mizoram chhoh liata MLA Bia chhoh rari panano khona y ta. Kha bie kha MZP nata Political party thokha zy ta kho leipa eita thata ama dyu.Tari noh vaw my haw nata, MZP zyta Aizawl khih chho liata Delimitation Committee bie kho leina palasa ei ta, cha nota ei viasa na zy nata lapi a chhina la cha kei pua hra pita. Tahma ta OM Show room y na Chanmari Achhyna o ry liata eima di lai nga nota, Tlaikaopa eima viasa pakha heta he hawna heta a reih: "Chhim lam ho khi an in la Mizo duh lo tlat a, Assimilation pek an ngai deuh ni" tah ta a reih. Cha nota eipalo kha pua vaw sa hma hata, Hostel eima tlo tawhta thata eima ie. Grace Hostel, Chanmari Chaltlang Road liata a cha. Tlaikaopa zy he 'Mizo' tahpa bie hmapata Marapa zy he maniah disaohpa ama kho ngasa..ama pahnona, sona, so nata thi nata biehneina chochahrei hmapata maniah a tei lyma. Tahma cha khacha rakha tlyma la hma ama sie haw tahpa eima duahmo tawhta hmo theipa a cha haw bah! A eipachaita potical nata soh hmapata maniah cha die chai ei ta, Tlaikao reih chhao thata maniah a tlai hmeiseih Mara rah chhoh lia he. Palopasa a chhi hmeiseih. Keila Marapa zy pi he khati noh hmata Mizo cha thei mapi ei ta. History ei za reih laipa liata Mizo tahpa he za hmo lila va na. Colonial daitih rakha tawhta Tlaikao penawh zyta rah pakaw nawpata ama hmapa tla a cha. Chin tahpa lia hela eima hlaopa chhao ta a do, eipy an zie a cha via hra. Tahma ta Mizo reih eima tahpa zy hela Sailo nazy nata pho thokha pazyta ama vaw hma tyh pa a cha. Reiparopa zy eiam mo khiala Pawi reih tlao a cha hri. Chavata. Marapa zy pihe Mizo cha mapi. Mama chozah | Written by Guest on 2008-07-25 07:33:43 Keima mopakha pacha dah ta cha Mara reih he cha a lei khao na ta pangiasa va na. A lei daihma nawpa su liata a vaw duah ta, chahrasala Marapasawzy pi a daihti ta liata eima kaw hra hma hapa vata, a lei khao nata pangiasa vana. Eima pahno awpa peimawh kawpa sakha deikua cha, eima reih nata chi a lei awpa nata a duah awpa liata chi hropa, Tlaikaopa, etc maochhie thei aw mapi. Eima pabohsa khoh khiata cha keimo ta pabohsa aw pita, a lei khiata cha keimo tlai he a pahleituhpazy cha eima cha aw. Tawhla, kei la, "Chin" tahpa liana heta comfortable hlei hra vana. Mizo, Zo, Zomi tahpazy cha eima reih nata ahniana kao a y hra. Nopaw bie liata cha Viahpa, Liahpa, Zaohpa tahpazy ta chi hropazy cha ama za aw tyh hra. Kaliahpa, Kazaohpa, tahpa reikah chhao ama za hmah tyh hra. He Kaliahpa nata Kazaohpa zy he Viahpa a cha leipazy cha ei ta, Kaliahpa nata Kazaohpa liana deikua he Marapasawzy chhaota a "generic" term la tawhta cha eima hlao thei hra. Chavata keita cha a moh liata bua leipa na ta, a moh practical ta hmana liana heta tlao ei bua hri. "Mizo" tahpa he practical ta Duhlian/Lusei reih a hmahpazy ama panuasa hapa vata. Chavata separate nata distinct people group eima chana eima palasa khoh khiata cha Chin chhao a tah hra lei, Mizo chhao a tah hra lei ta, Mara tla eima tah thlah ha awpa he lathloh pha chaipa a cha nata ei pangiasa. "Chin" la ei vaw cha khoh lei kaw cha maw! Laiu Fachhai | An appeal to Rev. Lai-u Fachhai Written by Guest on 2008-07-27 07:13:35 Dear Pa-u, Na bie cooment pa zy eima palo tla khei ngaita tyh. He article nata thati arei tyh tupenaw nanawhta marasaw zy pita eima chaly hmeiseih. Derick Salai article na comment pa chhao apha kaw pata ei pahno.Eima reih sie zie chocha nareipa liata, "Chavata Marapasaw ahy tlyma ta anthropology/sociology liata PhD tao sa la, he he a kawh kawpa ta research tao thei sala a pha kaw aw." na tahpa deikua he naam cho liata tlu palie sala tahpa ei khoh. Chabu pachhuah pano aru zie apahnopasia chaipa zy hry liata na y cheingei awh. Myla hano nanawhta , na chihei zy ta ama saohiah tla awpata, ama footnote nata bibliography zy liata riapha kawta ama taw papua nga awhpata chabu nama ta mania achhua nohpa hrihla tahpa eima chahaw hmeiseih.Tahmala la chabu he author liata apahnie tu haw. Pamosana ta Profs.,PhDs.,REv.Drs.,or IAS,IPS,IFS,IRS,MCSetc.etc.,(no matter whether or not they are retired) zy ta ama rohpa chabu zy nata keimo zy hawpa nata keimo zy nopaw hawpa ta chabu eia rohpa or article liata bie eima thyupa zy hela pha kaw hrasala lo-eih pachhi(satisfactory) khai vei. Tawla, Magazine liata bie ropa hela apha chaimah taraw ny. Anodeikuala, na comment clause 3-na chocha liata a chabu ta asaohiah tlahpa eima hneihlu via lyma awhpa a peimawh ngaita pata ei pahno. Na nawhta zy chhao pita eima chavaw pazi laih hra awh. Marasatlia | A positive review on Mama Written by Guest on 2008-07-27 07:23:40 Dear Mama, Derick Salai aricle liata na comment pa apha ngaita. Artricle hropa aphakawpa areipa hawta ei pacha. Eirei khaitawh ta a comment tuhpa nickname/petname liata Mama Chozah tahpa ei vaw hmono deikua la "humhh..." ei zatah. Atohe keimo tawta pathao tua awpa apeimawh khaipata eipahno. Keimo chaipa ta eima moh Mama, mami tahpa zyta eima nopaw ta mia vawbie khai eita chacha eima pitlo tawh chhaota eima lykhei ngaita pata alyu. Chavata keitaa'Pawpaw,Apaw etc" tahpa ta ei cha awh hri aw. Apaw na tawtala nasaw na zy tlaikao moh nata tlaikao nawhta ama awna petname hawpa zy hela pahlei ha ba ula tahpa ei bietana a cha nat ahawna acha. Marasatlia | Marasatlia achhyna Written by Guest on 2008-07-27 07:54:20 Dear Marasatlia, Mama he amoh chhao Lalthakima Chozah a cha. Apaw Aizawl liata B.Ed a chu (training) nota apihpa cha ta, achu lahpa maw(mizo) paw ta a moh vaw bieta, Lalthakima tah pata avaw bie. Ahropa biela tah thaipa chhao a cha lei vata amoh cha ama pypa a cha ngyu aw. Moh hropa a y hlei lei va ta Mama tah pata, nickname ta awpa a cha. Chakhei_Satlia | Written by Guest on 2008-07-27 09:24:55 Dear Marasatlia, Rev. Dr. Laiu Fachhai lata appeal na taopa he a pha kaw. Ano chhao he chabu hlupi a roh ha hra. Mara sawzy thatih ynapa chhao a roh lyma pa ta ei pahno hra. Anodeikua, na reisa ta degree ngala he chalei pata author he a peimawh hmeiseih na tah nota Rev. Laiu achah kawpa na lyuna y ta, a neutrality kha a ypa ta pahno vana. Doctorate hropa alapazy mo pahnai khaita Rev. Laiu ngalah he a cha ropazy adopa ngalah hawta na pacha awpa kha ado thai vei. Ano cha theology la liata doctorate alapa chata, authority a hneina cha theology line via liata a cha eima ta thei hra ngyu aw. Sociology nata Anthropology la liata Ph.D a hmopazy nata ama line alyu lei pata ama specialize na alyu hra vei. Chavata, appeal na taopa cha a phakaw nota, ano Rev. Laiu cheingei ta appeal a tao hranapa anthropology/sociology liata PhD Marasaw y hra ei sila amo ta research tao via ei sala a tahpa he hmo ado kawpa tlao a cha. Khothola tawhta saipa ta Neutrality pacha pata subject to liata Rev. Laiu he authority hneikawpa ta chabu roh sala, maniah ama pahnei sao hri aw. Chavata, theology liata a thaina asahpa hawta, anthropology/sociology liazy chhao he Marasaw thaina asahpa a hneipa vaw pua lyma ei sila, a authentic via hra aw. Tawhta, Rev. Laiu cha a rai bua kawta he hawpa research vata ko 2 ko 3 a rai siesaipa ta daihti a hnei nata pangiasa hra vana. A line ta lia heta theology lachhah he tiama lyma sala, thlahpa lata nopawpa cha lyma sala, sasapa la he cha sasapa lata a thei sohpa kaw hnei hlu awpa a khona a reihpa hawna heta eima thyutlia pazy he hmia asah hra ei sala University phapa JNU, DU, NEHU, etc tawhzy tlai heta Mara saw research he kaohluhpi taona a y nata kha ei hnabeiaseih chamaw! - Pawkhai | Written by Guest on 2008-07-27 09:50:33 Dear Marasatlia, Mama Chozah moh navaw comment pa he na hawti chhie ei tah kaw. West Maraland liata a ypa na cha nata pangiasa vana. Heitlo cha East Maraland lia chhao Burma viareihta moh aphaopa ama y holo hra, hmo a y theipa a cha. Chasala, ama moh hla chhaota a peimawh viapa cha ama chana nata Mara reih ama thaipazy he chata, ama pho moh he Mara reihta soh cheingei ei sala a pha chaipa a cha. Hmo he context pacha pata hmo pahnona chota comment zy he pie awpa. Atahma chha lia pet name mawh reih ahmahpa y lei awpa a chazie eima pahno kaw ba. Ahmah hapazy cha ama moh tlai he Maw moh a cha hra. Puhpa Zakhu Hlychho sawchapawpa chhao kha Lalthakima Hlychho a cha hra, a pachhona lata Mama ama tah pyly. Mama Hlychho a tah tyh hra. Hlychho, Chozah, Fachhai, Solo a cha chhoh cha Mara tla a cha. Anodeikua Mara reih ta moh abie laih awpa deikua eima pasyu awpa a cha. Maw moh acha vata va hao para, English a cha nata rei pachhie tloh piva, he he double standard a cha. Basai awpa a pha hra. - Maraland.net-fan | Written by Guest on 2008-07-27 09:53:36 Chavata. he hawpa personal hmo hela vaw reih khao leipa la a pha via aw. Kennedy Hlychho cha Puhpa Mylai sawchapawpa a cha. Mara reih dikha chhao thai vei. A pei thei dah la, ano sawzy chhalia ta Mara ama tah thei khao nata pangiasa vana. Maw reih sai ama chei. Lalthakima deikua cha maw moh phaota Mara reih thai khaita, Mara dopa a cha. Vaw pahno ha ba ma y. - Maraland.net - fan | Several Written by Guest on 2008-07-28 04:12:49 1. Marapa ta chi hropa moh eima phaona chhapa he a chhapa hluhpi a y. Chavata mopakha a nua eihpa he pha vei. Eima chi chana liata cha eima moh liata a la thei vata Mara moh phao awpa cha a pha kaw. Anodeikua reih hropa ta ama moh a vaw bi hapazy cha, thokha nama rei sa ta, kha ta y sa la, Marapa ama chana liata ama sia thlah ha khiata cha a daihpa ta ei pahno. Thokha cha affidavit taopa ta a panano hapazy ama y hra. Chahawhta affidavit tao ta a panano hlei leipazy chhao, tla pacha thai ta eima py khai awpa a pha. Reih chanei heih sala, Marapa ama chana liata ama sia awpa he a peimawh chai. 2. East Maraland lata eima unawhzy Liah moh ta tlyma, Kaoh (Burmese) ta tlyma ama bi tyhpa chhao he keima mopakha pacha dah ta la a pha tah thei hra va na. Cha thota, "Salai" (Chin chyhsazy ta Chin-pa ama chana palasa nawpa ta ama moh thaby liata ama patyhpa) tahpazy ama moh thaby liata ama pacho papa chhochhi la, ei paloh eina pasasa kaw tyh. 3. Mara reih kyh liata, reih nano eihpa a cha tlai ma, tahpa research pha kawpa tao awpa ta ei vaw propose-na kyh liata keima ta tao awpa ta na vaw hawpazy nama cho liata ei ly kaw. Khapa hmah cha leipa na ta, hehawhta ngana eina vaw hnei hrapa va ei chi ta. Ei theina rakha nata ei daihti ta a chuna rakha liata cha research ei tao lyma. Anodeikua, authority cha theina taihta research tao awpa ta deikua, thokha nama rei hapa hawhta ei daihti ta a chu leipa ta, chavata namo thyutliapazy ei chi ei cha hawna chhapa ei a cha. University kheihawhpa liata ma PhD tao u la, nama research title/field chata Mara Language he cha sa la, pakhona ta he ary liata title hawhna heta research nama tao thei: Mara Language: Its Eutomology, Classification, and Development. Hehawhta research a tao khohpa nata a tao thei awpa ama y khiata cha eima sawkha pipa MADC chhao ta funding tao thei sa la a pha kaw aw. 4. Tawh la, Maraland.Net he Marapasawzy chata scholarly nata critical forum a y chhohpa a cha chypa ta pahno na ta, net ahmatuhpazy pita eima theina hawhta papua ta eima pachanazy eima thyupakhy tyh awpa a peimawh kaw. Mawnawh ta cha zawlbuk.net, misual.com tahpa hawhpazy hnei ei ta, chaliata ama pacha dah thata ama thyupakhy tyh. Kei chhao zawlbuk.net liata article ei roh tyh hra. Marapasawzy pi heta net hma hluh via si la a pha kaw aw. 5. Maraland.Net liata article phapa hluhpi zy he Marah zawpi ta rei papha leipa ei ta, chavata ko kha ta ei kha chha cha print (abu) ta papua tyh thei si la a pha kaw aw. Hehe Maraland.Net admin zy ta nama paryhsa khiata cha a print-na hryuhna kyh liata chhao ei theina rakha ta vaw contribute ei chhuah hra aw. 6. A chhana liata cha Maraland.Net admin nata a buakheituh hropazy, Net a tly tyhpa nata comment a pie tyhpazy ei cha palai khei kaw ei. Marapasawzy pi he heih eima kaw kho via laih lyma ba. God bless Maraland and Mara people! Laiu Fachhai | Correction Written by Guest on 2008-07-28 07:20:06 Rev. Dr. Laiu, za kawna chota correction ei chavaw tao tua aw, "Mara Language: Its Eutomology, Classification, and Development" Na tahpa he "Eutomology" chaleipa ta "Etymology" na chhuahna tlao cha mawh la ei pangiasa. Eutomology cha English liata meaning rai a y pata pahno vana. Na type chheipa a cha ngyu aw. Admin Maraland.net la tawhta vaw correct ha sala pha vei ma? "Mara Language: Its Etymology, Classification, and Development" tah awpa a cha hri ngyu aw. - Viarah Satlia | Rev. Dr. Laiu Fachhai achhyna Written by admin on 2008-07-28 12:07:28 Dear Pastor Laiu, Achhyna hnochaipa navaw taopa Serial No.5 liata Maraland.net articles, contents, etc he ko kha liata ei khazy chha print theipa chasala tahpa khokheina na vaw reipa he apha eima tah kaw. Achhuahna chhao eima vaw hnei tyh hra. Eima webmaster, admins., contributors, etc zy he su kha liata a ypa ama chalei vata nata sohnawh lazy chhaorai tiama papua awpa a byuh vata eima vaw tao thei mahleipa a cha. Maraland.net 7th Anniversary (November 11, 2009) pachhaipa tlyma, cha hla chhaota ei kha chha cha papua thei sila tahpa he eima vaw chhuah aw. Apasai kawpa ta print lazy ta a hryuna zy thyu (contribute) hra awpa ta na pasaina he a rohna hleikhota eima tha a papawhsa hmeiseih; eima chaly kaw. Maraland.net he ta project hlupi pakawh awpa eima chhuahpa a y holo, chazy chhao cha sakha sakha ta implement lyma awpa ta hmah eima vaw la via lyma hra aw. Net a hmatuhpa la tawhta feedback nata pachana nama vaw thyupa he a sohna hmeiseih. Positive kawpa ta eima vaw dao lyma aw, pasyuna hlupi nama vaw tao pazao lyma awpa ta eima cha haw hra. Na chakaona Abeipa ta byhna chapie lyma mawh sy! Admin Maraland.net | Typo correction - ei cha ly kaw Written by Guest on 2008-07-28 21:56:23 @ Viarah Satlia Typo correction na vaw reipa he a do kaw. Na reipa kha ei chhuahna a cha tlai. Chavata bah vaw correct thei la ei ly kaw aw. Macha rahsa la heta cha typo mistake he a hluh khoh kaw. Na correction vata ei cha ly kaw. Laiu Fachhai | vaw rei pachhi hrate Written by Guest on 2008-08-03 20:35:33 He article he ta marapa eima cha na thata mia apa mo pasiasa hmeisei pata ei pahno. Rotupa hnota lyna bi eihla. Ary liata pazy he na chho thei beisala eily kaw aw. 1. Ahy zy ma mizo acha ei tapa reipa sia ha tuapa chasala apha eita. Chata leipa tala Marapa eima cha na siano khai thei aw vei. 2. "Zo" tapa bi hawraw he duhlian rei acheipa dei hmapa cha vei. Burma ra liata apahrapa "Tedim" na he 'Zo' eima cha ama ta. Burma ra liata a y pylypa "Hakha" rei a cheipa na he ta "Mara, Lautu nata Zophei zy he "Zo" tapata ama rei pyly hei. Chavata "Zo" tapa nahma tita he ky he sisai thai pa chavei. 3. Na cha rona sida eimo tita Duhlian rei achei pe na he Mizo a ma cha tapa haw ta ei pahno. He chysa zy heta "Eima rei cheikho leipa aw eita thai kho hra aw vei" tapa bi eihmo. He sentence he ta Mara thyutlia tia ama ngahaipazy tha apachha cheingei aw eita. Marapa ta Duhlian rei acheipazy nata eima level na daiti acha veikhia hlata a sa viana daiti eima tloti tala Mara rei achu aw eita Mara rei ama chei cheingei aw. Nawlaipaw | vaw rei hra tua aw Written by Guest on 2008-08-08 02:53:31 kei mo pakha pacha na da la,tahma hawta mara pazy eima kaw sie lai khiala,eima khipi laivia pa Siaha ,Tipa la ko 20 kho la la mawrei ama chei khai ba aw eipa ngisa.achhapa la siaha liata mara saw do pa saw naw zy mara rei zakhei ta tlaikao rei achei pa ama hlutu ba,he he no nata paw pha lei va ma acha aw kei mo mara saw eima hru tu pa va maw ta pa bie pacha khi akhi.west mara lata Phura khi chhao maw rei laisei via nga hai pa hawta ta bie dao pa acha.kei mo pakha pacha na da tala,siaha town chho lia ta siaha vaihpi hawta mara cha na feeling vaito ta ama hnei khai khia la eima chi na ta pho eima pa bo sa thei cheingei ei na hmei sei.tawhta puhpa J.VIALUA haw tamara thyutlia riapha pasaipha ta sai sy 50 rachho kaw y thei sila mara ra eima pa bosa hmei sei thei
This e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it
,CHENNAI | Keimo tlai ei machana a paphasai pa ei m Written by Guest on 2008-08-08 21:23:00 Mara nawpi he khaziamaw ei marei cheiawpa eima zakhei tly! Siaha tawhta Maraland Bus ta eima zasie khiahla Mara reicheiaw pahe kho khao lei pita Tlaikao reisai ei machei hatyh. Noza achhih kaw. He he ei machana eima zakheina sakha acha ngyu aw. Chavata Tahma tawh Mara rei he chei leima eisi. Keimo sasy tazy ta Tlaikao rei eima chhy thlahcha rei eima pahleina first step achatheiaw. Tiahma via te,,, Marasaw. | Naw pahno bei hra tlyma he Mara bei zy Written by Guest on 2008-08-12 04:23:09 He ary liata Mara bei zyta Mongyuhpa hnota ama cha pangiapa(Memorandam) he mo la,Marapa zyta Lushai(Mizo) na ry liata ypa ama vaw kholei zie hmo theipa a cha. Ko 1945,4th January(India ta British ryureina ry tawhta independence ahmo hla a cha.) liana khata Mara abei zy cha ahmopakhyna(Conference) awpa chata, abei -23 tlai ama tlo pakhypa hawhta reihpa a cha. He Mara bei atlo pakhypazy heta he hawhna heta Additional Superintendent of Lushai Hills hnohta Memorandum ama vaw pangiapa a cha. "We the Lakher Chief`s would like to express to you what we want most for your sympathetic consideration and immediate orders. We have been demanding the Government may be pleased to give us Lakher Hills District and also one English Officers may be appointed to conduct our administration. This is what we want most. We would like to be under either Burma Government or Crown Colony. We want the Lakhers should have a separate District administration,but not under the Lushai Hills District." He hnola ta hmo tlopa he rohpa ta sopa a y va tlyma? A ypa a cha khia a Chabu moh nachho thei bei ula eily kaw aw. Marapa zy eima thatih eima pahnopasiapa he hmo peimawh ngaitapa nata eima ngiah kawpa a cha. He acho liata bie khi apahnopasia viapa zy nama y khiatala vaw reih via lyma hra tua u. Delhi Mara Satlia | gwahati satlia Written by Guest on 2008-09-15 22:19:20 puhpa Derick Salai Na article tawh heta thata nova na ei na pie,a ly pa a cha kw,na pacha dah na rohpa zydua he ei cha pyh khei khai hra, Achy ta ei vw baih khoh hra pacha,eima mara history lia rai2 chhaota,Bei a y no daihti liana khata Lusei Bei pazy nata Mara Beipazy kha ama dyuh tyh tahpa eima hmo,Mizo cha hwsila khazia e...........eima mahno mahpaw zy kha lu la pata ama vw sie hnao tyh aw!!!!!!!chavata na article a laichadaipa nata achyta ei vw thyu hrapa twh heta MARA he khatino hmata lusei or mizo CHA THEIAW MAHPI,chi nata pho a boh na la chha article vw thyu via lyma tyh,marapa sawzy eima hra via lyma nawpata | Written by Guest on 2008-10-22 06:49:51 ei pa chada vaw rei hra tuah sala,Khazopa ta, chi nata pho ta a duah hra awpata,rah nata rei mia pie ta,a hmatupa cha chykaw hraw siela,zakhei lei pata, khei haw sy lia raita ei hma lymapa a cha khia lia, ei ma reih cha lei aw vei ta pa kha ei pa l;o lia a y,eimakhipi Siaha ei moh nata ,palo pasa a chhita,vaihhlupi liata mawrei chei byuta,chihro patabie amahnei hlutu haw. | Written by Guest on 2008-10-24 08:02:23 keila,mizo tawng hma lei pata mara tawng ahma penaw he drugs nata aids hlata adyu papeimawsa via eisilana eikhovia | "Mara reih a cheih peinawh a dyuh awpa Written by Guest on 2008-12-03 07:50:20 "keila,mizo tawng hma lei pata mara tawng ahma penaw he drugs nata aids hlata adyu papeimawsa via eisilana eikhovia" He acho liata comment he vaw rei leipa na ta, ahy Marapasawzy ta eima dyuh rai aw? A reina dah ta, "Maw reih hma leipa ta Mara reih a hmah penawh he a dyuh awpa" a tahna lyu ta, chacha Mawnawh ta ma maniah a dyuh aw ei, keimo nata keimo ta a dyuh awpa ma a cha hri aw tly i? Mara reih a hmapa khizaw liata thy hraw (one lakh) hlata hluh via tloh pi ta. He comment he ei rei tuano ta cha ei paloh thata na vaw pasasa ta, chahrasala vaw pacha heih nata he chyhsapa/no he bie rei lei awpa rei tlamaw hapa a chapa ta pahno na ta, chavata a ngiahthai thlah ha ei si! Vanoh Paw | To Vanoh Paw Written by Guest on 2008-12-03 09:19:49 Dear Vanoh Paw nata viasazy, acho liata bie arohtuhpa ta, "keila,mizo tawng hma lei pata mara tawng ahma penaw he drugs nata aids hlata adyu papeimawsa via eisilana eikhovia" a tahpa he achhuahna keima tah ei hmo dah cha, Mizo tawng hmaleipa Mara tawng ahmahpa atahna cha, Marapa cha tloh ta Mara reih thaileipa ta a reih chata Tlaikao reih ahmahapazy, Mara reih rai a thai khaoleipa kha Mara tawng ama hmah he zaw, Mara Sailo nawh tahpa ta saisona ta rei tyhpa kha anuana tlao achapa ta ei hmo dah a cha. A rei dah he indirect ta hmo a rei vata patu bahta aru thei... kha kha a chhuahna tlao achapa ta ei pahno. Eg. Mara reih acheipa, Mara tawng acheihleipa ei cha. Reih chaipa eima pahlei khiah cha Tlaikaopa natah eima nanona rai y khao vei tahna kha achhuahna a cha. Assimilation chhao anao chai hra aw. - Marapa. | A vaw cha sy cha! Written by Guest on 2008-12-03 18:01:09 Monghyuh nawh ta "ironic" ama tahpa reihkah a vaw hma thlyu aw chu. "Mara reih" tahpa chhao rei thai khao leipa ta "Mara tawng" a tah thlah ha bapazy, Tlaikao reih "Mara tawng" khiah ma a tah thlah ha bapa, ano reih a my hapazy a nuapa a cha ei cha. Chahawhpa a cha khiata cha Mara reih a chahkheituhpa a cha thlah ha hra chy. Alypa a cha kaw. Anodeikua "a dyuh" tahpa hawhpa reihkah hawhpa deikua he hma eima chado via awpa a pha kaw aw. Eima hnola ta ei rei hawpa hawhta Mara reih he a leipa ta a cha khiata cha, Tlaikaopa tlyma, Laipa tlyma, Viahpa tlyma, Rakhaipa tlyma maochhie thai awpa chi cha aw veih ei. Keimo ta eima reih eima chei lei vata eima pahleipa tlao a cha chai aw. Chavata Marapasaw zydua Mara reih cheih khai ba ei suh u! Vanoh Paw |
Powered by AkoComment 2.0! |