Articles
Articles-Mara
Rah-mâ Liata University of Maraland | Rah-mâ Liata University of Maraland |
|
|
| Written by Dr. Ngo Cho Le | |||
| Monday, 18 August 2008 | |||
|
He article phakawpa he vaw reih cheingei hra ma y.
Rah-mâ Liata University of Maraland
Dr. Ngo Cho Le
Thaina, sona, pahnona tapa he khizaw liata ama aso chaipa acha tapa cha bieso hlupi ta rei pita, thei pi ta, eima hmota eima vaw hmo ta. Atahma le, Maraland liata tlai Thaina, Sona, Pahnona tapa he Marasaw zyta a ma nao kaw pata eima vaw chu thei haw. Khizaw liata ra hmasi pa nata rona pazy eima mo ngala tit a, thaina, sona, nata pahnona liata hma a ma si tua lei pata, ra rona pa nata ra tha tlo pa cha thei bei va ei. Khizaw liata ra avaw kiathy chai pata pahno pa zy cha Europe ra zy he ama cha. He zy kiathyna a ma vawthao na he Step satho ta hmo thei pa acha. Renaissance, Enlightenment, nata Industrial Revolutions avaw cha. Ahmiatua chaita, Mara Renaissance daiti eima tlo ma, tlo ma lei ma tapa pahno abuy. Chakhai tawta, Englihtenment daiti eima tlo nata tlo ma lei abuy. Chakhai nata Industrial Revolution daiti vaw tlo ei ta, khizaw liata ra hmasie chapa zy ama vaw cha. Marasaw khei haw pa step liata ma ei vaw vaw dua? Japan ra he 1852 tai ta, khizaw nata apazao paza kho lei pata, ochhi khaw ta ano dei tata a y pa ra avaw cha. Thata chaka ei ta, ni aw pa nata do aw pa chhao hnei lei pata, chysa hlupi ama hrona avaw chha ty. Charasala, 1852 ko liata Commodore Matthew Perry ta Edo Bay liata avaw ngia no tawta, ama thaina nata sona ky liata pacha heina “reexamine” atao ei ta Khizaw ra hro pazy thaina sona khapa ama rei lei na tawta tao pathie na “reassess” ama tao. Chakhai tawta Meiji Restoration vaw y ta, ama Chater Oath 1868 liata ama ro pa cha “seek knowledge widely throughout the world” tapa acha. Ko pa li arei nata Fundamental Code of Education tapa papua hei ei ta, “There shall, in the future, be no community with all illiterate family, nor a family with an illiterate person” tapa bi taina lo ama vaw bo . 1906 taw ta 1911 tai, Japan sawkha ta National Budget 100 liata 43 percent he Education liata ama hma. He daiti taw na he ta, Japan ra he hmasi ly ma ta, atano taita, khizaw liata ra hmasie chaipa hry ta adua pa acha. Mara mo zaw Krista Thatipha avaw ngiatua no tawta ko 100 eima tlo no ta kha pa dua hmo liata y pita, he tawta ko 100 eima tlo tita, khizaw liata kheihaw pa duahmo liata eima dua va tly? Marasaw ta A-Aw-B-Ch tapa eima vaw pahno tuana he Missionary zy vata cha ei ta, atahma la ko 100 chhao eima vaw tlo haw hra. Chahrasala, Marasaw zy dua ta Mara Centennial atlona ko he pachhai pa ta, Japan saw zy hawta, Fundamental Code of Education he eima palo liata ei ma bo aw pa, eima community liata eima bo aw pa, nata Marasaw zydua ta “Fundamental Mara National Duties” ta eima la lei khia la, he taw ta ko 100 eima sie hei pa chhao ta, atano hla ta khapa hmata anano na hnei aw ma pi. Khatita ma Maraland liata University of Maraland tapa zy hnei thei aw pi ta, Marasaw zy ta, Aizawl, Shillong, Guahatti, Culcutta, Delhi, Bombay, Rangoon, Mandalay etc la zy phaosa taka nata daiti hlupi pachha pata sin gala khao lei ta, Maraland khipi pa Siaha liata khizaw ra hmasie pazy nata akho pa thaina sona nata novena zy eima la thei hra va tly? Reithei sipasa pazy nata hneiro pazy pathluana y lei pa ta, chysa ahy rai ta, keimo nata eima chu khopa thaina, sona, nata novana zy achuna daiti eima tlo hra va tly? Marasaw nara Marara saiheina, achakheina, palopasa kheina, nata kypachana ahneipa ahy rai ta he ky he pacha lei pata a hy ma a y thei aw? Khizaw liata achuna mo patha pa, Cambridge University , Oxford University , Harvard University tapa zy he ama mo pathachaina sakha nacha, he Universities liata pachutupa Faculty zy vata acha. Asanona liata ama hmo hnei pa Facilities zy vata acha chai. Asathona liata cha Allumni Endowment zy vata acha chai. He hmo satho he apeimaw chaipa chata, he hmo satho ama hnei vata, Khizaw liata mo patha chaipa Universities zy ama cha pa acha. Marara nata Marasaw hmasi kiathy naw pata apachapa ahy rai ta, University of Maraland padua thei naw pata eima rama liata chha eima pacha tua aw pa abyu hmei sei. Rama liata hmata University of Maraland he eima padua thei lei khia la, ahmeisei pa liata khati ta hmata padua thei aw ma pi. Chavata Rama la tawta University of Maraland vaw padua tua ei si. Marasaw zy ta Centenary tawta achuna lata thata vaw paha ei ta, paloru tlokhu ahma pata tiama vaw papua chaima ei ta, pari theipa nata hmo phaleipa zy liata y paha khao lei pata, achuna fields photo liata tiama vaw papua lyma ei ta. Centenary atlo nako 2007 liata B.A., B.S., First Year achu ngala pazy hry tawta, Centenary khola ko 10 na ko 2017 liata cha Ph.D. avaw hmo pa 50 vaw y haw ei ta. Cha Ph.D. avaw hmo hawpa zy cha, Faculty apho pho liata pachutupa zy ta vaw cha ho lo ei ta, ko 10 avaw cha ti tacha, ama Field liata Professors sai vaw cha haw hei ta. Chati tacha, 2017 liata B.A., B.S., First Year achu pathao pa zy hry ta Marasaw 75 cha, Centenary atlona ko tawta ko 20 liata ama chuna field to liata Ph.D. vawhmo haw hei ei ta. Chati tacha, Marasaw hry ta, Centenary atlo taw ta ko 20 atlo nata Professors 50 nata Ph.D. scholars sai ta 50, azydua 100 eima vaw hnei haw. Chatita, Marasaw scholar hneipa 100 chata, Marara liata University of Maraland padua aw pata meeting vaw hnei ei ta. Palo arao ngaita pata bie ama pathlu pacha, eima zydua ta Siaha liata University of Maraland eima padua aw tapa chata, India Sawkha hno ta Memorandum ro pata, University of Maraland padua aw pata, Field to tawta Scholars 100 hnei pita, phaosa bao aw pata ama vaw hia. India sawkha chhao ta aly kaw ta, phaosa khacha ma vaw pi ta. Commission padua ta, Fact Finding tao ei ta, Building zy sa pathao ei ta, ko kha chho liata University of Maraland cha pa hy pata avaw cha haw. Khizaw hmasina asavia lyma pa vata, University of Maraland Campus chho liata, Satellite sakha y ta, DSL Internet Connection hnei ta, 24 hours Library pahy pa cha ta, Library liata Computer zy cha DSL pazao khai pa cha haw ta. University of Maraland lupa zy ta, Khizaw kaoki tly pata, Library liata chabu chata chase, Digital Library Sharing tao aw pa zy cha seh, baona hia ly ma ei ta. Khizaw University mo patha pa hlupi chhao ta, hma asie ma lei pa ra nata mopho chata saiheina hnei pata, ama University liata chabu hlupi nata hma awpa hlupi zy cha vaw bao chyu ei ta. Chazydua hla ta apei maw chai pata, University hlupi ta ama Digital Library Internet tawta Access tao naw pa Code zy vaw chho ly ma ei ta. Cha University Digital Library Internet Access cha hma pata, Maraland University liata achupa zy cha Khizaw Library mo patha pa zy liata chabu zy cha si hnao ngala abyu lei pata University Library liata Computer nata Printer zy hma pata thaina, sona, nata novana ochho liata angia thei haw ei ta. University of Maraland liata Faculty zydua cha Marasaw sai ama cha pa vata, Marara nata Marasaw ky pachana hnei ei ta. Sipasa reithei na chato chahraopata, rairuna hlupi hryta, khizaw thaina, sona, nata novana achupa zy ama chapa vata, palorupa tlokhu hma pata cha pachu ei ta. Sipasa nata hneiro pathlua leipata, achho nata aza ta University of Maraland liata cha achupa zy cha ama pachu ngala pa vata, Mizoram ngala cha lei pata, Burma ra, Indiara, nata Asia lia tai ta mo pathapa University ta vaw cha ly mata. Maraland University liata B.A. , B.S. degree adao pazy cha, India , Burma , nata khizaw University mo pathapa lia ta Entrance zy ama tao nata tao pha kaw ei ta. Chavata Scholarship zy Fellowship zy hmo holo ei ta. Phaosa taka hlupi chha lei pata India , Burma , nata Khizaw rahropa liata University zy liata achu thei ly ma ei ta. Suhro nata rahropa tawta chysa hlupi chhaota University of Maraland liata cha achu aw pata asao ho lo ei ta. Marara liata thatipha avawngia tuana tawta ko 50 na 2043 liata cha Marara he University of Maraland vata, khizaw liata chhao Marara he Arts, Science, nata IT lata dei cha lei pata, ahropa Field hlupi liata hmasi ta, Marara chhao cha, Eastern Switzerland tapa ta New York Times nata Japan Times liata zy vaw ro ly ma haw ba ei ta. University of Maraland tawta a graduate pa Marasaw zy ta, Agriculture, Fishery, Poultry, Construction, Industry, IT tapa zy liata thata hria papua ei ta. Marara cha Kheiti nata Chaohno lo na rata vaw tao haw ba ei ta. Marasaw zy ni nata baw liata ama phahla khao lei pa vata, ama hnatlana zy thata vaw pha ta. Thaina, sona, nata novana liata ama kiasa vata, palo chhie phaona tawta ahei sai thei pata, hmo pha lei pa taona tawta ahei sai thei ei ta. Marara liata apari panga pa nata, pabua pabana atao ngala pazy hmo awpa chy taba ei ta. Marara cha, Mawra nata Chin State hryta cha lei pata Asia liata y achhi chaipa rata mo biepa vaw cha haw ta. Kaochao hleidy eima eima kho nata ziza avaw pathlie pacha pathai ta, aro paha ta. Mawbo tla eima kaw pua nata pathai ri li ta. Siaha tla eima kaw lua nata eima hnola eima zamo tita, Marara cha tho ma so pazy nata thothei apatheitheipa zy saita bie hla ta. Beino va ti cha pathai ngaita ta. Achho liata nga photo zy ta bie hla ta. Sakhi pahaw pa rei zy thei hei pa cha ta. Zala notla chy ta, Ra aw kho pa ao zei thei pita. Zala no sai pa atla pa cha avaw ngia ngaita ta. Aw… he he ma, hla aphie tu pata “ Cho KHAZO kuhria Mararah, Manoh Mahpaw zy lai zualuana atapa kha acha tly i” vaw ta nata. Chano tlai chata, ei kia pa liata Sana “Alarm” cha vaw paro haw hei ta. Eivaw thei cha, rama tla avaw cha pata ei vaw pahno. Note: Dr. Ngo Cho Le he Post-doctoral Researcher, Center for Constitutional Democracy in Plural Societies, Indiana University School of Law, Bloomington khihpi, Indiana state liata a y ngahai. Mara saw hry liata dah (law) la liata dawty eima hneichhohpa nata post-doctorate scholar eima hneichhohpa a cha.
Powered by AkoComment 2.0! |
|||
| Last Updated ( Monday, 18 August 2008 ) |
| < Prev | Next > |
|---|